Кіріспе

Жаңа Англия – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының солтүстігіндегі географиялық аймақ, Тасман теңізінен шамамен 60 км ішке қарай орналасқан. Аймаққа Солтүстік үстірт (немесе Жаңа Англия үстірті) және Солтүстік-Батыс еңістері кіреді. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Жаңа Англияда 185 560 адам тұрады, олардың төрттен астамы Тамворт аймақтық кеңесінің аумағында шоғырланған.

Тарих

Бұл аймақты он мыңдаған жылдар бойы жергілікті австралиялықтар мекендеген, ал батысында – камилорой тайпасы. Биік жерлердегі алғашқы тілдер (қазір жойылған) – Гайраның оңтүстігіндегі анайван және солтүстігіндегі ңгарбал тілдері. Колонизация кезінде таулы аймақтардағы халық саны 1100–1200 адам деп есептелді, бұл Ливерпуль жазығы мен Гвайдер өзені аймағындағы 4500–5500 адамға қарағанда өте аз көрсеткіш. Қақтығыстар, аурулар және қоршаған ортаның бұзылуы салдарынан 1890 жылдары таулы аймақтағы халық саны 400 адамға дейін азайды. Жаңа Англия аймағын алғаш зерттеген еуропалық – ағылшын саяхатшысы Джон Оксли болды. Ол 1818 жылы Порт-Маккуариді тауып, атаған алдында Жаңа Англия жотасының оңтүстік бөлігін, Апсли шарлауының маңынан кесіп өтті. 1827 жылы Аллан Каннингэм Квинсленд штатындағы Дарлинг-Даунсқа жеткенше, жотаның батыс жиегінен солтүстікке қарай сапар шекті. 1831 жылы Томас Митчелл Тамвортқа жақын Уолламул станциясына жетіп, Намой өзеніне дейін барлап, содан кейін Нарабриге дейін жол жүрді. Алға жылжу барысында Митчелл Гвайдир деп аталатын терең, кең өзенді тапты. 1832 жылы Митчелл жазықты кесіп өтіп, Мореге жақын Гвайдир өзеніне жетті. Содан кейін команда Гвайдир мен Барвон өзендерінің арасындағы салаларын бірнеше апта бойы картаға түсірді. Гамильтон Коллинз Семпилл 1832 жылы «Волка» учаскесін иеленгенде Жаңа Англия аймағындағы алғашқы қоныс иесі болды, ол қазір Уолчаға жақын орналасқан «Лангфорд» жерінде тақтайшадан үйлер салды. 1830 жылдары тағы да бірнеше шаруалар қойларын Солтүстік таулы аймаққа көшірді, себебі Хантер аңғарындағы ресурстарды бақылаған Австралия ауыл шаруашылығы компаниясы оларды ығыстырған еді. Австралиялық қызыл кедр (Toona ciliata) кесушілер 1830 жылдардың басында құнды ағаштарды жинау үшін Маклей өзенінің бастауына көшіп барды. Кемпси мен Глен-Инн арасындағы таулардан 1950 жылы белгілі бір көлемде ағаш алынды. 1838 жылы тұтқындарды пайдаланып, Ұлы Бөлу жотасы арқылы Уолчаның жүн өсіретін елді мекенін Порт-Маккуаримен байланыстыратын жол салу жұмысы басталды, бұл жол сол кезде «Мэйджорың жолы» деп аталды. Кейін бұл жол Оксли тас жолы деп аталды. 1839 жылдың 22 мамырында Жаңа Англия округі ресми түрде жарияланды: Жаңа Англия округі: шығысында Веррикимбер тауының басынан компас бойынша солтүстікке қарай Гестингс өзенінің бастауына дейінгі сызық; оңтүстігінде Веррикимбер тауының басынан компас бойынша батысқа қарай Ұлы Бөлу жотасына дейінгі сызық; батысында Тақталық жерді қамтитын Ұлы Бөлу жотасының батыс шеті және солтүстігінде шекарасы нақты емес. 1840 жылы 66 жеке пасторальдық лицензия берілді, 1842 жылы – 98, 1845 жылы – 116, ал 1848 жылы – 132. 1848 және 1855 жылдар аралығында тек 10 жаңа учаске тіркелді. 1957 жылы Жаңа Англия аймағының халқы, еңістерін қоса алғанда, 143 788 адамды құрады, ал 1971 жылы халық санағы бойынша 164 128 адам тұрды.

