Веломарш үшін қауіпсіздік және қалалық кеңістіктерді жақсарту

Кіріспе

Велосипедпен топтасу – велосипедтік саясатты қолдайтын іс-шара. Критикалық масса – белгілі бір уақытта және жерде велосипедпен топтаса жүру арқылы тікелей әрекет етудің бір түрі. Мақсаты – адамдардың бір-бірі үшін велосипедпен қауіпсіз жүруін қамтамасыз ету үшін топтасу, себебі «көпте қауіпсіздік» деген мақал бар. Критикалық масса шаралары көшеде велосипедпен жүргісі келетін, бірақ қауіпсіздігіне кепілдік берілмейінше мұны істей алмайтын адамдардың санын көрсетеді. Бұл – кеңестерге, үкіметтерге және жол жоспарлаушыларға жол қозғалысын тек автокөліктің басымдығына бағындырмай, барлық жол пайдаланушыларының, оның ішінде жаяу және велосипедпен жүруді қалайтындардың қауіпсіздігін ескере отырып, дұрыс және ойластырылған жобалауды жүзеге асыруға шақыру. Бұл шара 1992 жылы Сан-Францискода басталды (әдетте әр айдың соңғы жұмасында өтіледі);

Критикалық масса «ай сайынғы саяси наразылық саяхаттары» деп сипатталды және әлеуметтік қозғалыстың бір бөлігі ретінде қарастырылды. Бұл «велосипедшілердің көшелерді қайта иелену үшін жасаған ай сайынғы наразылық акциясы» деп те аталды. Қатысушылар бұл шараларды наразылық немесе ұйымдастырылған демонстрациялар емес, «тойлар» мен өздігінен жиналатын шаралар ретінде қарастыру қажет екенін мәлімдеді. Осы позиция Критикалық массқа жергілікті полицияға алдын ала хабарлаусыз шараларды өткізуге заңдық негіз беруге мүмкіндік береді. Шаралар кейде саяси деп сипатталғанымен, міндетті түрде саяси болып табылмайды.

Тарих

1970 жылдардың басында Швецияның Стокгольм қаласында жүздеген қатысушылар қатысқан велосипед турлары сияқты «Сыни масса» шаралары өтті. Бірақ, қазіргі толқынның алғашқы сапары 1992 жылдың 25 қыркүйегінде, жұма күні, сағат 18:00-де Сан-Францискода болды. Ол кезде бұл шара «Commute Clot» деп аталып, Market көшесінде жарнама парақшаларын алған бірнеше ондаған велосипедшіден құралған. Көп ұзамай, осы саяхатқа қатысқандардың бір бөлігі жергілікті велосипед дүкеніне Тед Уайттың «Көтершілердің қайтысы» атты деректі фильмінің көрсетіліміне барды. Бұл фильмде американдық адам күшімен жүретін көліктер мен педикабтарды жобалайтын Джордж Блис Қытайда жүргізушілер мен велосипедшілердің сигналсыз қиылыстарда келісімге келудің «жасырын» тәсілі бар екенін айтты. Қиылыстарда көліктер «сыни массаға» жеткенше кезекке тұрады, содан кейін бұл масса қиылыстан өтеді. Фильмнен алынған осы термин саяхаттың атына берілді және екінші шараға дейін «Commute Clot» атауын ығыстырды. «Сыни масса» саяхаттары жиілігі мен қатысушылар саны сияқты көптеген жағынан әртүрлі болады. Мысалы, көптеген шағын қалаларда ай сайын жиырмадан аз адам қатысатын «Сыни масса» шаралары өткізіледі, бұл сол жердегі велосипедшілерге қауіпсіздік сезімін береді. Ал, керісінше, «Сыни масса» атауымен өткізілген ең ірі шараларда Венгрияның Будапешт қаласындағы велосипедшілер жыл сайын 22 сәуірде (Жер күні) және 22 қыркүйекте (Халықаралық көліксіз күн) екі рет саяхат жасайды. «Будапешт стилі» ондаған мың саяхатшыларды тартады. 2008 жылдың 20 сәуірінде Будапештте өткен шараға 80 000-ға жуық адам қатысқан. Будапештке жақын Венада 2006 жылдан бері ай сайын «Сыни масса» шарасы өткізіліп келеді және 1000-нан астам саяхатшыны тартады. «Сыни масса» практикасындағы «бұғаттау» кезінде бір велосипедші топтан бөлініп, қиылыстың қосымша жолдарын жауып, массаның өтуіне кедері келтіреді. Бұл жасыл сигналмен қиылыстан өтуге тырысатын көліктерге жол бермейді және велосипедшілерге қызыл сигналда өтуге мүмкіндік береді. Бұл масса өтетін кезде қарсы қозғалысты бақылап тұруға және массаның бөлінуіне немесе одан өтуге тырысатын жүргізушілерден қорғауға көмектеседі.

