Жарқындық экономикасы: макроэкономикалық теориясы

Кіріспе

Макроэкономикалық теория

Жеткізуші жақ экономикасы – бұл экономикалық өсімді салықтарды төмендету, реттеуді азайту және еркін саудаға мүмкіндік беру арқылы тиімді түрде ынталандыруға болатын макроэкономикалық теория. Жеткізуші жақ экономикасы бойынша, тұтынушылар тауарлар мен қызметтердің төмен бағамен ұсынылуынан пайда көреді және жұмыспен қамту деңгейі артады. Жеткізуші жақ фискалдық саясат жиынтық сұранысқа емес, жиынтық ұсынысты арттыруға бағытталған, осылайша өндіріс пен жұмыспен қамтуды кеңейтіп, бағаларды төмендетуге мүмкіндік береді. Мұндай саясаттың бірнеше негізгі түрлері бар: Адами капиталға инвестиция жасау, мысалы, білім беруге, денсаулық сақтауға, сондай-ақ технологиялар мен бизнес-процестерді таратуға ынталандыру арқылы еңбек өнімділігін арттыру (бір жұмыскерге шаққандағы өнім). Жаһандық еркін сауданы контейнерлер арқылы ынталандыру – соңғы кездегі маңызды мысал. Жұмыс істеуге, инвестиция жасауға және тәуекелге баруға ынталандыру үшін салықтарды төмендету. Мұндай саясаттың мысалдарына табыс салығы мөлшерлемесін төмендету, тарифтерді жою немесе азайту жатады. Өнімділікті одан әрі арттыру үшін жаңа күрделі құрал-жабдықтарға және ғылыми-зерттеу және дамытуға (ҒЗЗ) инвестициялар. Кәсіпорындарға күрделі құралдарды жылдам амортизациялауға мүмкіндік беру (мысалы, 10 жыл емес, бір жыл ішінде) оларға мұндай құралдарға инвестиция салуға дереу қаржылық ынталандыру береді. Кәсіпкерлік құру мен кеңейтуді ынталандыру үшін үкіметтік реттеуді азайту. Жеткізуші жақ экономикасының негізі – Лаффер қисығы, салық салу ставкалары мен мемлекеттік кірістер арасындағы теориялық байланыс. Лаффер қисығы салық деңгейі тым жоғары болған жағдайда, салық ставкаларының төмендеуі жоғары экономикалық өсім арқылы мемлекеттік кірістерді арттырады деп болжайды, бірақ ставкаларының «тыныш жоғары» делінетін деңгейі даулы. 2012 жылы жетекші экономистердің арасында жүргізілген сауалнамада ешкім АҚШ Федералды табыс салығы мөлшерлемесін төмендету бес жыл ішінде жылдық салық кірісінің өсуіне әкелетінімен келіспеді. Сондай-ақ, соңғы 40 жылда АҚШ-тағы бірнеше салық кезеңдері кірістерді арттырмады. «Жеткізуші жақ экономикасы» терминінің журналист Джуд Ванниски 1975 жылы ойлап тапқан деп есептелген; Роберт Д. Аткинсонның сөзіне сүйенсек, «жеткізуші жақ» термині алғаш рет 1976 жылы Герберт Стейн (президент Ричард Никсонның бұрынғы экономикалық кеңесшісі) қолданған, ал осы терминді Джуд Ванниски сол жылдың соңында қайталады. Бұл термин экономистер Роберт Мунделл мен Артур Лаффердің идеяларына сілтеме жасайды.

Supply side economics is a macroeconomic theory postulating that economic growth can be most effectively fostered by lowering taxes, decreasing regulation, and allowing free trade. According to supply side economics, consumers will benefit from greater supplies of goods and services at lower prices, and employment will increase. Supply side fiscal policies are designed to increase aggregate supply, as opposed to aggregate demand, thereby expanding output and employment while lowering prices. Such policies are of several general varieties:
Investments in human capital, such as education, healthcare, and encouraging the transfer of technologies and business processes, to improve productivity (output per worker). Encouraging globalized free trade via containerization is a major recent example. Tax reduction, to provide incentives to work, invest and take risks. Lowering income tax rates and eliminating or lowering tariffs are examples of such policies. Investments in new capital equipment and research and development (R&D), to further improve productivity. Allowing businesses to depreciate capital equipment more rapidly (e. g., over one year as opposed to 10) gives them an immediate financial incentive to invest in such equipment. Reduction in government regulations, to encourage business formation and expansion. A basis of supply side economics is the Laffer curve, a theoretical relationship between rates of taxation and government revenue. The Laffer curve suggests that when the tax level is too high, lowering tax rates will boost government revenue through higher economic growth, though the level at which rates are deemed "too high" is disputed. A 2012 poll of leading economists found none agreed that reducing the US federal income tax rate would result in higher annual tax revenue within five years. Critics also argue that several large tax cuts in the United States over the last 40 years have not increased revenue. The term "supply side economics" was thought for some time to have been coined by the journalist Jude Wanniski in 1975; according to Robert D. Atkinson, the term "supply side" was first used in 1976 by Herbert Stein (a former economic adviser to President Richard Nixon) and only later that year was this term repeated by Jude Wanniski. The term alludes to ideas of the economists Robert Mundell and Arthur Laffer.