Тау-кен өндірісі

Алтын 1851 жылы Оралдан батысқа қарай шамамен екі километр жерде орналасқан Рокки өзенінде табылды, содан кейін аймаққа алтын іздеуге асығушылық басталды. 1852 жылы Хангинг-Рок пен жақын маңдағы Суамп-Крикте де алтын табылды. 1850-ші жылдардың басында Мулла Крик пен Рюнг (қазіргі Вейбонга) өзендеріндегі Сазды емен ағысында аллювиалды алтын кездесті. 1852 жылы алғашқы кен іздеуге рұқсаттар ресімделді. 19 ғасырдың соңында Холлс Пик және Хиллгроув сияқты жерлерде бірнеше алтын және антимон кен орындары ашылды, сондай-ақ оларды қуатпен қамтамасыз ету үшін екі амбициялық гидроэлектрлік схемалар құрылды. Олардың қалдықтарын бүгін Стайкс өзені бойында және Гара шатқалында көруге болады. Алғашқы алтын өндіру 1866 жылы Тиада тіркелді, ал 1873 жылы Уолчаның жанындағы МакЛеод ағысында риф табылды. 1881 жылы Торрингтон қалайы кені ашылды, бірақ шағын кеншілер көп ұзамай оны шетелдік тау-кен компанияларына өткізді. 1880-жылдары мырыш және қалай Оттерри кенішінде, Эммавилльдің жанында өндірілді. Мыс 1889 жылы Барабаға жақын жердегі Гальф-Крикте табылды және 1892 жылы онда алғашқы кен ашылды. 1901 жылы мыс кені штаттағы ең ірі кен орындарының біріне айналды. Асбест алғаш рет Вудсрефте, Барабаның жанында 1919 жылдан 1980 жылға дейін өндірілді. Веррис Крик пен Мори арасындағы теміржол Солтүстік-Батыс желісі деп те аталады. 1901 жылы Мориден Инвереллге дейінгі тармақ желісі ашылды. Бұл желі 1994 жылы жабылды. 1932 жылы Камура (Мориден солтүстікке қарай 11 км) аралығында Солтүстік Жұлдыз және Боггабиллаға дейінгі тармақ желісі ашылды, бірақ қазір ол Солтүстік Жұлдыздан тыс жерде тоқтатылды. 1903 жылы Нарабриден Бэррен-жанкцияға дейінгі тармақ желісі де ашылды.

Жаңа Англия және оның шекаралары

Жаңа Англияның нақты шегарасы жоқ, және терминнің бірнеше мүмкін анықтамалары бар. Бұл шегаралар қызмет көрсетуге жауапты мекемелерге, соның ішінде округтік кеңестерге, жергілікті басқару органдарына, сайлау округтеріне және Мал денсаулығы және зиянкестерді бақылау басқармасына (бұрынғы жайылымдарды қорғау басқармалары) және т.б. байланысты өзгереді. Жаңа Англияның ірі елді мекендері – Тентерфилд, Инверэлл, Глен Иннес, Мори, Армидейл, Наррабри, Тамворт, Гуннеда, Квиринди және Уи Ва. Олардың ішінде Тамворт пен Армидейл ірі сауда орталықтарымен және туристік тартымдылықтарымен ірі коммерциялық аймақтар болып табылады. Олардың ішінде Инверэлл мен Мори жартылай ірі қалалар саналады. Жаңа Англияның ең тар және ең көп таралған анықтамасы – Ұлы Бөлу жотасының бір бөлігін құрайтын, оңтүстіктегі Мунби жотасынан солтүстіктегі Квинсленд шекарасына дейінгі Солтүстік Таулы жазығы. Бұл жазықтың ұзындығы шамамен, ал ені шамамен. Оның ішінде теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, ерекше суық климатты және ерекше өсімдік жамылғысы бар кең аумақтар бар. Бұл таулы аймақ көбінесе Жаңа Англия таулы жазығы, Жаңа Англия үстіртқы жазығы немесе Солтүстік Таулы жазықтар деп аталады. Теңіз деңгейінен жоғары шыңдар көптеп кездеседі, ал Дөңгелек таудың ең биік нүктесі теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан. Басқа маңызды шыңдарға: Point Lookout, Ben Lomond, Mount Grundy, Mount Hyland және Mount Duval кіреді. Бұл «Жаңа Англия» анықтамасына Тентерфилд, Глен Иннес, Гайра, Инверэлл, Армидейл және Уолча қалалары мен аудандары кіреді. Жаңа Англия аймағының кеңірек анықтамасы , биік жазықтардан тыс аймақтарды қамтиды, оларды Солтүстік-Батыс Еңістер аймағы және Ливерпуль жазықтары деп те қарастыруға болады. Бұл анықтама көбінесе Жаңа Англия Солтүстік-Батысы немесе сирек жағдайда Солтүстік Аймақ немесе Солтүстік Ішкі Аймақ деп аталады және Гвайдер және Намой өзендерінің батыс аңғарларын, олардың салаларын, сондай-ақ орталық Солтүстік Таулы жазықтың батыс жағын құрайтын тау етегін және тік жарларды қамтиды. Осы негізде Мори, Наррабри, Гуннеда, Тамворт қаласы және Квиринди сияқты қалалар мен аудандар Жаңа Англия аймағына кіреді. Кішірек қалаларға Манила, Барраба, Бингара, Боггабри, Мунгинде, Уи Ваа және Веррис Крик жатады.