Critical Mass like bicycle tours with hundreds of participants took place in Stockholm, Sweden in the early 1970s. But the first ride within the present wave took place on Friday, September 25, 1992, at 6 pm in San Francisco. At that time, the event was known as Commute Clot and was composed of a couple of dozen cyclists who had received flyers on Market Street. Shortly after this, some participants in that ride went to a local bicycle shop for a screening of Ted White's documentary Return of the Scorcher, about bicycle culture in the Netherlands and China in comparison with that of the United States. In that film, American human powered vehicle and pedicab designer George Bliss noted that, in China, both motorists and bicyclists had an "understood" method of negotiating intersections without signals. Traffic would queue up at these intersections until the backlog reached a "critical mass", at which point that mass would move through the intersection. This term from the footage of the movie, was applied to the name of the ride, and the name caught on, replacing "Commute Clot" by the time of the second event. Critical Mass rides vary greatly in many respects, including frequency and number of participants. For example, many small cities have monthly Critical Mass rides with fewer than twenty riders which offer safety in numbers to cyclists in those locales, while on the opposite extreme, in what have been the largest events using the name Critical Mass, cyclists in Budapest, Hungary hold only two rides each year on April 22 (Earth Day) and September 22 (International Car Free Day). The "Budapest style" attracts tens of thousands of riders. The April 20, 2008, Budapest ride participation was estimated at 80,000 riders. In Vienna, close to Budapest, a Critical Mass Ride has been held every month since 2006 and attracts up to 1,000 or more riders. In the Critical Mass practice of "corking", a rider breaks away from the group to block the side streets of an intersection as the mass crosses. This prevents traffic travelling through the intersection on a green signal and allows the riders to ride through red lights. This both contains cross traffic while the mass passes and protects the mass from splitting or from drivers who might attempt to pass through the mass.

Ұқсас ұйымдар мен қозғалыстар

Critical Mass аттракциондары көптеген басқа велосипед қозғалыстарын шабыттандырды, олар саяси қозғалыстардан бастап жыл сайынғы Burning Man фестивалінде өтетін "Critical Tits" аттракционына дейін жетеді. Чикагода Critical Mass қауымдастығынан Bikewinter науқаны арқылы қысқы велосипедпен жүруді насихаттау үшін жаңа қозғалыс пайда болды. Сан-Францискодағы 1997 жылғы шілде айында өткен шара туралы кеңінен жарияланған хабарлар велосипедпен саяхаттаудың халықаралық мерекесі – Велосипедпен жазды тудырды. Kidical Mass Орегонда пайда болды және балалар мен отбасылар үшін велосипедпен жүруді ынталандырады. Бұл қозғалыс Солтүстік Америка мен Еуропада күш алып, 2019 жылдың қыркүйегінде Германияның Дортмунд қаласында 1100 қатысушы рекорд орнатты. "Critical Sass" Луизиана штатының Батон-Руж қаласында әр айдың екінші жұмасында өтетін, әйелдерге арналған аттракционның нұсқасы болды. Tweed Run (сондай-ақ түрлі ескі велосипедтермен бірге) жыл сайын әлемнің көптеген қалаларында өтетін әдемі киінген бұқаралық шара. Саяси қозғалыстарға арналған Critical Mass аттракциондарының мысалдары: "Тібетті босату" шаралары (2008 жылғы мамыр): Миссури штатының Колумбия қаласындағы "Тібетті босату" шарасы, Сан-Францискодағы "Тібеттің еркіндігі" велосипедтік митингісі (2008 жылғы тамыз) және Лондондағы "Тібет үшін велосипедпен саяхаттау" (2008 жылғы тамыз). Сан-Хосе – Сан-Хосе Велосипед партиясының туған жері. Велосипед партиясы айдың үшінші жұмасында әртүрлі бастапқы нүктелерден және бағыттардан өтеді. Саяхаттар әдетте 15–25 шақырымды құрайды және жаз айларында 1000–2000 қатысушы болады. Бұл шара велосипедшілер қауымдастығын құруға және велосипедтер мен автомобильдердің қатар жүре алатынын көрсетуге бағытталған. Critical Mass-тен айырмашылығы, ол жұмыстан кейінгі уақытта өтеді, барлық жол ережелерін сақтайды және алдын ала белгіленген бағыты бар. Сан-Луис-Обиспо, Калифорния, "Велосипедтер болып жатыр" кездесуінің үйі. Велосипедтер айдың бірінші бейсенбісінде сағат 21:30-да Миссия Плазадан басталады. Саяхат Сан-Луис-Обиспо қаласының орталығынан жарты шақырымдық шеңбер бойында өтеді. Шараға қатысушылардан үш ережені сақтау сұралады: көңіл көтеру, қауымдастыққа құрмет және барлық жол ережелерін сақтау. Портленд, Орегон штатында, Occupy Wall Street наразылықтарында полицейден наразылықшыларды бөлу үшін "велосипедтік үйірме" тактикасы қолданылды. Берлиндегі "Fahrrad Sternfahrt" 1976 жылдан бері үлкен велосипедтік демонстрация болып табылады. Жыл сайын маусым айында өтеді және әдетте 150 000–250 000 қатысушы болады. Барлық 19 шараның ұзындығы 600 шақырымнан асады, оның ішінде екі автожол бөлігі бар.