Анықтама және қағидалар

Джеймс Д. Гвартни мен Ричард Л. Строп ұсыныс жақты экономиканы шекті салық ставкаларының түзетулері жалпы ұсынысқа маңызды әсер ететін сенім ретінде анықтайды. Гвартни мен Строп: "Ұсыныс жақты аргумент Рейганның салық саясатының негізін құрады, ол 1980-ші жылдары АҚШ-та шекті салық ставкаларының айтарлықтай төмендеуіне әкелді" деді. "Салық ставкаларының төмендетілуіне назар аудару, жинақ, инвестиция және еңбек күшін арттыру құралы ретінде қарастырылды". Сұраныс жақты экономика экономиканың бекітілген бағаларға негіделген көзқарасын қолдайды, онда сұраныс болашақ ұсыныстың өсуін анықтауда маңызды рөл атқарады, сонымен қатар инвестициялардың ынталандыру әсерін де қамтиды. 1980-ші жылдардағы Рейган әкімшілігінде дәстүрлі саясат тәсілдері ұсыныс жақты экономика теориясымен күш сынасты. Ол фискалдық саясаттың сұранысқа да, ұсынысқа да өзгерістер әкелуі мүмкін деп мәлімдейді. Осылайша, шекті салық ставкалары жоғары болғанда, тұтынушылар ағымдағы табыс пен болашақ қосымша табысқа емес, қосымша демалыс пен ағымдағы тұтынуға ұмтылады. Нәтижесінде, еңбек және инвестициялар төмендейді, бұл өндіріс пен ЖІӨ-нің төмендеуіне әкеледі, жалпы сұраныс деңгейіне қарамастан. Осы шарттарға сүйене отырып, ұсыныс жақты экономистер шекті салық ставкаларының төмендетілуі экономикалық өсуге оң әсер етеді деген пікірді қалыптастырады.

Шекаралық салық ставкаларының рөлі

Ұсыныс тарапындағы экономиканың негізгі мақсаты экономикалық өсімді ілгерілету болып табылады. Осы тұрғыда, кейбір зерттеулер екі салыстырмалы бағаны қарастыруды ұсынады. Біріншісі жеке тұлғалардың табыстарын тұтыну мен жинақтау арасында бөлу туралы шешімдеріне әсер етеді. Жеке тұлғаның табыс бірлігін тұтынуға немесе жинақтауға жұмсау шешімінің құны – таңдау жасап, тұтынуға немесе жинақтауға бағытталған бірліктің болашақ құнынан айырылу болып табылады. Табыс бірлігінің құны шекті салық ставкаларымен анықталады. Сондықтан, жоғары салық ставкалары тұтынудың құнын төмендетіп, инвестиция мен жинақтардың азаюына себеп болады. Ал, салық ставкаларының төмендеуі инвестиция мен жинақтардың өсуіне, тұтыну деңгейінің төмендеуіне әкеледі. Осыған байланысты, ұсыныс тарапын қолдаушылар инвестицияны ынталандыру үшін шекті табыс салығы мен капиталдан түсетін табысқа салынатын салық ставкаларының айтарлықтай төмендеуін жақтады, бұл ұсыныстың көбеюіне әкеледі. Джуд Ванниски және тағы да басқалар капиталдан түсетін табысқа салынатын салық мөлшерлемесін нөлдік деңгейге дейін төмендетуді қолдайды.

Рейганомика

АҚШ-та сарапшылар көбінесе ұсыныс жағындағы экономиканы Рейган экономикасымен байланыстырады. Республикалық президент Рональд Рейганның әкімшілігі өзінің қаржылық саясатын ұсыныс жағындағы экономикаға негізделген деп жиі атап көрсетті. Рейган ұсыныс жағындағы экономиканы баршаға таныс ұғымға айналдырып, табыс салығының ставкаларының барлық санат бойынша төмендетілуіне және капиталдан түсетін табысқа салынатын салық ставкаларының одан да көп мөлшерде төмендетілуіне уәде берді. Рейганның 1980 жылғы президенттік сайлау кампаниясы кезіндегі басты экономикалық мәселе – екі таңбалы инфляция болды, оны Рейган "[тауар жетіспей тұрғанда, көптеген долларлардың қуалауы]" деп сипаттады. Бірақ, әдеттегідей қатаң ақша саясаты, экономикалық төмендеу және жұмыстан босатулардың салдарынан өндіріс пен байлықтың жоғалуы орнына, ол инфляциямен күресудің бірте-бірте және ауыртпалықсыз жолын – "өзіміз өндіріп шығу арқылы одан шығуды" уәделеді. Бұрынғы ақша-кредит саясатынан бас тартып, Федералдық резерв төрағасы Пол Волкер инфляциялық психологияны жою және экономикалық жүйеден инфляциялық күтулерді ығыстыру үшін ақша ұсынымын шектеу сияқты қатаң ақша-кредит саясатын іске қосты. Сондықтан, ұсыныс жағындағы экономиканы қолдаушылар Рейган экономикасы толыққанды ұсыныс жағындағы экономикаға негізделмегенін айтады. Рейганның кезінде Конгресс бес жыл ішінде салықты 749 миллиард долларға төмендету жоспарын қабылдады. Сыншылар салықты төмендету бюджет тапшылығын арттырды деп мәлімдейді, ал Рейганның жақтастары оны 1980-ші жылдардағы экономикалық өсімге ықпал еткенін айтады және әскери шығындар күрт өспесе, бюджет тапшылығы азаяр еді деп дәлелдейді. Осының нәтижесінде Джейсон Хаймовиц Рейганды – Джек Кемппен бірге – саясатта ұсыныс жағындағы экономиканың жақтасы ретінде атап көрсетіп, оның басшылығын жоғары бағалады. Рейган экономикасын сынағандар оның кейбір ұсыныс жағындағы экономиканың жақтастары уәделегендей үлкен табыстарды әкелмегенін мәлімдейді. Пол Кругман кейіннен жағдайды былай түйіндеді: "Рональд Рейган сайланғанда, ұсыныс жағындағы экономиканың жақтастары өз идеяларын сынап көруге мүмкіндік алды. Өкінішке орай, олар сәтсіздікке ұшырады". Ол монетаризмді, "экономиканы қираған күйде қалдырды" деп сынағанмен, ұсыныс жағындағы экономикадан гөрі оны табыстырақ деп бағалады, бірақ ұсыныс жағындағы экономика "уәделегеннен әлдеқайда аз" нәтижелер бергенін айтты және бұл теорияны "тегін тамақ" деп сипаттады.

