Кіріспе
Велосипедпен демалыс
Велосипедпен саяхаттау – спорт, жұмысқа бару немесе жаттығулар емес, көңіл көтеру, шытырман оқиғаларға толы саяхат немесе тәуелсіздік үшін велосипедпен жасалатын сапарлар. Велосипедпен саяхаттау бір күндік саяхаттан бастап, апталарға немесе айларға созылатын ұзақ сапарларға дейін жалғаруы мүмкін. Сапарларды қатысушылар өздері жоспарлай алады, немесе туристік фирма, жергілікті клуб немесе ұйым, немесе қайырымдылық қоры қаржы жинау мақсатында ұйымдастыруы мүмкін.
Шығу тегі
Тарихшы Джеймс МакГурн 19 ғасырда Лондонда хобби аттарына – аяқпен итерілетін, педаль емес – ставкалар жасалғанын айтады. "Бір адам Брайтонға төрт атты каретадан жарты сағатқа озып кеткен", – дейді ол. "1820 жылдары Францияда 15-17 жастағы балалар дрейзинде саяхат жасағандары туралы әртүрлі есептер бар. 1869 жылдың 17 ақпанында Джон Мейолл, Чарльз Спенсер және Роули Тернер Лондонның Трафальгар алаңынан Брайтонға 15 сағатта 53 мильдей жол жүрді. "Таймс" газеті, оларды каретамен және жұп атпен күтіп отырған тілшісін жіберген болатын, "Ерекше велоципедтік жетістік" туралы хабарлады. Сол жылы наурыз айында үш саяхатшы Ливерпульден Лондонға үш күндік сапар жасады, бұл қазіргі велосипедтік туризмге ұқсас болды. Газетте былай делінген: "Олардың велосипедтері жол бойы қызығушылық тудырды, ал жергілікті тұрғындардың пікірлері көңіл көтеріп тұрды. Кейбір ауылдарда балалар машиналардың айналасына жиналды, мүмкіндігі болғанда оларды ұстап, шаршағанша артынан жүгірді. Көптеген адамдар "олардың ерекше аттарының" атын сұрады, кейбіреулер оларды "whirligigs", "menageries" және "valparaisons" деп атады. Вулверхэмптон мен Бирмингем арасында саяхатшыларды тоқтату үшін тас лақтыруға тырысты. Осы құштарлық басқа елдерге де тарады. "Нью-Йорк Таймс" газеті "велосипедтер шаттлдар сияқты әр тарапқа ұшып бара жатқандай" деп жазды. Бірақ британдықтардың қызығушылығы АҚШ-тағыдан кем болғанымен, ол ұзаққа созылды. Саяхаттар одан да қиын болды. "San Francisco Chronicle" газетінің жазушысы Томас Стивенс 1884 жылдың 22 сәуірінде 50 дюймдік "Колумбия" велосипедімен, ақша белбеуімен, револьвермен, екі көйлекпен және жаңбыр плащымен әлемді аралап шығуға шықты. Ол екі жыл жолда болды және екі томдық, 1021 беттен тұратын кітапқа айналған мақалалар жазды. Феминист Энни Лондондери 1894-1895 жылдары әлемді велосипедпен аралап шыққан алғашқы әйел болды. Джон Фостер Фрейзер және екі досы 1896 жылдың шілдесінде қауіпсіз велосипедтермен әлемді аралап шықты. Олар, Эдвард Ланн және Ф. Х. Лоу екі жыл екі айда 17 елден өтіп, 19 237 миль сапар шекті. 1878 жылға қарай Ұлыбританияда велосипедпен демалу жеткілікті деңгейге жетіп, Велосипедпен саяхаттау клубының құрылуына әкелді, кейіннен ол Велосипедшілер саяхаттау клубы деп аталды. Бұл әлемдегі ең көне ұлттық туристік ұйым. Мүшелері, басқа клубтардағыдай, көбінесе біртекті киім киеді. КТК ресми тігіншілерді тағайындады. Киім формасы – қара-жасыл Девоншир сержінен жасалған жакет, шорталар және "кішкентай қалқаны бар Стэнли шлемі" болды. Жасыл түс практикалық емес екенін көрсеткен соң түсі сұрға өзгертілді, себебі ол кірді көрсетіп тұрды. Топтар көбінесе бағытты өзгерту немесе топты тоқтату үшін алдарындағы кернейшімен жүрді. Топтар кездесіп, бір-бірінің сигналдарын қате түсінгенде шатасу туындауы мүмкін. КТК-ге мүшелік француз Пауль де Вивиге (29 сәуір, 1853 ж.) әлемдегі ең ірі велосипедшілер қауымдастығы – Fédération Française de Cyclotourisme-ді құруға және француз сөзі cyclo tourisme-ді пайдалануға шабыт берді. Американың Род-Айленд штатындағы Ньюпорт қаласында 1880 жылдың 30 мамырында Американың дөңгелекті көліктермен жұмыс істейтіндер лигасы құрылды. Ол велосипед жарыстарын басқарумен қатар демалыс велосипедтеріне де қызығушылық танытты. 