Кіріспе

Шатель (шателɛ) — Бельгияның Эно провинциясында орналасқан Валлонияның қаласы және муниципалитеті. Ол Самбр өзенінің жағасында жатыр. 2018 жылдың 1 қаңтарына қарай Шательдің жалпы халқы 36 101 адамды құрады. Муниципалитеттің жалпы ауданы 27,03 км² болып, бұл 1 км²-ге 1336 тұрғыннан келеді. Муниципалитет Буффиуль, Шатель және Шателену аудандарынан тұрады. Шатель бұрынғыда дербес қала болып ұзақ жылдар бойы өмір сүрген, кейін басқа бірлестіктермен біріктірілді.

Шығуы және орта ғасырлар

Шательдің алғашқы қоныстанушылары палеолит дәуірінен бастап, өзендегі арқау, жақын орманды аймақтар мен кремнийге бай жоталарға тартылған. Бұл аймақ 4-ші және 5-ші ғасырлардағы германдық шабуылдарға дейін кельттер, содан кейін галло-римдік халықтар тұрақты түрде мекендеген. 9-шы ғасырда бұл жерлер император Людовик ІІІ-нің меншігіне кірген болуы мүмкін. Шательт атауы алғаш рет 12-шы ғасырда, оның аумағы Льеж соборының каноникалық коллегиясына берілген кездегі мәтінде кездеседі. Шатель 1220 жылы өзінің құқықтық хартасын алды, оны перрон символы бейнелейді. Кейіннен Лиеж князь-епископтығының қорғауы қаланы маңызды әкімшілік, мәдени және экономикалық орталыққа айналдырды, ол төрт жылдық сауда жәрмеңкесімен және апталық мал базарымен мақтанды. 1655 жылы ол князь-епископтықтың 23 жақсы қаласының (негізгі қалалардың) бірі болды. Шатель экономикасы қолөнершілердің цехтарымен және саудамен доминирлегенімен, оның көршілері, соның ішінде Шателино және Буффиоулк, көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысып келді.

18 ғасырдан бүгінгі күнге дейін

XVIII ғасырда аймақтық экономикалық күш Шательден жаңадан құрылған көршілес Шарлеруа қаласына бірте-бірте ауысты. Бұл сонымен қатар, Испания, Франция, Австрия сияқты сол кездегі түрлі державалардың осы аймақта басымдық үшін күрескен саяси тұрақсыздық кезеңі болды. Ғасыр соңына таман Самбр өзенінің барлық аңғарының негізгі экономикалық драйверы көмір және ауыр индустрияға айналды. Өнеркәсіптік революцияның нәтижесінде келген гүлдену 1800 жылдардағы халық санының өсуіне зор үлес қосты: Шатель бір ғасырдың ішінде 5 есе өсті; ал Шательнео 1811 мен 1950 жылдар аралығында 20 есе өсіп, 18 мыңнан астам тұрғынға жетті. Көптеген қазіргі қала көшелері осы кезеңде пайда болды. Мәдени және өнер салалары да дамыды. Шатель, әсіресе Буффу, қыш ыдыс жасаумен атақты болды. Алғашқыда көмірмен қыздырылатын пештерде жасалған аймақтың бұйымдары халықаралық деңгейде ізделіске ие болды. Бүгінде өңірде үш ірі өндіруші әлі де жұмыс істеп, көркемдік және тұрмыстық қыш ыдыстарды өндіруді жалғастыруда, бірақ бұрынғыдан гөрі көлемі азайған. XX ғасыр бұл аймаққа қанағатсыз келді, бірақ екі дүниежүзілік соғысқа куә болған және көптеген өнеркәсіптерінің құлдырауына қарамастан, Шатель қазір тағы да сауда, мәдениет және білім беру қызметтерінің аймақтық орталығы болып табылады.

Көрікті жерлер

Барокко стилінде салынған Сент-Рох шапкіші 1626 жылы салынған. Сол кезеңде "Испан үйі" деп аталатын ғимарат та пайда болды. Қала орталығындағы Магрит саябағында суретшіге құрмет көрсету мақсатында боулинг шапқыштарымен безендірілген көше шамдары сияқты әртүрлі сюрреалистік бейнелер бар. Шательде Севастополь резерваты, ескі карьерлер мен көптеген құстарға ие, сондай-ақ, жартастармен толы үңгірі бар муниципалдық орман (Bois Communal) және қаланың ортасында орналасқан муниципалдық саябақ сияқты бірнеше жасыл аймақтар бар. Қалалық әкімшілік алаңында С.С. Петр мен Пауыл шіркеуі орналасқан. Жаңа Пьер және Пауыл шіркеуі 1867-1871 жылдары сәулетші Е. Карпентье де Белоэльдің жобасы бойынша салынды. 1937 жылғы 19-20 ақпан түнде болған өрт декандық шіркеуді толығымен қиратты. Діни ғимарат бастапқы шіркеудің нөмірімен бірдей қайта салынды. Гранд-Рюде Виктор Пирмез салған 1833 жылғы неоклассикалық Пирмез сарайы орналасқан. Ғимарат 1903 жылы жетімдер үйіне, ал 1997 жылы қабылдау және кәсіптік оқыту орталығына айналды. Қасиетті Тәңірлік Концепция шіркеуі Фобур ауданындағы Франко-Бельге алаңында орналасқан, ол 1878-1879 жылдары архитектор Эли Пьерардтың жобасымен нео-роман стилінде салынды. Rue de la Praye көшесінің бұрышында орналасқан Кальварий шапкіші 1730 жылғы ескі ораторияның және 1888 жылғы кірпіш пен әктастан салынған неоклассикалық шапкіштің орнына салынды.

Оқиғалар

Қалыңдық, Құрма жексенбісі. 1961 жылдан бері, әр жыл сайын Көктем тойынан кейінгі жексенбіде Сент-Рох шапкелінен басталатын халықтық шеру өтіп тұрады.