The Critical Mass rides have inspired a number of other bicycle movements, that range from political movements to the "Critical Tits" ride during the yearly Burning Man festival. In Chicago, a movement has grown out of the Critical Mass community to promote winter cycling via the Bikewinter campaign. The extensive news coverage of San Francisco's July 1997 ride spawned an international celebration of bicycling, called Bike Summer. Kidical Mass originated in Oregon, and encourages bicycle riding for children and families. The movement gained momentum in North America and Europe and set a record in September 2019, when 1100 riders took part in Dortmund, Germany. "Critical Sass" was an all female version of the ride in Baton Rouge, Louisiana, that took place the second Friday of every month. The Tweed Run (along with various other vintage bike rides) is a well dressed mass which takes place annually in a number of cities across the world. Examples of Critical Mass rides for political movements includes the Free Tibet Rides (May 2008): Free Tibet Critical Mass in Columbia, Missouri, "Tibetan Freedom Bike Rally" in San Francisco (Aug 2008), and in "Bike Ride for Tibet" in London (Aug 2008). San Jose is the home to San Jose Bike Party. Bike Party rides on the third Friday of the month with a different starting point and route each time. Rides are typically 15–25 miles in length and usually 1000 2000 riders in Summer. The ride aims to build a community of cyclists and prove that bicycles can co exist with cars. It is different than Critical Mass in that it rides after rush hour and obeys all traffic laws and has a pre determined route. San Luis Obispo, California, is the home of the "Bikes are happening " meetup. Bikes are happening starts at Mission Plaza at 9:30 pm on the first Thursday of the month. The ride consists of a continuous half mile loop through downtown San Luis Obispo. Since there is no permit for the ride, riders are asked to follow three rules: have fun, respect the community, and obey all traffic laws. In Portland, Oregon a tactic called a "bike swarm" has been used by Occupy Wall Street protesters to separate marching protesters from police. A huge bicycle demonstration is the "Fahrrad Sternfahrt" in Berlin, Germany, since 1976. Each year in June and usually have 150.000–250.000 riders. Together the 19 rides are more than 600 miles long including two sections of motorway.

Сыншылдық әдет-ғұрыптар

Сан-Францискода "Сәлемді Мінез-құлық" деп аталатын шара "Сыни Массаға" жауап ретінде құрылды. "Сәлемді Мінез-құлық" айдың екінші жұмасында қала бойынша жүреді, сондай-ақ жүргізушілер қызыл шамда тоқтау және сигнал беру сияқты барлық жол ережелерін сақтауға шақырылады. Тусон, Аризонада "Сыни Массаға" балама ретінде "Сейсенбі күнгі қоғамдық велосипедпен саяхат" ұйымдастырылады. Апталық саяхат велосипедпен жүруді және автокөліктің қатысуын бейбіт және достық жолмен ынталандырады. 2007 жылы Портлендте (Орегон штаты) "Сәлемді Мінез-құлық" бастау туралы әңгіме болды. "Сыни Масса" кітабында айтылғандай, "Сыни Массаға" балама ретінде "Ілтипатты Масса" деп аталатын ұқсас жоба сипатталған. 2007 жылдың соңында Сиэтлде RideCivil деп аталатын баламалы шара құрылды. Саяхаттар айдың екінші жұмасында өтіледі және автокөліктің жүргізушілері, жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер арасындағы сыпайылықты арттыруға бағытталған. "Қозғалмалы Әлеуметтік" - Атлантадағы велосипедтік коалицияның демеушілігімен Атлантадағы баламалы шара. Саяхаттар әр айдың екінші бейсенбісінде Атлантаның орталығындағы Вудрафф паркінде басталады және жергілікті шағын бизнесті және велосипедпен жүруді, әлеуметтік және азаматтық қатысуды насихаттауға бағытталған. 2009 жылдың 12 маусымында Индианаполисте "Ілтипатты Масса" деп аталатын "Сәлемді Мінез-құлық" шарасы басталды, бірақ 2016 жылдан бері тоқтап тұр. 2009 жылдың 14 тамызында Ванкуверде, Британдық Колумбияда "Сәлемді Мінез-құлық" шарасы өтті. Саяхатқа 70-100 велосипедші қатысты, олар жол ережелерін сақтауға тырысты (қызыл шамда тоқтау, қолмен сигнал беру арқылы бұрылу, оң жақтанғы ең шеткі қатарды немесе велосипед жолағын пайдалану). Шара жергілікті БАҚ-та жарияланды және қатысушылар оны сәтті деп бағалады, бірақ кейбір сын-ескертпелер де болды. Бұл саяхат бір рет ғана өтті. Непалдың Катманду қаласында 2013 жылдың сәуір айынан бері ұйымдастырылып келеді. Жалпы алғанда, велосипедшілер Бассантапурдағы Катманду Дурбар алаңында жиналып, қайтадан топтасқанға дейін қала бойынша айнала жүреді. Кейде осы жиында адамдар хабардарлық шараларын ұйымдастырады. Велосипедті жақсы көретін және өз денсаулығы мен қоршаған орта туралы жауапкершілік сезінетін адамдар 2015 жылғы Непалдағы күшті жер сілкінісінен кейін де "Жер сілкінісі болсын, күн болсын, жаңбыр болсын, біз келесі күлімсіреу үшін уақытпен бірге ағылуымыз керек" деген ұранмен Сыни Масса жиынына қатысты. Непалдың Непалгунж қаласында да велосипедшілердің басқа көліктер сияқты жолды пайдалану құқығы бар екенін көрсету үшін бастау алды. Олар "көшелік білімділік" ретінде Дхамбоджи қиылысының белгілі бір бөлігін кем дегенде 5 минутқа жауып тастады.