In the United States, commentators frequently equate supply side economics with Reaganomics. The administration of Republican president Ronald Reagan promoted its fiscal policies as being based on supply side economics. Reagan made supply side economics a household phrase and promised an across the board reduction in income tax rates and an even larger reduction in capital gains tax rates. During Reagan's 1980 presidential campaign, the key economic concern was double digit inflation, which Reagan described as "[t]oo many dollars chasing too few goods", but rather than the usual dose of tight money, recession and layoffs, with their consequent loss of production and wealth, he promised a gradual and painless way to fight inflation by "producing our way out of it". Switching from earlier monetary policy, Federal Reserve chair Paul Volcker implemented tighter monetary policies including lower money supply growth to break the inflationary psychology and squeeze inflationary expectations out of the economic system. Therefore, supply side supporters argue that Reaganomics was only partially based on supply side economics. Congress under Reagan passed a plan that would slash taxes by $749 billion over five years. Critics claim that the tax cuts increased budget deficits while Reagan supporters credit them with helping the 1980s economic expansion and argued that the budget deficit would have decreased if not for massive increases in military spending. As a result, Jason Hymowitz cited Reagan—along with Jack Kemp—as a great advocate for supply side economics in politics and repeatedly praised his leadership. Critics of Reaganomics claim it failed to produce much of the exaggerated gains some supply siders had promised. Paul Krugman later summarized the situation: "When Ronald Reagan was elected, the supply siders got a chance to try out their ideas. Unfortunately, they failed." Although he credited supply side economics for being more successful than monetarism which he claimed "left the economy in ruins", he stated that supply side economics produced results which fell "so far short of what it promised", describing the supply side theory as "free lunches".

Клинтон жылдары

1993 жылы Клинтон 1993 жылғы бюджетке келісу туралы заңға қол қойды, ол 115 000 доллардан астам табысқа ие адамдарға арналған табыс салығын көтерді, 335 000 доллардан астам корпоративтік табыс үшін қосымша жоғары салық ставкалары белгіледі, Medicare салығына шектеуді жойды, жанармайға салынатын салықты арттырды және әлеуметтік қамсыздандыру табысының салық салынатын үлесін ұлғайтты, сондай-ақ басқа да салықтық өсімдерді жүзеге асырды. Франкель мен Орсаг 1993 жылғы пакеттің «прогрессивті фискалдық консерватизмін» былай сипаттады: «Бұл прогрессивті фискалдық консерватизм қайта бөлуге жасалған шағын әрекеттерді (прогрессивті компонент) және бюджеттік тәртіпті (фискалдық консервативті компонент) біріктіреді. Осылайша, 1993 жылғы пакетке маңызды шығындарды қысқарту және салықтарды көтеру кірді. Алайда, салық көтерілісі жоғары табысқа ие салық төлеушілерге бағытталды, ал жұмысқа байланысты табыс салығын төмендету, Head Start және төмен табысқа ие адамдарға бағытталған басқа да мемлекеттік бағдарламалар едәуір кеңейтілді». Салықтың өсуі (салық көтерілмеген жағдайдағы базалық деңгейге қарағанда) кірістің артуына әкелді. Бұл заңға республикашылар қарсы шықты, Джон Касич және азшылық көшбасшысы Ньют Гингрич бұл заң жұмыс орындарының жоғалуына және кірістің төмендеуіне әкеледі деп күшпен сынады. Экономист Пол Кругман 2017 жылы Клинтонның байларға салықты көтеруі ұсынылатын салықты азайту доктринасына қарсы мысал келтірді: «Билл Клинтон байларға салықты көтеру арқылы нақты сынақтан өтті. Республикашылар апатты болжады, бірақ оның орнына экономика гүлденді және Рейган тұсындағыдан да көп жұмыс орындары құрылды». Жеткізуші экономист Алан Рейнольдс Клинтон дәуірінің 1980-ші жылдардан бері жалғасқан төмен салық саясатын көрсететінін айтты: «Шындығында, салық саясаты сексенінші жылдары тоқсаныншы жылдарға қарағанда жақсырақ болған жоқ. Ең жоғары табыс салығы 1983 жылдан 1986 жылға дейін 50 пайызды құрады, бірақ 1993 жылдан кейін 40 пайызға төмендеді. Ал капиталдан алынған табысқа салынатын салық 1987 жылдан [1997 жылға дейін] 28 пайызды құрады, бірақ 1997-2000 жылдардың өркендеген жылдарында тек 20 пайызды құрады. Жалпы алғанда, екі кезеңнің де жақсы және жаман жақтары болды. Бірақ 80-ші және 90-шы жылдардағы салық саясаты 1968 жылдан 1982 жылға дейінгіге қарағанда әлдеқайда ақылды болды».

Clinton signed the Omnibus Budget Reconciliation Act of 1993 into law, which raised income taxes rates on incomes above $115,000, created additional higher tax brackets for corporate income over $335,000, removed the cap on Medicare taxes, raised fuel taxes and increased the portion of Social Security income subject to tax, among other tax increases. Frankel and Orszag described the "progressive fiscal conservatism" of the 1993 package: "Such progressive fiscal conservatism combines modest attempts at redistribution (the progressive component) and budget discipline (the fiscal conservative component). Thus the 1993 package included significant spending reductions and tax increases. But it concentrated the tax increases on upper income taxpayers, while substantially expanding the Earned Income Tax Credit, Head Start, and other government programs aimed at lower earners." The tax increases led to greater revenue (relative to a baseline without a tax increase). The bill was strongly opposed by Republicans, vigorously attacked by John Kasich and Minority Whip Newt Gingrich as destined to cause job losses and lower revenue. Economist Paul Krugman wrote in 2017 that Clinton's tax increases on the rich provided counter example to the supply side tax cut doctrine: "Bill Clinton provided a clear test, by raising taxes on the rich. Republicans predicted disaster, but instead the economy boomed, creating more jobs than under Reagan." Supply side economist Alan Reynolds argued that the Clinton era represented a continuation of a low tax policy (from the 1980s):In reality, tax policy was not unambiguously better in the eighties than in the nineties. The highest income tax rate was 50 percent from 1983 to 1986, but below 40 percent after 1993. And the capital gains tax was 28 percent from 1987 to [1997], but only 20 percent in the booming years of 1997 2000. On balance, there were good and bad things about both periods. But both the eighties and the nineties had much wiser tax policies than we had from 1968 to 1982.