1898 жылы мүшелік саны 103 000-ға жетті. АҚШ-тағы негізгі ұлттық велосипедтік туристік ұйым қазір Adventure Cycling Association болып табылады. Бұрын Bikecentennial деп аталған Adventure Cycling компаниясы 1976 жылы елдің 200 жылдығын атап өту үшін елдің бір шетінен екінші шетіне жаппай саяхат ұйымдастырды. Велосипедтік жүзжылдық жолы әлі күнге дейін Трансамерика велосипед жолы ретінде пайдаланылуда.
Their bicycles caused no little astonishment on the way, and the remarks passed by the natives were almost amusing. At some of the villages the boys clustered round the machines, and, where they could, caught hold of them and ran behind until they were tired out. Many enquiries were made as to the name of 'them queer horses', some called them 'whirligigs', 'menageries' and 'valparaisons'. Between Wolverhampton and Birmingham, attempts were made to upset the riders by throwing stones. Enthusiasm extended to other countries. The New York Times spoke of "quantities of velocipedes flying like shuttles hither and thither". But while British interest had less frenzy than in the United States, it lasted longer. Journeys grew more adventurous. Thomas Stevens, a writer for the San Francisco Chronicle, set off around the world on April 22 1884, on a 50 inch Columbia with a money belt, a revolver, two shirts and a rain cape, spending two years on the road and writing articles which became a two volume, 1,021 page book. The feminist Annie Londonderry accomplished her around the globe bicycle trip as the first woman as early as in 1894–95. John Foster Fraser and two friends set off round the world on safety bicycles in July 1896. He, Edward Lunn and F. H. Lowe rode 19,237 miles, through 17 countries, in two years and two months. By 1878, recreational cycling was enough established in Britain to lead to formation of the Bicycle Touring Club, later renamed Cyclists' Touring Club. It is the oldest national tourism organisation in the world. Members, like those of other clubs, often rode in uniform. The CTC appointed an official tailor. The uniform was a dark green Devonshire serge jacket, knickerbockers and a "Stanley helmet with a small peak". The colour changed to grey when green proved impractical because it showed the dirt. Groups often rode with a bugler at their head to sound changes of direction or to bring the group to a halt. Confusion could be caused when groups met and mistook each other's signals. Membership of the CTC inspired the Frenchman, Paul de Vivie (b. April 29, 1853), to found what became the Fédération Française de Cyclotourisme, the world's largest cycling association, and to coin the French word cyclo tourisme. The League of American Wheelmen in the U. S. was founded in Newport, Rhode Island, on May 30, 1880. It shared an interest in leisure cycling with the administration of cycle racing. Membership peaked at 103,000 in 1898. The primary national bicycle touring organization in the U. S. is now Adventure Cycling Association. Adventure Cycling, then called Bikecentennial, organised a mass ride in 1976 from one side of the country to the other to mark the nation's 200th anniversary. The Bikecentennial route is still in use as the TransAmerica Bicycle Trail.
