Кіріспе
1799 жылғы Неаполь Республикасы Партенопея Республикасы (,) немесе Неаполь Республикасы – Неаполь Корольдігінің құрамында орналасқан, француз Бірінші Республикасы тарапынан қолдау көрсетілген, қысқа ғана өмір сүрген, жартылай тәуелсіз республика. Республика француз революциялық соғыстары барысында король Фердинанд IV француз әскерлерінің шабуылынан қашқаннан кейін құрылды. Республика 1799 жылдың 21 қаңтарынан 13 маусымына дейін болды, Фердинанд монархиялық билікті қайта орнатып, республикалық қызметтерді күшпен басып тастағанда таратылды.
The Parthenopean Republic (, ) or Neapolitan Republic was a short lived, semi autonomous republic located within the Kingdom of Naples and supported by the French First Republic. The republic emerged during the French Revolutionary Wars after King Ferdinand IV fled before advancing French troops. The republic existed from 21 January to 13 June 1799, collapsing when Ferdinand returned to restore monarchial authority and forcibly subdued republican activities.
Этимология
Партенопея Республикасы ежелгі грек елді мекені Партенопеяның құрметіне аталған, қазір ол Неаполь қаласының бір бөлігі.
Республиканың пайда болуы
Француз революциясы басталғанда Неаполь королі Фердинанд IV және королева Мария Каролина бастапқыда реформаға белсенді қарсылық көрсетпеді; бірақ француз монархиясы құлағаннан кейін олар оған күшті қарсылық білдірді және 1793 жылы Францияға қарсы бірінші коалицияға қосылып, француздық көзқарастарға күдікпен қарағандарға қатысты қатаң қуғын-сүргін саясатын жүргізді. Дегенмен, республикалық идеялар, әсіресе аристократия арасында кеңінен тарады. 1796 жылы Франциямен бейбіт келісімге қол жеткізілді, бірақ 1798 жылы Наполеон Египетте болмағанда және Нельсон Нил шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Мария Каролина Фердинандты Франциямен қайтадан соғысқа түсуге көндірді. Нельсон 1798 жылдың қыркүйегінде Неапольге келді, оны зор қуанышпен қарсы алды. Неаполь армиясы австриялық генерал Карл Мак басшылығымен 70 000 сарбазды асыққан түрде жинады. 29 қарашада бұл әскер француздер эвакуациялаған Римге кірді, олар Папаның билігін қайта орнатуды көздеді. Бірақ француздердің күтпеген қарсы шабуылынан кейін олардың әскері кері шегінуге мәжбүр болды және соңында жеңіліске ұшырады. Заманауи сатирик патшаның Римді бағындыруы туралы: "Келді, көрді, қашты" деді. Король асыққан түрде Неапольге оралды. Лаццарони (халықтың ең төменгі тобы) Бурбон әулетіне адал және оны қорғауға дайын болғанмен, ол Нельсонның "Вангард" кемесіне мініп, үрейленген күйде Палермоға қашты. Франческо Пигнателли Стронголи қаланың билігін өз қолына алды, ал флот өртенді. Ең қиын жағдай орын алды, лаццарони республикалық көзқарастарға күдікпен қараған көптеген адамдарды өлтірді, ал ақсүйектер мен білімді жандар өздерін король тастап кеткенін сезініп, анархияны болдырмау үшін французтардың қолдауымен республика құруды ойлады. 1799 жылдың 12 қаңтарында Пигнателли Спаранизеде француз генералы Жан Этьен Чемпионнеге капитуляция туралы келісімге қол қойды. Пигнателли де 1799 жылдың 16 қаңтарында Палермоға қашып кетті. Француздарға берілгендігі туралы жаңалық Неаполь мен провинцияларға жеткенде, лаццарони көтеріліске шықты. Олар нашар қаруланған және тәртіпсіз болғанмен, жауға қарсы батыл түрде қарсы тұрды. Осы уақыт аралығында Неапольдегі якобиншілдер мен республикашылдардың ықпалы артып, азаматтық соғыс басталды. 1799 жылдың 20 қаңтарында генерал Чемпионне басшылығымен республикашылар Кастель-Сант-Эльмо бекінісін бағындырды, ал француз әскері келесі күні қалаға кірді. Соғыста 8000 неаполитандық және 1000 француз қаза тапты.
Салдары
1799 жылғы 10 шілдеде король Фердинанд "Сирена" атты неаполи кемесімен Неаполь шығанағына кірді. Сол күні сағат төртте ол "Британдық Фудроянт" кемесіне көшті, ол келесі төрт аптаға оның штаб-пәтері болды. Шамамен 8000 саяси тұтқынның 99-ы атылды, олардың ішінде князь Геннаро Серра, ол жария түрде басы кесілді; республикалық конституцияны жазған интеллектуал Марио Пагано; ғалым Доменико Чирилло; Луиза Санфеличе; республиканың соғыс министрі Габриэле Мантоне; Кастель-дель-Овоны қорғаған Масса; адалсыздықпен тұтқындалған Пескараны қорғаған Этторе Карафа; және революционерге айналған, республикалық үкіметтің газеті "il Monitore Napoletano" редакторы Элеонора Фонсека Пиментель. 500-ден астам адам түрмеге қамалды (222-сі өмір бойына), 288-і жер аударылды, ал 67-сі елден қуылды. Бұл оқиғалардан кейін Неапольдегі барлық саяси қозғалысқа цензура мен қысым көрсету одан да ауыр тиді. Бұл оқиғалар Британияда жарияланғаннан кейін, Чарльз Джеймс Фокс Нельсонды Парламентте "Неаполь шығанағындағы қатыгездіктерге" қатысқандығы үшін айыптады.