Канзас эксперименті

2012 жылдың мамыр айында Канзас штатының губернаторы Сэм Браунбек «Канзас Сенатының заң жобасы HB 2117» заңына қол қойды, ол жеке табыс салығы салық мөлшерлемелерінің санын үштен екіге дейін азайтты, сондай-ақ ең жоғарғы табыс салығы мөлшерлемелерін 6,45% және 6,25%-дан 4,9%-ға дейін және ең төменгі мөлшерлемені 3,5%-дан 3%-ға дейін төмендетті. Бұдан бөлек, ол «өткізілетін» табысқа 7% салықты жойды, яғни жеке кәсіпкерлік, серіктестік, жауапкершілігі шектеулі компаниялар және S корпорациялары сияқты бизнес-тердің иелеріне корпоративтік табыс салығын төлеудің орнына табысын беру мүмкіндігін берді. Заң алғашқы жылы салықты 231 миллион долларға төмендетті, ал алты жылдан кейін төмендетулердің жылдық көлемі 934 миллион долларға жетеді деп күтілді. Бұл төмендетулер консервативті American Legislative Exchange Council (ALEC) ұсынған үлгілік заңнамаға негізделген және The Wall Street Journal, ұсыныс жағынан экономист Артур Лаффер, экономика сарапшысы Стивен Мур және салыққа қарсы белсенді Гровер Норквист тарапынан қолдау тапты. Салықты төмендету «Канзас эксперименті» деп аталды, ал Брукингс институты оны «АҚШ-тағы салықты төмендетудің экономикалық өсуге қалай әсер ететінін зерттеу үшін ең таза эксперименттердің бірі» деп сипаттады. Браунбек өзінің салықты төмендету саясатын Рональд Рейганның саясатымен салыстырды, бірақ оны «нағыз тірі эксперимент» деп атады. «Бір көрейік, қалай жұмыс істейтінін», деді ол. Браунбек 2020 жылға қарай Канзаста 23 000-ға жуық қосымша жұмыс орны құрылатынын болжады және бұл экономикалық өсімді жылдамдатуға бағытталған, ол Канзас экономикасының «жүрегіне адреналин сияқты» әсер етеді деп мәлімдеді. Алайда, Канзас заң шығарушы органының зерттеу бөлімі 2018 жылдың шілдесіне дейін шамамен 2,5 миллиард долларлық дефицит туындауы мүмкін екені жөнінде ескертті, бұл жолдарға, көпірлерге және білім беруге бөлінетін қаражатты қысқартуға әкелуі мүмкін. Бірақ экономикалық өсімді ынталандырудың орнына, Канзастағы өсім орташа көрсеткіштен төмен болды. Оклахома мемлекеттік университетінің екі экономисі (Дэн Рикман және Хонгбо Ванг) Канзас сияқты экономикалық құрылымы бар басқа штаттардың тарихи деректерін пайдаланып жасаған зерттеу жұмысында Канзас экономикасы Браунбек салықты төмендетпеген жағдайда 7,8% -ға артық және жұмыспен қамту деңгейі 2,6% -ға жоғары болғанін анықтады. 2017 жылы Канзас штатының республикалық заң шығарушы органы төмендетулерді кері қайтаруға дауыс берді, ал Браунбек оның күшін жоюға вето қойғаннан кейін, заң шығарушылар оның ветосын қабылдамады. Макс Эренфреундтың сөзіне сәйкес, экономистердің көпшілігі салықты төмендетудің экономикалық өсімді күшейтудің орнына төмендетуіне себеп – салықты төмендетудің пайдасы ұзақ мерзімде көрінеді, ал қысқа мерзімде тауарлар мен қызметтерге сұраныс күрт төмендейді. Канзас экономикасында мемлекеттік шығыстарды қысқарту жергілікті деңгейде табысының көп бөлігін жұмсайтын мемлекеттік қызметкерлердің, жеткізушілердің және мердігерлердің табысын төмендетті. Сонымен қатар, мемлекеттік бюджеттің үлкен дефицитіне байланысты алаңдаушылық бизнес-терді жаңа, ірі инвестициялар жасаудан тоқтатқан болуы мүмкін.

In May 2012, Sam Brownback, Governor of the state of Kansas, signed into law the "Kansas Senate Bill Substitute HB 2117", which cut the number of individual income tax brackets from three to two, and cut the top income tax rates from 6.45% and 6.25% to 4.9% and the bottom rate from 3.5% to 3%. It also eliminated the 7% tax on "pass through" income, income that businesses — such as sole proprietorships, partnerships, limited liability companies, and subchapter S corporations — pass on to their owners instead of paying corporate income tax on, for the owners of almost 200,000 businesses The law cut taxes by 231 million in its first year, and cuts were projected to increase to 934 million annually after six years. The cuts were based on model legislation published by the conservative American Legislative Exchange Council (ALEC), and were supported by The Wall Street Journal, supply side economist Arthur Laffer, economics commentator Stephen Moore and anti tax leader Grover Norquist. The tax cuts have been called the "Kansas experiment", and was described by the Brookings Institution as "one of the cleanest experiments for how tax cuts effect economic growth in the U. S."

Brownback compared his tax cut policies with those of Ronald Reagan, but also described them as "a real live experiment We'll see how it works. ", Brownback forecast his cuts would create an additional 23,000 jobs in Kansas by 2020, and was intended to generate rapid economic growth, which he said would be "like a shot of adrenaline into the heart of the Kansas economy." On the other hand, the Kansas Legislature's research staff warned of the possibility of a deficit of nearly 2.5 billion by July 2018.
causing spending on roads, bridges, and education to be slashed, but instead of boosting economic growth, growth in Kansas remained consistently below average. A working paper by two economists at Oklahoma State University (Dan Rickman and Hongbo Wang) using historical data from several other states with economies structured similarly to Kansas found that the Kansas economy grew about 7.8% less and employment about 2.6% less than it would have had Brownback not cut taxes. In 2017, the Republican Legislature of Kansas voted to roll back the cuts, and after Brownback vetoed the repeal, overrode his veto. According to Max Ehrenfreund, economists generally agree that an explanation for the reduction instead of increase in economic growth from the tax cuts is that "any" benefits from tax cuts come over the long, not short run, but what does come in the short run is a major decline in demand for goods and services. In the Kansas economy cuts in state government expenditures cut incomes of state government "employees, suppliers and contractors" who spent much or most of their incomes locally. In addition, concern over the state's large budget deficits "might have deterred businesses from making major new investments".