Әлеуметтік маңызы
Алғашқы велосипедшілер, көбінесе ақсүйектер немесе байлар, велосипедке қызығып, кейін оны жаңа автомобильге тастап кетті. Велосипедпен жүрудің пайдасын және осымен байланысты азаттықты төменгі орта тап көрді. Кітапта велосипедтің жаңа әлеуметтік мобильділігі туралы айтылады, ол Хупдривер әлемінің шекарасын сөзбе-сөз және бейнелі түрде бұзады. Хупдривер еркіндік рухымен, ақыры жұмысынан босап шығады: Жеті күннің алты ұзақ күні еңбек ететіндер ғана, және жыл бойы, жазғы уақытта бір қысқа, керемет екі апта немесе он күннен басқа, алғашқы демалыс таңының ерекше сезімін біледі. Барлық жалықтыратын, қызықсыз күнделіктілік кенеттен сізден түсіп кетеді, тізгіңіз аяғыңызға құлайды. Ричмонд жолында құрттар, ал Путни Хитте – қарлығаштар болды. Ауада шілдің жаңалығы сезілді; шіл немесе түнгі шілдің іздері жапырақтар мен шөпте жалтырады. Ол машинасымен Путни төбесіне көтерілді, ал жүрегі ішінде ән шырқады. Уэллс Хупдриверді жаңа қоңыр велосипедтік костюмге кигізіп, оның бастаған ісінің маңыздылығын және оның алдындағы еркіндікті көрсетті. Хупдривер велосипедтің әлеуметтік мәртебесін көтеретінін, кем дегенде, оның қиялында көтеретінін сезінеді және жолда жүргенде өзін "нағыз жақсы жігіт" деп шақырады. Ол іздеп жүрген Жаңа Әйел қоғамды таң қалдырған, бірақ велосипедпен жүруді әлдеқайда оңайлатқан Рационалды киім киеді. Рационалды киімдер қоғамы 1881 жылы Лондонда құрылды. Онда былай делінген: Рационалды киімдер қоғамы кез келген кринолинге немесе кринолетке қарсы наразылық білдіреді, өйткені олар жаман және деформациялайды. [Қоғам] барлық адамдардың дені сау, жайлы және әдемі киінуін, киіміміздегі тууға, жайлылыққа және сұлулыққа әкелетін нәрсені өзімізге және бір-бірімізге міндет ретінде іздеуін қажет етеді. Хупдривер де, оның "Сұр киім киген қыз" деп атап жүрген әйел де велосипедпен саяхаттап, әлеуметтік шектеулерден құтылуда. Хупдривер ғашық болады және оны сүйіктісінен құтқарады, ол оған үйлену – бұл велосипедпен демалуға жалғыз кеткен әйелдің абыройын сақтап қалудың жалғыз жолы дейді. Ол әйелдің әлеуметтік мәртебесі төмендейді, ал ол – көтеріледі. МакГурн былай дейді: "Уэллстің велосипедшілері көрсеткендей, әлеуметтік көзқарастардың өзгеруі Галсвортиге кейінірек велосипедтің "Карл II-ден бері әдебиет пен адамгершілікте көбірек өзгеріс жасағанын" айтуға мүмкіндік берді." Саяхаттың соңында Астория, Орегоннан Йорктаун, Вирджинияға дейін, алғашқы британдық қоныстардың орнына дейін 4100 адам жүрді, ал 2000-ы бүкіл маршрутты аяқтады. Бұл Америка Құрама Штаттарында велосипедпен саяхаттаудың жаңа бастамасын белгіледі және Adventure Cycling Association құрылуына әкелді. Adventure Cycling Америка мен Канаданың картасында жолдарды картаға түсірді, көптеген саяхаттар жүкті велосипедпен үш айға дейін аяқталады. Ұлыбританияда Велосипедшілер туристік клубы 2011 жылға қарай 70 000 мүшеге дейін өсті және қазір Ұлыбританияда велосипедпен және велосипедшілердің құқықтары үшін күресетін ең ірі ұйым болып табылады. Ол көптеген елдерде топтық тур-шараларды, соның ішінде жергілікті топтар арқылы бір күндік саяхаттарды және тәжірибелі CTC мүшелері басқаратын CTC демалыс күндерін ұйымдастыруды жалғастыруда. 1983 жылдан бастап Sustrans жергілікті ұйымдармен серіктестікке отырып, қол қойылған және картаға түсірілген жолдар мен жолсыз жолдарды қоса алғанда, ұзақ қашықтықтан велосипедпен жүру жолдарының ұлттық желісін құрды. 1980 жылдан бастап көптеген елдерде коммерциялық ұйымдармен ұйымдастырылған велосипедпен саяхаттаудың өсуі байқалады. Кейбір компаниялар жеке велосипедпен саяхаттайтын велосипедшілерге жатақхана мен маршрут туралы ақпарат береді, ал басқалары топтық тәжірибеге назар аударады, соның ішінде көптеген велосипедшілерге нұсқаулар мен қолдау көрсетеді. Бұған байланысты, қайырымдылық ұйымымен серіктестікпен ұйымдастырылған, көбінесе экзотикалық жерлерде өткізілетін демалыс күндері, қатысушылар өздерінің шығындарын жабумен қатар, қайырымдылық жинауды күтеді. 