Кіріспе

Ватикан қаласы мемлекеті бейтарап мемлекет, 1929 жылы Латеран шарты бойынша құрылғаннан бері ешқандай соғысқа қатыспаған. Оның көршілес Италиямен ресми әскери келісімдері немесе шарттары жоқ, бірақ Ватиканды халықаралық агрессордан қорғау жауапкершілігі негізінен Италияның қарулы күштеріне жүктеледі. 1929 жылы Бенито Муссолини Латеран шартын Италия парламентіне ұсынғанда: «Біз [Италия мемлекеті] осы бейтараптық пен қол сұғылмаушылықтың қажетті кепілдері болатынымыз анық, себебі егер біреу оған зиян келтіргісі келсе, ол алдымен біздің аумағымызға басып кіруі керек» деді. Ватикан қаласы ешқашан соғысқа қатыспаса да, Римдегі Апостольдық Тақтың мүліктерімен бірге Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бомбалауға ұшырады. Бұрынғы Папалық мемлекеттерді салыстырмалы түрде үлкен Папалық армия (соның ішінде 1603 жылдан 1662 жылға дейін белсенді болған Корсикалық гвардия) және Папалық флот қорғаған, бірақ бұл күштердің көп бөлігі 1870 жылы Папалық мемлекеттер таратылғанда таратылды. Таратуға дейін, Папалық армия (Esercito Pontificio) жергілікті жұмысқа алынған итальяндық жаяу әскерінің екі полкі, екі швейцарлық полк, ирландтық еріктілердің батальоны, артиллерия және драгун, сондай-ақ 1861 жылы Италияның бірігуіне қарсы тұру үшін құрылған Папалық зуавтардың халықаралық католик еріктілер корпусын қамтыды. Италия Корольдігімен жеңіліс пен мемлекеттердің таратылуынан кейін төрт кішкентай Папалық бөлімше (Папалық швейцарлық гвардия, Асыл гвардия, Палатин гвардиясы және Папалық жандармерия корпусы) сақталды, бірақ олардың қызметі Римдегі Ватиканмен шектелді. 1929 жылы Ватикан қаласы мемлекеті құрылғаннан кейін егемендіктің ерекше түрі анықталды. Бұл келісім бойынша егемендік шіркеулік юрисдикция болып табылатын көне Апостольдық Таққа тиесілі; бірақ бұл егемендік Ватикан қаласының нақты ұлттық мемлекеті, шартына қоса берілген картада белгіленген аумақ, ресми түрде Италия мемлекетінің ішінде орналасқан, бірақ экстерриториялдық құқық берілген басқа да мүліктерге қатысты жүзеге асырылады. Ватикан қаласы мемлекеті ешқашан тәуелсіз қарулы күштерге ие болған емес, бірақ ол әрқашан Апостольдық Тақтың қарулы күштерімен қамтамасыз етілген де-факто әскерге ие болды: Папалық швейцарлық гвардия, Асыл гвардия, Палатин гвардиясы және Папалық жандармерия корпусы. Іс жүзінде, бұл қарулы күштер негізінен Ватикан қаласы мемлекеті мен Кастель-Гандольфодағы Папалық резиденциясында жұмыс істеді, Апостольдық Тақтың көптеген экстерриториялдық мүліктерінде емес, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Палатин гвардиясының әскерлері Римдегі және оның айналасындағы барлық Папалық мүліктеріне орналастырылған кезде ғана. 1970 жылы Папа Павел VI жүргізген үлкен реформаның бөлігі ретінде екі бөлімше таратылды, біреуі сақталды, ал біреуі азаматтық полиция қызметіне қайта құрылды.

Палатин күзетшісі

Палатин гвардиясы 1850 жылы Папа Пий IX Папалық армияның екі ескі бөлімін біріктіру арқылы құрылды. Корпус жаяу әскер бөлімі ретінде құрылды. Ол 1870 жылы Италия үкіметінің әскерлері Римді басып алған кездегі шартты қарсылыққа қатысты, және 1929 жылдан 1970 жылға дейін Ватикан қаласы мемлекетінің кезеңінде, де-факто Ватиканның әскери бөлімі (салтанатты әскери оркестрді қоса алғанда) ретінде сақталды. 1943 жылдың қыркүйек айында Италия одақтастармен келісімге келгеннен кейін неміс әскерлері Римді басып алғанда, Палатин гвардиясына Ватикан қаласын, Римдегі Ватиканға тиесілі мүліктерді және Папаның Кастель-Гандольфодағы жазғы вилласын қорғау міндеті жүктелді. Гвардияшылар Ватикан қаласының қабырғаларын, бақтарын және аулаларын патрульдеді, Рим маңындағы Папалық ғимараттардың кіреберістерінде күзет тұрды. Бірнеше рет бұл қызмет Ватикан қорғауындағы ғимараттарда жасырынған саяси бежендерді тұтқындау үшін неміс билігімен бірлесіп жұмыс істеген итальяндық фашистік полиция бөлімшелерімен қақтығыстарға әкелді. 1939 жылдың қыркүйегінде Палатин гвардиясының құрамында 500 адам болды; 1944 жылдың маусым айында Рим азат етілген кезде корпус 2000 адамға дейін өсті. Кейіннен корпус кішірейіп, негізінен салтанатты міндеттерге қайта оралды. Ол 1970 жылдың 14 қыркүйегінде Папа Пауль VI-мен таратылды.