Трамп жылдары

Лаффер және экономика сарапшылары Стивен Мур мен Ларри Кудлоу Трамптың экономикалық саясатын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды, оған салықты қысқарту туралы кеңес берді, сондай-ақ сауда кедергілерін төмендетуге ынталандырды. Лаффер мен Мур 2018 жылы саясат туралы "Трампономика" атты кітап жазды, алғы сөзін Кудлоу жазды. Экономист Грегори Манкиу Foreign Affairs журналында кітапты қарап шығып, Трамптың саясаты төңірегіндегі мәлімдемелерді "алдағыш экономика" деп сипаттады. Ол авторларды президенттің салықты қысқартуының нәтижесінде 14%-дық өсімге қол жеткізілгенін мақтанышпен қайталағаны үшін сынға алды, ал ең жоғары нақты бағалар шамамен 0,5% болған. Сонымен қатар, ол оларды президенттің меркантилистік көзқарасына қарсы еркін сауданың барлығына пайдалы деген жалпы қабылданысқан пікірді қолдап отырғаны үшін жоғары бағалады. Ол сондай-ақ оларды "экономикалық өсімнің барлық мәселелерді шешуі мүмкін" деген қарапайым көзқараспен қарастырғаны үшін сынады, ал бұрынғы президенттік экономикалық кеңесшілер экономиканы басқаруда әділеттілік пен тиімділік арасындағы қақтығысты мойындап, оған көбірек назар аударған. Трамп 2018 жылы күшіне енген жеке және корпоративтік табыс салығын қысқартуды жүзеге асырды. Ратгерс университеті экономика профессоры Фаррох Лангдана Трамптың салықты қысқартуы ұсыныс тарапынан салық саясатының мысалы екенін мәлімдеді, осы саясатты ұсыныс тарапы теориясымен байланысты экономистердің хатында осылай сипаттаған.

Фискалдық саясат теориясы

Ұсыныс жағындағы саясаттың бір артықшылығы – жиынтық ұсыныс қисығын сыртқа қарай жылжыту арқылы өнім көлемін және жұмыспен қамтуды арттырумен қатар бағаларды төмендетуге болады. Бұл сұраныс жағындағы саясаттан (мысалы, мемлекеттік шығындарды арттырудан) өзгеше, себебі сұраныс жағындағы саясат тіпті сәтті болған жағдайда да инфляциялық қысымды (яғни жиынтық баға деңгейін көтеруді) тудыруға бейім, өйткені жиынтық сұраныс қисығы сыртқа қарай жылжиды. Инфрақұрылымға инвестиция салу – сұраныс және ұсыныс жағындағы элементтерді қамтитын саясаттың мысалы. Ұсыныс жағындағы экономистер ақыша тапшылығының салдары туралы аз айтады және кейде Роберт Барроның рационалды экономикалық агенттер ұзақ мерзімді пайыздық ставканы төмендету үшін облигацияларды жеткілікті көлемде сатып алады деген жұмысына сілтеме жасайды.

Экономикалық өсуге және салықтық түсімдерге әсері

Брюс Бартлетт 2007 жылы: «Басқа ұсыныстар бойынша кейбір салықтық қысқартулар ерекше жағдайларда федералды кірістерді арттыруы мүмкін. Бірақ бүгінде салықты азайтушылардың барлық салықтық қысқартулар табысты арттырады деген талаптары сенімсіз көрінеді». Кейбір заманауи экономистер ұсыныс жағындағы экономиканы тұрақты экономикалық теория деп санамайды, Алан Блиндер оны 2006 жылғы оқулықта «талаипқа тиген» және тіпті «абсурдты» мектеп деп сипаттады. Президент Джордж Буштың Экономикалық кеңесшілер кеңесінің бұрынғы төрағасы Грег Манкиу өзінің экономика кіріспе оқулығының алғашқы басылымдарында осы мектепті қатты сынға алды. «Салықтық қысқартулар көбінесе өзін-өзі өтемейді. Академиялық зерттеулерге сүйенсек, әдеттегі салықтық қысқартудың шығынының үштен бірі ғана экономикалық өсімнің қарқыны арқасында толыққандай болады». 1992 жылы «Harvard International Review» журналында Джеймс Тобин: «Салықтық қысқартулар табысты арттырады деген ‘Лаффер қисығы’ идеясы күлкіге айналды» деп жазды. Карл Кейс пен Рей Фейр «Экономика негіздері» еңбегінде: «Ұсыныс жағындағы экономиканың үлкен уәделері орындалмады. Президент Рейган Лаффер қисығында көрсетілген әсерге сүйене отырып, үкімет шығындарды сақтап, салық мөлшерлемелерін төмендетіп, бюджетті теңестіре алады деп мәлімдеді. Бірақ бұл олай болған жоқ. Салықтық қысқартуларсыз қол жеткізілген деңгейден мемлекеттік кірістер күрт төмендеді». Ұсыныс жағындағы экономиканың жақтаушылары Трабандт пен Улиг «статикалық есептеу еңбек пен капиталға салынатын салықтық қысқартудан түсетін кірістің жоғалып бағалануына» және «динамикалық есептеудің» салықтық қысқартулардың әсерін жақсы болжайтынына назар салады. 1999 жылы Чикаго университетінің экономисі Остан Гулсби 1920 жылдан бері АҚШ-тағы жоғары табыс салығы мөлшерлемелерінің маңызды өзгерістерін зерттеді. Ол жоғары табысты адамдардың табысының есептелген өзгерістері шамалы болды деген қорытындыға келді, бұл салықтық өзгерістердің адамдардың жұмыс істеуіне тигізетін әсері аз екенін көрсетеді. Ол үкіметтер салық мөлшерлемелерін төмендету арқылы көбірек ақша табуы мүмкін деген пікірдің «қазіргі салық мөлшерлемелеріне қатысты дұрыс еместігін» айтты. 2008 жылғы зерттеуде Ресей жағдайында «салық мөлшерлемесін төмендету салық салудың жақсаруы арқасында кірістерді арттыруы мүмкін» екені анықталды. «The New Palgrave Dictionary of Economics» сөздігінде кірісті максималды деңгейге жеткізетін салық мөлшерлемелерінің бағасы кең ауқымды болғаны, орташа көрсеткіш шамамен 70% болғаны туралы мәліметтер келтірілген. 2012 жылғы зерттеуге сәйкес, «АҚШ-тың ең жоғарғы салық мөлшерлемесі Лаффер қисығының жоғарғы шегінен алыс». 2012 жылғы сауалнамада жетекші экономистердің көпшілігі АҚШ-тың федералды табыс салығы мөлшерлемесін төмендету ЖІӨ-ні арттырады, бірақ салықтық кірісті арттырмайды деген консенсусқа келді. Джон Квиггин Лаффер қисығы мен Лаффердің салық мөлшерлемелерін талдауын ажыратады. Лаффер қисығы «дұрыс, бірақ жаңа емес», ал Лаффердің АҚШ Лаффер қисығының дұрыс емес жағында екендігі туралы талдауы «жаңа, бірақ дұрыс емес».