1990 жылдардан бастап қонақжайлық алмасу қызметтерінің артуына байланысты велосипедпен саяхаттаушылар басқа саяхатшылар сияқты жергілікті қонақ үйлерде болуды жақсы ұйымдастыруға мүмкіндік алды. Велосипедпен саяхаттауға арналған қонақжайлық алмасу веб-сайты "Жылы душ" 2005 жылы басталды және бүгінде бүкіл әлем бойынша 100 000-нан астам мүшесі бар. Велосипедпен туристік саяхаттың ауқымы мен оның экономикалық әсерін бағалау қиын, өйткені бұл іс-әрекеттің ресми еместігіне байланысты. Нарық зерттеулері көрсеткендей, 2006 жылы британдық велосипедшілер 450 000 ұйымдастырылған велосипедпен саяхаттауға 120 миллион фунт стерлинг жұмсады, ал осы жылы тағы 2,5 миллион адам жылдық демалысында велосипедпен жүруді қосты. Тоғыз күндік Ұлы Виктория велосипедтік саяхаты кезінде қалаларға тиген жалпы экономикалық пайда 2011 жылы 2 миллион австралиялық долларға бағаланды, бұл саяхат ұйымдастырушыларына тікелей төленген шығындарды және қалаларға тиген ұзақ мерзімді пайданы қамтымайды. Sustrans 1997 жылы Ұлыбританияда велосипедтік туризмнің жалпы құны 635 миллион фунт стерлинг болғанын бағалады және 2020 жылға қарай бүкіл Еуроодақ бойынша 14 миллиард фунт стерлинг болатынын болжады. Sustrans берген мысалдардың арасында Днепр велосипедтік маршрутын жыл сайын 1,5 миллион велосипедші пайдаланады және Германиядағы демалыс келушілерінің 25% демалыс кезінде велосипедпен жүреді.
The book suggests the new social mobility created by the bike, which breaks the boundaries of Hoopdriver's world literally and figuratively. Hoopdriver sets off in a spirit of freedom, finally away from his job:
Only those who toil six long days out of the seven, and all the year round, save for one brief glorious fortnight or ten days in the summer time, know the exquisite sensations of the First Holiday Morning. All the dreary, uninteresting routine drops from you suddenly, your chains fall about your feet There were thrushes in the Richmond Road, and a lark on Putney Heath. The freshness of dew was in the air; dew or the relics of an overnight shower glittered on the leaves and grass He wheeled his machine up Putney Hill, and his heart sang within him. Wells puts Hoopdriver in a new brown cycling suit to show the importance of the venture and the freedom on which he is embarking. Hoopdriver finds the bicycle raises his social standing, at least in his imagination, and he calls to himself as he rides that he's "a bloomin' dook " The New Woman that he pursues wears Rational Dress of a sort that scandalised society but made cycling much easier. The Rational Dress Society was founded in 1881 in London. It said:
The Rational Dress Society protests against crinolines or crinolettes of any kind as ugly and deforming [It] requires all to be dressed healthily, comfortably, and beautifully, to seek what conduces to birth, comfort and beauty in our dress as a duty to ourselves and each other. Both Hoopdriver and the Young Lady in Grey, as he refers to her, are escaping social restraints through bicycle touring. Hoopdriver falls in love and rescues her from a lover who says marrying him is the only way that she, having left alone for a cycling holiday, can save her reputation. She lowers her social status; he raises his. McGurn says: "The shift in social perspectives, as exemplified by Wells' cyclists, led Galsworthy to claim, at a later date, that the bicycle had "been responsible for more movement in manners and morals than anything since Charles the Second. "</blockquote>