Асыл күзет

Асыл гвардия 1801 жылы Папа Пий VII құрған. Полк ауыр атты әскер ретінде құрылды. Ол Папаның жеке күзетінің бір бөлігі болды, Папа күймесімен саяхаттағанда оған атты сүйемелдеу қызметін атқарды; ешқандай әскери қақтығыстарға қатыспады. Гвардия Папалық мемлекеттердегі арнайы тапсырмаларды орындады, содан кейін таратылғанша Ватиканда шектеулі атты сүйемелдеу рөлінде жұмыс істеді. 1929 жылдан 1970 жылға дейін Ватикан қаласы мемлекетінің кезеңінде (аттарсыз) Ватиканның де-факто әскери бөлімі ретінде сақталды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бөлімнің мүшелері папаның пәтерінің алдында тәулік бойы күзетке тұрды, ал тапаншамен қаруланған күзетшілер Папа Пий XII Ватикан бақшаларында күнделікті серуендегенде оны жақыннан қорғады. Ватикан қаласы мемлекетінің әскери бөлімі болған кезеңде Асыл гвардия ешқашан 70 адамнан аспады, және соғыс жылдарынан басқа уақытта көбінесе салтанатты міндеттерді атқарды. Оның құрамына кіретін мүшелер тек еуропалық ақсүйек отбасыларынан таңдалғандықтан, элиталық деп есептелді және 1970 жылдың 14 қыркүйегінде Папа Павел VI таратып жіберді.

Рим папасының Швейцария гвардиясы

Рим папасы Юлий II 1506 жылы Швейцарияның паптық гвардиясын құрды. Бұл бөлім Папаның жеке қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жасалған. Тарихының әртүрлі кезеңдерінде Швейцария гвардиясы жауынгерлік міндеттерді орындады, бірақ 1870 жылы Папалық мемлекеттер таратылғаннан кейін, ол негізгі рөліне – Папаны күзетуге қайта оралды, сонымен қатар шектеулі салтанатты міндеттерді де атқарды. 1929 жылдан бастап Ватикан қаласы мемлекетінің құрамында де-факто Ватикан әскери бөлімі ретінде сақталды. Швейцария гвардиясы қауіпсіздік қызметін жалғастыруда, Апостолдық сарай мен Кастель-Гандольфодағы Папалық сарайдың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Ватикан қаласының жандармерия корпусымен бірлесіп, қала мемлекетінің кіреберістерін де бақылайды. 1981 жылы Папаға жасалған қастандық әрекетінен кейін Швейцария гвардиясы күшейтілген оқудан өтті және дәстүрлі салтанатты міндеттерімен қатар, қауіпсіздік саласында жаңа, белсенді рөл атқара бастады. ХХ ғасырдың басынан бері Гвардия тек Швейцария азаматтарын қабылдау тәжірибасына оралды. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, Гвардия құрамында 134 адам болды. Барлық жаңадан келгендер Ватиканға ауысудан бұрын Швейцария армиясында негізгі әскери дайындықтан өтеді, католик дінін ұстанады және кемінде 174 см (5 фут 8.5 дюйм) бойы болуы керек. Гвардия мүшелері практикалық мақсаттар үшін жеңіл қарумен жабдықталған, ал салтанатты шараларда қатардағы сарбаздар дәстүрлі Халбердті (сонымен қатар швейцариялық воулг деп те аталады) алып жүреді, капралдар мен вице-капралдар Патисан таяқшаларын немесе Фламменшверт екі қолды қылыштарын, ал офицерлер қару емес, тек командалық таяқтарды ғана алып жүреді. Паптық Швейцария гвардиясының басты міндеті Папаға қызмет ету болғанымен, «sede vacante» кезеңінде (Папа лауазымы бос болғанда) Швейцария гвардиясы кардиналдар кеңесін күзетіп, Римнің жаңа епископын сайлау үшін жиналған кезде оларға қауіпсіздік қамтамасыз етеді.

Папа жандармериясы

Паптық жандармерия корпусы 1816 жылы Папа Пий VII құрды, бастапқыда Паптық карабинерлер корпусы деген атпен. Бұл бөлім әскери полиция бөлімі ретінде құрылды. 1849 жылы Папа Пий IX оны Паптық Велит полкі деп атады, сосын Паптық жандармерия корпусы деп қайта атады. Ол Папалық мемлекеттерді басып алу және таратумен аяқталған шайқастарда белсенді әскери қатысуларға қатысты. 1929 жылдан 1970 жылға дейін Ватикан қаласы мемлекетінің кезеңінде, Ватиканның ішкі қауіпсіздігін қамтамасыз ететін де-факто әскери бөлім ретінде (өлшемі едәуір қысқартылған күйде) сақталды. Күрделі салтанатты форма (19 ғасырдан бастау алған) қызыл түйіншекті аю терісінен жасалған бас киімдерді, ақ түсті иық белдеулері бар қара пальтоларды, ақ бұғы терісінен жасалған шалбарларды және тізеге дейін жететін мінекейлі аяқ киімдерді қамтыды. Күнделікті қызметтегі формаға екі бұрышты шапқы мен көк шалбар кірді. 1970 жылы корпус Орталық қауіпсіздік басқармасы деп аталған азаматтық полиция бөліміне трансформацияланды. 1991 жылы ол Ватикан қаласы мемлекетінің қауіпсіздік корпусы деп аталды; соңында, 2002 жылы оның полициялық функциясы қайта қаралып, қазіргі атауы – Ватикан қаласы мемлекетінің жандармерия корпусы берілді, бұл атау оны бастапқы әскери негізімен байланыстырады. Әскери бөлімнің әсем салтанатты формалары 1970 жылға дейін қолданылып келді. Олар қарапайымдастырылды және оның құрылымы қазіргі заманғы формалармен және жабдықтармен жабдықталған азаматтық полиция қызметіне толық сәйкес келеді. Дегенмен, азаматтық корпус Ватикан қаласы мемлекетінің салтанатты марш оркестрін ұйымдастыруды қоса алғанда, кейбір салтанатты функцияларын сақтап қалды.