Bruce Bartlett stated in 2007 that "The original supply siders suggested that some tax cuts, under very special circumstances, might actually raise federal revenues. But today it is common to hear tax cutters claim, implausibly, that all tax cuts raise revenue." Some contemporary economists do not consider supply side economics a tenable economic theory, with Alan Blinder calling it an "ill fated" and perhaps "silly" school on the pages of a 2006 textbook. Greg Mankiw, former chairman of President President George W. Bush's Council of Economic Advisers, offered similarly sharp criticism of the school in the early editions of his introductory economics textbook. "Tax cuts rarely pay for themselves. My reading of the academic literature leads me to believe that about one third of the cost of a typical tax cut is recouped with faster economic growth." In a 1992 article for the Harvard International Review, James Tobin wrote: "The 'Laffer curve' idea that tax cuts would actually increase revenues turned out to deserve the ridicule." Karl Case and Ray Fair wrote in Principles of Economics, "The extreme promises of supply side economics did not materialize. President Reagan argued that because of the effect depicted in the Laffer curve, the government could maintain expenditures, cut tax rates, and balance the budget. This was not the case. Government revenues fell sharply from levels that would have been realized without the tax cuts." Supply side proponents Trabandt and Uhlig argue that "static scoring overestimates the revenue loss for labor and capital tax cuts" and that "dynamic scoring" is a better predictor for the effects of tax cuts. A 1999 study by University of Chicago economist Austan Goolsbee examined major changes in high income tax rates in the United States from the 1920s onwards. It concluded that there were only modest changes in the reported income of high income individuals, indicating that the tax changes had little effect on how much people work. He concluded that the notion that governments could raise more money by cutting rates "is unlikely to be true at anything like today's marginal tax rates." A 2008 working paper found that in the case of Russia, "tax rate cuts can increase revenues by improving tax compliance." The New Palgrave Dictionary of Economics reports that estimates of revenue maximizing tax rates have varied widely, with a mid range of around 70%. According to a 2012 study, "the U. S. marginal top [tax] rate is far from the top of the Laffer curve." A 2012 survey found a consensus among leading economists that reducing the US federal income tax rate would raise GDP but would not increase tax revenue. John Quiggin distinguishes between the Laffer curve and Laffer's analysis of tax rates. The Laffer curve was "correct but unoriginal", but Laffer's analysis that the United States was on the wrong side of the Laffer curve "was original but incorrect."

1920-жылдардағы салықтың кемуі

Сатып алушылар экономикасының жақтастары кейде 1920 жылдары қабылданған салықтық жеңілдіктерді салықтық түсімді арттыруға болатындығының дәлелі ретінде келтіреді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жылына 100 000 доллардан астам табыс табатындарға (қазіргі шарамен кемінде жылына 1 миллион долларға тең) ең жоғары салық ставкалары 70 проценттен асып кеткен. The Heritage Foundation мәліметінше, 1921, 1924 және 1926 жылдарғы салық заңдары осы салық ставкаларының 25 процентке дейін төмендеуіне әкелді, бірақ салықтық түсімдер айтарлықтай өсті. Салық тарихшысы Джозеф Торндайк салықтық жеңілдіктер өсуге "ықпал етті", бірақ "бұл жеңілдіктердің толық құнын өтемеді" деп санайды.