The ride eventually ran from Astoria, Oregon, to Yorktown, Virginia, site of the first British settlements; 4,100 rode, with 2,000 completing the entire route. It defined a new start for cycle touring in the United States and led to the creation of Adventure Cycling Association. Adventure Cycling has mapped routes across America and into Canada, many of the rides taking up to three months to complete on a loaded bicycle. In Britain, the Cyclists Touring Club grew to 70,000 members by 2011 and is now the biggest body campaigning for cycling and cyclists' rights in the UK. It continues to organise group touring events including day rides through its local groups and CTC holidays in many countries led by experienced CTC members. Since 1983, Sustrans has created a National Cycle Network of long distance cycle routes including back roads and traffic free tracks built, signed, and mapped in partnership with local organisations. Since 1980, there has been a growth of organised cycling holidays provided by commercial organisations in many countries. Some companies provide accommodation and route information to cyclists travelling independently; others focus on a group experience, including guides and support for a large number of riders cycling together. A variation on this is holidays, often in exotic locations, organised in partnership with a charity, in which participants are expected to raise donation as well as cover their costs. Due to the rise of hospitality exchange services from the nineties on, cycle travelers like other travelers got the means to better organize their stays at local hosts. The hospitality exchange website Warm Showers, which is specialized for cycle travelers started in 2005 and has over 100000 members worldwide today. The scale of bicycle touring and its economic effects are difficult to estimate, given the activity's informal nature. Market research indicates that in 2006 British cyclists spent £120m on 450,000 organised cycling holidays, and a further 2.5 million people included some cycling activity in their annual holiday that year. The total economic benefit to communities visited during the nine day long Great Victorian Bike Ride was estimated at AU$2 million in 2011, which does not include costs paid directly to ride organisers and ongoing benefits to towns. Sustrans estimate that the total value of cycle tourism in the UK in 1997 was £635m and they forecast £14bn for the whole EU by 2020. Among examples of current activity given by Sustrans are 1.5m cyclists using the Danube Cycle Route each year and 25% of holiday visitors in Germany using bicycles during their visit.
Саяхаттар
Велосипедпен саяхат кез келген қашықтыққа және уақытқа созылуы мүмкін. Француз турисі Жак Сират лекцияларында бес жыл бойы әлемді айналып келгенде сезінген мақтанышын айтады – дейді, ол 27 жылдан бері жолда жүрген австралиялықпен кездескенше. Неміс саяхатшысы Уолтер Столле Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Судет аймағында үйі мен өмірлік мүмкіндіктерін жоғалтып, Ұлыбританияға көшіп, 1959 жылдың 25 қаңтарында Эссекстен әлемді айнала сапарға шықты. Ол 18 жыл ішінде 159 елді аралап, тек шекаралары жабық елдерге барудан бас тартты. Ол жеті тілде слайд-шоулар көрсету арқылы өзінің шығындарын өтеді. Ол мұндай 2500 шоуды әрқайсысы 100 АҚШ долларынан өткізді. 1974 жылы ол Нигерия, Дагомея, Жоғарғы Вольта, Гана, Сьерра-Леоне, Кот-д’Ивуар, Либерия және Гвинея елдерінен өтті. Оның велосипеді 231 рет тоналып, алты велосипеді тозып, тағы бесізі ұрланды. Хайнц Штюке 1962 жылы, 22 жасында Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы құймашы жұмысынан кетіп, Столледен үш жыл кейін әлі де сапарда. 2006 жылға қарай ол 192 елді аралап, оның ішінде Қазақстан мен Түркияны да көрді. Ол фотосуреттерін журналдарға сату арқылы өзінің шығындарын өтеді. Азиядан 1999 жылдың мамыр айында Гуа Дахао Қытайдан шығып, Сібір, Таяу Шығыс, Түркия, Батыс Еуропа, Скандинавия арқылы, содан кейін Африка, Латын Америкасы және Австралия бойынша тағы 100 000 км сапарлады. Тағы да басқалар өте қысқа мерзімде ұзақ сапарларға шығады. Велосипедпен әлемді айналудың қазіргі рекорды – 78 күн 14 сағат 40 минут, осы көрсеткішті Марк Бомонт жасады.