In San Francisco, an event known as "Critical Manners" was created as a response to Critical Mass. Critical Manners rides through the city on the second Friday of the month, with riders encouraged to obey all traffic laws such as stopping at red lights and signaling. Tucson, Arizona holds the Tuesday Night Community Bike Ride as their alternative to Critical Mass. The weekly ride encourages bicycle commuting and motor vehicle awareness in a peaceful and friendly way. In 2007 there were conversations about starting Critical Manners in Portland, Oregon. According to the Critical Mass book, a similar project known as Courteous Mass is described as "an alternative to Critical Mass." An alternative ride named RideCivil formed in Seattle in late 2007. Rides are on the second Friday of every month, and focus on encouraging civility between motorists, pedestrians and cyclists. The Mobile Social is an alternative ride in Atlanta sponsored by the Atlanta Bicycle Coalition. Rides start on 2nd Thursday of every month, meeting at Woodruff Park in downtown Atlanta and a focus on promoting local small business and cycling for commuting, social and civic engagement. On June 12, 2009, an Indianapolis Critical Manners ride called "Courteous Mass" was launched but is no longer active as of 2016. On August 14, 2009 there was a Critical Manners ride in Vancouver, British Columbia. The ride consisted of between 70 and 100 cyclists riding through the downtown core, making all attempts to follow the rules of the road (stopping at red lights / stop signs, using hand signals to turn, using the right most lane or bike lane when applicable). The event generated some coverage in the local media and was generally deemed a success by the participants, although there were some criticisms. The ride only survived one outing. In Kathmandu, Nepal, it has been organised since April 2013. In general cyclists gather at Kathmandu Durbar Square, Basantapur and ride round the city before grouping together again. Sometimes there are people organizing awareness programmes in this gathering. People who really love cycling and feel awareness about own health, environment they doing Critical Mass Gathering even after the heavy Nepal Earthquake 2015 with slogan "Quake or Shake, Sunny or Rainy, we have to flow with time for next smile "

In Nepalgunj, Nepal, it also started at least to show publicly cycle rider also has rights to use road as other vehicles. As for symbolically they organizing to covered certain area in Dhamboji chowk as "Street smarts" of local road for at least 5 minutes.

Критикалық массаны қамтитын қақтығыстар

"Критикалық масса" шаралары пікір таласы мен қоғамдық қарсылық тудырды. Бұл топ көбінесе жоғары беделді іс-шараларда, ірі саяси оқиғалардан бастап Олимпиадаға дейін наразылық білдіреді. Кейбір сыншылар "Критикалық массаның" мақсаты – қасақана түрде қозғалысты кедергілеу және қаланың қалыпты жұмысын бұзу екенін, ал оған қатысушылар жол жүрісі ережелерін сақтамайтынын айтады. Кейбір велосипедшілерді қолдайтын ұйымдар "Критикалық массаның" сипаты мен автокөлік жүргізушілерімен туындайтын жанжалдар велосипедшілерге деген қоғамдық қолдауды әлсіретуі мүмкін деп алаңдайды. Сан-Франциско велосипедтік коалициясы зорлық-зомбылық пен әдепсіздікке қатысты оқиғаларды жолдармағанымен, "Критикалық масса" велосипед мәселелерін жария етіп, велосипедшілерді қолдау жөніндегі олардың жұмысына көмектескенін мойындайды.