Буш салықтарының кемуі

Президенттік кезеңінде президент Буш 2001 жылғы Экономикалық өсім және салық жеңілдетуді келісу туралы заңға және 2003 жылғы Жұмыс орындары мен өсім бойынша салық жеңілдетуді келісу туралы заңға қол қойды, бұл маңызды салықтық төмендетулерге әкелді. 2003 жылы Конгресс Бюджет Кеңсесі (CBO) ұсынылған салық төмендетулерінің динамикалық бағалауын жүргізді және Буш салық төмендетулері өзін-өзі қаржыландырмайтынын анықтады. Зерттеуде қолданылған тоғыз модельдің екеуі салық төмендетулерінен кейінгі келесі он жылда бюджет тапшылығының айтарлықтай азаятынын болжады, бірақ бұл тек адамдар 2004 жылдан 2014 жылға дейін күшпен жұмыс істейтін болса ғана мүмкін болар еді, себебі олар 2014 жылы салық ставкалары қайтадан өседі деп сенді және салық төмендетулері аяқталар алдында көбірек табыс табуды қалады. 2006 жылы CBO «Президенттің салық жеңілдетулерін тұрақты түрде ұзартудың динамикалық талдауы» атты зерттеуді жариялады. Бұл зерттеуде ең жақсы жағдайда салықтық жеңілдетулерді тұрақты түрде ұзарту экономиканы «ұзақ мерзімді перспективада» 0,7%-ға арттыратыны анықталды. Бұл зерттеуді көптеген экономистер сынға алды, соның ішінде Гарвард университеті экономика профессоры Грег Мэнкью, ол CBO табысқа салмақталған еңбек ұсынысының икемділігі үшін 0,14-ке тең өте төмен мәнді қолданғанын атап өтті. «Public Economics» журналында жарияланған мақалада Мэнкью және Мэтью Вайнзерл қазіргі экономикалық зерттеулер еңбек ұсынысының икемділігі үшін шамамен 0,5 мәнді ұсынатынын көрсетті. Конгресс Бюджет Кеңсесі (CBO) Буш салық төмендетулерін 2010 жылғы мерзімінен кейін ұзарту 10 жыл ішінде бюджет тапшылығын 1,8 триллион долларға арттырады деп бағалады. CBO 2005 жылы гипотетикалық 10% табыс салығын төмендетуді талдау бойынша зерттеуді аяқтады және әртүрлі сценарийлер бойынша кірістердің жоғалуына минималды өтемақы болады деген қорытындыға келді. Яғни, алғашқы бес жылда тапшылық салық төмендетуінің мөлшеріне тең болады, ал одан кейін кері байланыс кірісі шектеулі болады. Нобель сыйлығының лауреаты, экономист Милтон Фридман салық төмендетулер салықтық түсімдерді азайтады және төзбес тапшылыққа әкеледі деп келісті, бірақ ол оларды федералдық шығындарды ұстап тұру құралы ретінде қолдады. Фридман үкіметтің салықтық түсімінің азаюын «оларға берілетін жәрдемақыны кесу» деп сипаттады. Дуглас Холц Эйкин Буш әкімшілігінің экономисі болды және 2003 жылы Конгресс Бюджет Кеңсесінің директоры болып тағайындалды. Оның басшылығымен CBO табыс салығы мөлшерлемелерін зерттеді, нәтижесінде салық төмендетулерден түскен кез келген жаңа кіріс олардың құнымен салыстырғанда мардымсыз болды. Дартмут университеті экономика профессоры Эндрю Сэмвик 2003 жылдың шілдесінен 2004 жылдың шілдесіне дейін Буш экономикалық кеңесшілері кеңесінің бас экономисі болды. 2007 жылы өзінің блогында Самвик Буш әкімшілігінің бұрынғы әріптестерін Буш салық төмендетулері өзін-өзі қаржыландырды деп мәлімдеуден аулақ болуға шақырды, себебі «Бұл туралы ойланатын ешбір адам жоқ, тіпті бірде-бір адам оған сенбейді».

During his presidency, President Bush signed the Economic Growth and Tax Relief Reconciliation Act of 2001 and Jobs and Growth Tax Relief Reconciliation Act of 2003, which entailed significant tax cuts. In 2003, the Congressional Budget Office conducted a dynamic scoring analysis of tax cuts advocated by supply advocates, and found that the Bush tax cuts would not pay for themselves. Two of the nine models used in the study predicted a large improvement in the deficit over the next ten years resulting from tax cuts, but only by making the assumption that people would work harder from 2004 to 2014 because they believed that tax rates would increase again in 2014, and they wanted to make more money before the tax cuts expired. In 2006, the CBO released a study titled "A Dynamic Analysis of Permanent Extension of the President's Tax Relief". This study found that under the best possible scenario making tax cuts permanent would increase the economy "over the long run" by 0.7%. This study was criticized by many economists, including Harvard Economics Professor Greg Mankiw, who pointed out that the CBO used a very low value for the earnings weighted compensated labor supply elasticity of 0.14. In a paper published in the Journal of Public Economics, Mankiw and Matthew Weinzierl noted that the current economics research would place an appropriate value for labor supply elasticity at around 0.5. The Congressional Budget Office (CBO) estimated that extending the Bush tax cuts beyond their 2010 expiration would increase the deficit by $1.8 trillion over 10 years. The CBO also completed a study in 2005 analyzing a hypothetical 10% income tax cut and concluded that under various scenarios there would be minimal offsets to the loss of revenue. In other words, deficits would increase by nearly the same amount as the tax cut in the first five years with limited feedback revenue thereafter. Nobel laureate economist Milton Friedman agreed the tax cuts would reduce tax revenues and result in intolerable deficits, though he supported them as a means to restrain federal spending. Friedman characterized the reduced government tax revenue as "cutting their allowance". Douglas Holtz Eakin was a Bush administration economist who was appointed director of the Congressional Budget Office in 2003. Under his leadership, the CBO undertook a study of income tax rates which found that any new revenue from tax cuts paled in comparison to their cost. Dartmouth economics professor Andrew Samwick was the chief staff economist for the Bush Council of Economic Advisers from July 2003 to July 2004. Writing on his blog in 2007, Samwick urged his former colleagues in the Bush administration to avoid asserting that the Bush tax cuts paid for themselves, because "No thoughtful person believes it Not a single one."

Трамптың салықты қысқартуы

2018 жылдың қарашасында «The New York Times» газеті Трамптың салық реформасы «көптеген американдық жұмысшылардың жалақысын арттырып, ірі корпорациялардың табысын көбейтіп, экономикалық өсімді жылдамдатты» деп хабарлады. «Заң күшіне енгеннен кейін он ай өткен соң, уәделенген «жақтан» серпіліс іздеу, қанттан күш алу сияқты, қиынға соғып тұр» деп ескертілді. Авторлар түсіндірді: «Гүлдену кезеңінде дефициттің осы деңгейде өсуі өте сирек кездеседі» және «АҚШ-тың қаржылық жағдайы нашарлауда, себебі түсімдер күрт төмендеді» (шамамен 200 миллиард доллар немесе шамамен 6%), бұл салықты төмендетуге дейінгі CBO болжамымен салыстырғанда. 2018 жылғы нәтижелерге мыналар кірді:
Салықты төмендету өзін-өзі өтейді деген мәлімдемелерге қарамастан, 2018 қаржы жылында бюджет тапшылығы 779 миллиард долларға жетті, бұл өткен жылмен салыстырғанда 17%-ға артық. 2018 қаржы жылында корпоративтік салықтан түскен түсімдер үштен бір бөлігіне азайды. Акцияларды қайта сатып алу белсенділігі күрт өсті. ЖІӨ өсімі, бизнес инвестициялары және корпоративтік табыс артты. Ірі компаниядағы орташа жұмысшы заңға сәйкес 225 доллар көтеріңкі немесе бір реттік бонус алды. 2018 жылы нақты жалақының өсуі (инфляцияға реттелген) 2017 жылғыдан сәл төмен болды. Конгресс зерттеу қызметінің салықты төмендетудің алғашқы жылдық әсеріне қатысты жүргізген талдауы, 2018 жылғы экономикалық өсімнің көбісі оған байланысты емес екенін көрсетті. COVID-19 пандемиясы басталғанға дейін салықты төмендетуге байланысты екінші жыл ішінде ЖІӨ, жұмыспен қамту, жұмысшылардың еңбекақысы және бизнес инвестицияларының өсуі баяулады. Трамптың салықты төмендетуінен кейін Ақ үйдің жетекші экономикалық кеңесшісі Ларри Кудлоу федералдық түсімдер салықты төмендеткеннен кейін шамамен 10%-ға өсті деп жалған мәлімдеме жасады, бірақ шындығында олар төмендеді. Ол сондай-ақ CBO «1,5 триллион долларлық салықты төмендетудің барлық сомасы жоғары түсімдер мен жақсарған номиналды ЖІӨ есебінен толығымен өтеледі» деп жалған мәлімдеме жасады.