Танымал жазушылар велосаяхатты әдебиетпен байланыстырды, соның ішінде 1963 жылы Дервла Мерфи Лондоннан Үндістанға бір жылдамдықты велосипедпен, тек револьвер мен бір жиын іш киіммен ғана алғашқы құжатталған саяхатын жасады. 2006 жылы ол 74 жасында Ресейде велосипедпен келе жатқанда қарумен ұсталып, тонағанын айтты. Эрик Ньюби, Беттина Селби және Энн Мусто велосипедті әдеби мақсатқа жету құралы ретінде пайдаланды, велосипедтің саяхатшыны адамдар мен орындарға жақындататынын бағалады. Селби былай деді:
(Велосипед) мені басқа ешқандай көлік құралы бере алмайтын тәуелсіздікке ие етеді – оған отын, құжаттар және аз күтім қажет. Ең бастысы, ол барлық нәрсені көру үшін дұрыс жылдамдықпен жүреді, және ол мені қоршаған ортадан оқшауламайды, сонымен қатар маған көптеген достар сыйлайды. Соңғы жылдары британдық саяхатшылар Алястер Хамфрис ("Болашақ көңіл күйлері"), Марк Бомонт ("Дүние жүзіне велосипедпен сапарлаған адам") және Роб Лилволл ("Сибирьден велосипедпен үйге оралу") епті велосипед экспедицияларында болды және олардың ерліктері туралы танымал кітаптар жазды. Бірақ велосипедпен саяхаттағандардың көпшілігі – назардан тыс қалған қарапайым адамдар. Велосипедпен жүрудің экономикалық салдарының бірі – ол велосипедшіні мұнай тұтынудан босатады. Велосипед – арзан, жылдам, денсаулыққа пайдалы және экологиялық таза көлік құралы. Иван Ильич велосипедпен жүру адамдардың пайдалануына қолайлы физикалық ортаны кеңейтеді, ал автомобильдер мен автожолдар сияқты баламалар адамдардың қоршаған ортасын және қозғалысын төмендетеді және шектейді деді.
Туристік велосипед
Бір күндік сапардан асып түсетін велосипедпен саяхаттау үшін ауыр жүк көтере алатын велосипед қажет болуы мүмкін. Көптеген велосипедтерді пайдалануға болатындықтан, арнайы саяхат велосипедтері тиісті жүктерді тасымалдауға және ұзақ қашықтықта ыңғайлы жүруге арналған. Типик велосипедтің дұрыс тұрақтандыруы және өкшеге жеткілікті орын болуы, алдыңғы және артқы жүк таситын құрылғыларға арналған кадр бекіткіштері, қосымша су бөтелкелеріне арналған ұялар, алдыңғы және артқы бүкірлерге арналған кадр бекіткіштері, артқан салмаққа төтеп беру үшін кең ауқымды берілістер және жолдарда жайлылықты арттыру үшін кеңірек дөңгелектері болады. "Жеңіл саяхатшылар" жылдамдық пен қарапайымдылық үшін дәстүрлі жол велосипедтерін немесе "Audax" немесе randonneur велосипедтерін таңдайды. Дегенмен, бұл велосипедтерде қиын жолдарда жүру қиын, бұл бағытты таңдауды шектеуі мүмкін. 2015 жылдан бері гравел велосипедтері жылдамдық пен топырақты жолдарда жүру мүмкіндігін біріктіретін жаңа нұсқа болып табылады. Кейбірлер үшін, жатқан күйдегі велосипедтің артықшылықтары саяхат үшін ерекше маңызды. Велосипедтің салмағын азайту немесе багаж сыйымдылығын арттыру үшін велосипед тіркемелерін пайдалануға болады. "Қолдау көрсетілген" саяхатшы үшін жүк тасымалдау маңызды емес және жергілікті жағдайға байланысты велосипедтердің кең ауқымы қолайлы болуы мүмкін.
Навигация
Велосипедпен саяхаттау үшін көптеген навигациялық қосымшалар мен веб-сайттар қолжетімді. Кейде GPS маршруттары тоқтап қалатын жолға шығарып жібереді, мұндай жағдайда көптеген велосипед саяхатшылары кері қайтып, басқа маршрутты таңдайды.