Фауна

Жаңа Англия аймағында кездесетін жалпы жануарларға мыналар жатады: кенгурулар, эхидналар, валлабилер, опоссумдар және вомбаттар. Көп таралған құстар: какаду, куровонг, сойқы, қарға, жабайы қаз, галах, попугай, кукабура, көгершін, розелла және эму (батыс беткейлерде). Сондай-ақ, жыландар, кесірткелер, жапырақты айдаһарлар (Amphibolurus muricatus) және қаңғыраулар кездеседі. Құрып кету қаупі төнген түрлерге Оксли жабайы өзендер ұлттық паркінің оқшауланған бөліктерінде кездесетін қылқан құйрықты тас валлаби (Petrogale penicillata) кіреді. Бундара – Жаңа Оңтүстік Уэльсте құрып кету қаупі төнген регент балқұмыры үшін көбейтілетін үш аймақтың бірі. Веррикимбе ұлттық паркінде 1981 жылы қайта табылғанға дейін құрып кеткен деп есептелген сирек (туған) Хастингс өзенінің тышқанының мекені. Намой өзенінің қармақшылы (Elseya belli) – Намой өзенінің жоғарғы ағысында, Гвайдер өзенінде және Макдональд өзенінде ғана табылсатын қармақшылы түрі. Бұл аймақта Австралия мегафаунасының көптеген түрлері болғаны да белгілі. Жаңа Англия аймағындағы зиянды жануарларға түлкілер, қояндар, жабайы ешкілер және жабайы шошқалар жатады.

Экономика

Жаңа Англия аймағында кең ауқымды минералдық қорлар бар, олар Веррис Крик және Боггабри аймағындағы ірі көмір кен орындарынан бастап, таулы аймақтардағы металдар мен құнды тастарға дейін жетеді. Антимон, көмір, алтын, сапфир және қалайы Жаңа Англия аймағында өндірілген ең маңызды экономикалық тауарлар болды. Аймақта шағын кәсіпорындардан бастап, ішкі және халықаралық нарықтарға тауар өндіретін ірі көпұлттық корпорацияларға дейін көптеген басқа да бизнес белсенділіктері бар. Авиациялық білім беруді Тамвортта орналасқан BAE Systems ұшу оқу колледжі мен Австралия-Тынық мұхиты аэронавигациялық колледжі ұсынады. Жаңа Англияда ірі қара мал мен қой басым түрде өсіріледі, олар еуропалық қоныстанудың алғашқы кезеңдерінде импортталғаннан бері өндіріліп келеді. Солтүстік таулы аймақтар Австралияның ең жақсы жұқа жүні мен етті мал өндіруге белгілі. Батыс беткейлер мақта мен бидай өсірудің маңызды аймақтары болып табылады. Басқа да негізгі өндіріс салаларына сүт шаруашылығы, астық дақылдары, қошқар, шошқа еті, жеміс-жидектер, картоп, құс, жұмыртқа, түрлі тау-кен өндірісі, ағаш өңдеу, жүзім шаруашылығы және аквакультура кіреді.