Қытайдың ұсынысқа бағытталған құрылымдық реформасы

2012 жылдан бастап Қытайдың экономикалық өнімділігі «жаңа қалыпқа» енді, онда Дэн Сяопиннің кең ауқымды экономикалық реформаларынан бері экономиканың өсуі алғаш рет орташа қарқынға дейін баяулады. Оған жауап ретінде Қытай президенті Си Цзиньпин 2015 жылы экономикалық өсімнің бәсеңдеуіне қарсы күресу мақсатында, экспортқа бағытталған экономикадан өту және өндіріс пен құрастыруға бағытталған өсуге көшу үшін ұсыныс тарапының құрылымдық реформаларын (ҰТҚР) жариялады. Реформалардың мақсаты – бұрынғы өсу моделінің еңбек және капиталға бағытталған басымдығын алмастыру үшін технологиялық жақсартуларға инвестицияларды арттыру арқылы жалпы факторлық өнімділікті (ЖФӨ) арттыру. Қытайдың ұсыныс тарапының құрылымдық реформалары экономиканың түрлі салаларындағы артық қуатты азайтуға бағытталған. Реформа жоспары төрт негізгі бағытқа негізделген: артық өндірістік қуатты қысқарту, корпоративтік сектордағы қарыздылықты азайту, жылжымайтын мүліктің қорын азайту және жаңа кәсіпорындар үшін шығындарды төмендету. Алғашқы екі бағыт мемлекеттік секторға қатысты қысқа мерзімді шараларға, ал соңғысы жеке сектордағы ұзақ мерзімді шешімдерге сәйкес келеді. Өндірістік қуатты қысқарту көмір, болат және электр энергиясын өндіру сияқты салаларға баса назар аударады. Ұлттық даму және реформалар комиссиясы (ҰДРК) жүзеге асырған көмір өндіруді қысқарту мақсаттары 2016 жылы жылына 250 миллион тоннаны құрады, сондай-ақ бес жылдық кезеңде болат өндіру қуатын 100-150 миллион тоннаға қысқарту жоспарланды.

Тұрғын үй ұсынысы мен бағасы

Тұрғын үй ұсынымын арттыру – бағаны төмендетудің бір жолы. Бұл, сатып алушыларға көмектесуді немесе қатаң монетарлық саясат арқылы сұранысты төмендетуді қолдайтын сұраныс жағынан экономикаға қарама-қайшы келеді.

Сын

Жеткізуші жағындағы саясатты сынға алатындар федералды тапшылықтың өсуін, табыс теңсіздігінің күшеюін және өсімнің болмауын атап көрсетеді. Олар Лаффер қисығының тек салық ставкаларының деңгейін өлшейтінін, салық жүктемесін емес, ал салық кодексіндегі өзгерістің ынталандыратын немесе тежейтін күшке ие болуын болжауда салық жүктемесі күшті көрсеткіш болатынын айтады. 2010 жылы Джон Куиггин былай деп жазды: «Рейганның салықты қысқартуына және жиырма жылдан кейін Джордж Буштің салықтарын қысқартуына экономикалық жауап болған жағдайда, бұл негізінен кейнсиандық сұраныс жағынан болған жауап еді, мұндай жағдай үкіметтер үй шаруашылықтарына депрессиялық экономикада қосымша таза кіріс берген кезде күтіледі». 1980 жылы Джордж Буш-ұлы жеткізуші жағындағы экономиканы – байларға салықты төмендету экономикалық кереметке әкеледі, тіпті кірістердің өсуіне де себеп болады деген пікірді – «вуду экономикалық саясаты» деп атады. Бірақ ол көп ұзамай Республикалық партияның ресми доктринасына айналды және осы күнгей әлі де солай. Бұл үлкен беріктікке куәлік етеді. Бірақ осы ұстанымды одан да таң қалдыратыны – оның қайта-қайта сыналып, әр жолы сәтсіздікке ұшыраған доктрина екендігі. Басқаша айтқанда, жеткізуші жағындағы экономика – зомби доктринасының классикалық мысалы: дәлелдер бұрыннан жоққа шығарған, бірақ әлі де саясаткерлердің миын жеп, шаңғып келе беретін көзқарас. — Пол Кругман

Мистер Дэвид Стокман жеткізуші жағындағы экономиканың экономикалық саясатқа ағып түсу әдісіне жасырын жамылғы ғана екенін айтты, ескі және нашар әдепті буынның жылқы мен торғай теориясы деп атаған нәрсе: Егер жылқыға жеткілікті сұлы берсеңіз, бір бөлігі торғайларға жем болып жолға түседі. — Джон Кеннет Галбрайт 2001 жылғы салықты қысқартуды (EGTRRA) талдаған зерттеулер келесідей даулы қорытындыларға келді: салықтардың төмендеуі адам капиталын жинақтау, жеке жинақтар мен инвестициялар, еңбек ресурстарын ұсыну арқылы болашақ өнімге оң әсер етті; алайда салықты қысқарту бюджет тапшылығының өсуіне және ұлттық жинақтардың азаюына сияқты кері әсерлер де әкелді.