Көлік және байланыс

Жаңа Англия аймағы бес маңызды тас жол және тығыз шағын жолдар желісімен кесіледі. Таулы жазықтарда Тамворт, Уралла, Армидейл, Гайра, Глен Иннес және Тентерфилд қалаларын байланыстыратын Жаңа Англия тас жолы, Жаңа Оңтүстік Уэльс пен Квинслендті байланыстыратын маңызды бағыт болып табылады. Ньюэлл тас жолы – Виктория мен Квинслендті Наррабри және Мори қалалары арқылы байланыстыратын маңызды бағыт. Глостерден басталатын Thunderbolts Way Сиднейден Жаңа Англияға ең қысқа жол ұсынады және Уолча, Уралла және Бандарра арқылы Инвереллге дейін жалғасады. Оксли тас жолы, Гвайдер тас жолы, көрікті Waterfall Way және Брукснер тас жолы Жаңа Англия аймағын батыстан шығысқа қарай кесіп өтеді. Батыс беткейлерінде Камилорой тас жолы 620 км қашықтыққа солтүстік-батыс бағытта, Уиллоу Триден өтіп, Киринди, Гуннеда, Наррабри және Уи Ваа қалалары арқылы Буркке дейін созылады. Фоссикерс жолы – бұл туристік бағыт, ол солтүстікте Нундлден Вариалдаға дейін, содан кейін шығысқа қарай Инверелл мен Глен Иннеске дейін, аса бай асыл тастар аймақтарынан өтеді. Ірі қалаларда жол желісін толықтыратын әуе, автобус және теміржол қызметтері бар. Жаңа Англия тас жолымен бірдей бағыттағы Уаллангарра, Квинслендке дейінгі негізгі солтүстік теміржол желісі штаттар арасындағы алғашқы теміржол байланысы болды, бірақ қазір жағалау теміржолы қолданылады және Армидейлдің солтүстігінде Жаңа Англия желісі пайдаланылмайды. Сиднейден және Сиднейге күн сайынғы жолаушылар тасымалы Мореге (батыста) және Армидейлге (солтүстікте) дейін созылады. Пойыз Веррис Крик станциясында бөлінеді.

Білім

Жаңа Англия аймағында 125 мемлекеттік мектепті қоса алғанда, білім беру мекемелерінің кең спектрі бар. Армидейлде Австралияның ең көне аймақтық университеті – Жаңа Англия университеті орналасқан, бұрынғы Армидейл Педагогиялық колледжі де осы қалада болған. Армидейлдегі басқа мектептер: Жаңа Англия қыздар мектебі (NEGS), Армидейл мектебі (TAS), Армидейл орта мектебі, Дюваль орта мектебі, О’Коннор католик колледжі және Пресвитериандық қыздар колледжі. Тамуортқа жақын Калалада Фаррер еске алу ауыл шаруашылығы орта мектебі орналасқан, ол ұлдарға арналған мемлекеттік орта мектеп. Калросси Англикан мектебі, Оксли орта мектебі, Пил орта мектебі, Тамворт орта мектебі және Тамворт мемлекеттік мектебі Тамворттағы басқа да маңызды мектептер болып табылады. Жаңа Англия TAFE институтының Тамворт, Армидейл, Боггабилла, Глен Иннес, Гуннеда, Инверелл, Море, Наррабри, Квиринди және Тентерфилд қалаларында кампустары бар.

Денсаулық сақтау қызметі

2000 жылдың 25 тамызында Жаңа Англияның Солтүстік-Батыс Westpac құтқару тікұшақ қызметі (WRHS) төрт жылдық қаржы жинау және жоспарлаудан кейін қызметін бастады. Жаңа Англияның Солтүстік-Батыс аймағындағы WRHS күні-түні, аптаның жеті күні жұмыс істейді және жылына шамамен 130 миссия орындайды.

Жаңа мемлекет қозғалысы

Жаңа Англия Австралияның Австралия одағында жаңа штат құруға жасаған ең табанды әрекетінің отаны болды. 1930 жылдары және қайта 1960 жылдары Жаңа Англия жаңа штат құру қозғалысы Жаңа Англияның Жаңа Оңтүстік Уэльстен бөлінуі үшін күресті. Бұл қозғалыс, мұндай жаңа штаттың үкіметін құруға үміттенген Country Party партиясымен тығыз байланыста болды. 1967 жылдың 29 сәуірінде аймақта жаңа штат құру туралы өткен референдумда Солтүстік Жаңа Оңтүстік Уэльсте жаңа штат құруға қарсы дауыс 54% құрады, бірақ Ньюкасл қаласын күштеп қосу, ол Жаңа Англияның бір бөлігі емес, «жоқ» дауысына себеп болған басты фактор болды. Австралия Конституциясының VI тарауы жаңа штаттар құруға рұқсат береді, бірақ тек тиісті штаттың Парламентінің келісімімен ғана.