1929 жылғы Латеран келісімі: Италия мен Ватикан қарым-қатынасының тарихы

Кіріспе

Италия мен Ватикан арасындағы 1929 жылғы шарт.

Тарих

Италияның бірігуі кезінде XIX ғасырдың ортасында Пий IX басшылығымен Папалық мемлекет жаңа мемлекетке қосылуға қарсылық көрсетті, тіпті басқа итальяндық мемлекеттердің көбі қосылған болатын; Камилло Кавурдың Италия Корольдігін Санкт-Петер базиликасының сатыларынан жариялау арманы орындалмады. Жаңадан құрылған Италия Корольдігі 1860 жылы Романьяны (Папалық мемлекеттің шығыс бөлігі) басып алып, оккупациялады, нәтижесінде тек Лацио ғана папаның билігінде қалды. Лацио, оның ішінде Римнің өзі де 1870 жылы басып алынып, қосылды. Келесі 60 жыл бойы Папалық пен Италия үкіметі арасындағы қарым-қатынас шиеленісті болды, ал папаның егемендік құқықтары «Рим мәселесі» деп аталды. 1871 жылғы «Кепілдіктер туралы» заңға сәйкес, Италия үкіметі Пий IX папасы мен оның ізбасарларына Ватикан және Латеран сарайларын пайдалануға ұсынды, бірақ олардың егемендігін емес, сондай-ақ жылдық кіріс ретінде 3,250,000 лира ұсынды. Қасиетті Тақ бұл келісімді қабылдамады, себебі папаның рухани билігі кез келген саяси биліктен толық тәуелсіздікті талап етеді, содан кейін папалар өздерін Ватикан түрмесіндегі тұтқындар деп санады. Латеран шарты осы мәселені шешті. «Рим мәселесін» реттеу жөніндегі келіссөздер 1926 жылы Қасиетті Тақ пен премьер-министр Бенито Муссолини басқаратын Италияның фашистік үкіметі арасында басталды және 1929 жылғы 11 ақпанда Италия королі Виктор Эммануэль III үшін Муссолини және Папа Пий XI үшін Кардинал Мемлекеттік хатшысы Пьетро Гаспарри қол қойған Латеран келісімдерімен аяқталды. Ол 1929 жылғы 7 маусымда ратификацияланды. Келісімдерге Ватикан мемлекетін құрған және Қасиетті Таққа толық және тәуелсіз егемендік берген саяси келісім кірді. Папа халықаралық қатынастарда бейтарап болуға және барлық тараптар сұрамаса, дау-жанжалдарға араласпауға міндеттенді. Келісімнің бірінші бабында Италия Италия Корольдігінің 1848 жылғы Конституциясында орнатылған «католик, апостол және рим діні – мемлекеттің жалғыз діні» қағидасын қайта растады. Қоса берілген қаржылық келісім 1870 жылы Папалық мемлекеттің уақытша билігінен айырылуына байланысты Қасиетті Тақтың Италияға қарсы барлық талаптарын реттеу ретінде қабылданды, бірақ келісілген сома Италияның 1871 жылы ұсынған сомасынан төмен болды. Келіссөздердің сәтті аяқталуын еске алу үшін Муссолини Ватикан қаласын Римнің орталық бөлігімен байланыстыратын «Келісім жолы» (Via della Conciliazione) құрылысын тапсырды.

During the unification of Italy in the mid 19th century, the Papal States under Pius IX resisted incorporation into the new nation, even as almost all the other Italian countries joined it; Camillo Cavour's dream of proclaiming the Kingdom of Italy from the steps of St. Peter's Basilica did not come to pass. The nascent Kingdom of Italy invaded and occupied Romagna (the eastern portion of the Papal States) in 1860, leaving only Latium in the pope's domains. Latium, including Rome itself, was occupied and annexed in 1870. For the following sixty years, relations between the Papacy and the Italian government were hostile, and the sovereign rights of the pope became known as the Roman Question. Under the terms of the Law of Guarantees of 1871, the Italian government offered to Pope Pius IX and his successors the use of, but not sovereignty over, the Vatican and Lateran Palaces and a yearly income of Lire 3,250,000. The Holy See refused this settlement, on the grounds that the pope's spiritual jurisdiction required clear independence from any political power, and thereafter the popes considered themselves prisoners in the Vatican. The Lateran Treaty ended this impasse. Negotiations for the settlement of the Roman Question began in 1926 between the Holy See and the Fascist government of Italy led by Prime Minister Benito Mussolini, and culminated in the agreements of the Lateran Pacts, signed—the Treaty says—for King Victor Emmanuel III of Italy by Mussolini and for Pope Pius XI by Cardinal Secretary of State Pietro Gasparri, on 11 February 1929. It was ratified on 7 June 1929. The agreements included a political treaty which created the state of the Vatican City and guaranteed full and independent sovereignty to the Holy See. The Pope was pledged to perpetual neutrality in international relations and to abstention from mediation in a controversy unless specifically requested by all parties. In the first article of the treaty, Italy reaffirmed the principle established in the 1848 Constitution of the Kingdom of Italy, that "the Catholic, Apostolic and Roman Religion is the only religion of the State". The attached financial agreement was accepted as settlement of all the claims of the Holy See against Italy from the loss of temporal power over the Papal States in 1870, though the sum agreed to was actually less than Italy had offered in 1871. To commemorate the successful conclusion of the negotiations, Mussolini commissioned the Via della Conciliazione (Road of the Conciliation), which would symbolically link the Vatican City to the heart of Rome.

1946 жылдан кейін

1948 жылы қабылданған Италия Республикасының Конституциясында мемлекет пен католик шіркеуінің арақатынасы "Латеран келісімдерімен реттеледі" делінген. Шіркеуге мемлекеттік қаржылық қолдау да тоқтатылып, оның орнына "otto per mille" деп аталатын арнайы жеке табыс салығы арқылы қаржыландыру енгізілді, осы қаражатқа басқа да діни топтар – христиан және христиан емес діндердің өкілдері де қол жеткізе алады. 2013 жылға қарай, ондай діни топтың онға жуығы осы қаражатты пайдаланатын болды. Жаңартылған конкордат мемлекеттің шіркеудегі некелерді және некелердің жарамсыздығы туралы шіркеу жариялаған мәлімдемелерді заң жүзінде қалай мойындайтынының шарттарын анықтады. Бұл келісім сондай-ақ, Ватикан тарапынан берілген рыцарлық атақтар мен дворяндық титулдарды мемлекеттік деңгейде мойындауды, мемлекеттік немесе патшалық үйі үшін діни қызметтер атқаруға таңдалған адамдарға мемлекеттің шіркеулік наградалар сұрау құқығын, сондай-ақ епархиялық епископтарды тағайындауға мемлекеттің саяси қарсылық білдіру құқығын жойды. 2008 жылы Ватикан Италияның барлық заңдарын дереу қабылдамайтыны жарияланды, бұл Eluana Englaro ісі бойынша сот отырысы мен шешімнен кейін туған өмір құқығы мәселесіндегі келіспеушіліктерге байланысты болды.

Құқық бұзушылықтар

1938 жылғы итальяндық нәсілдік заңдар еврейлер мен еврей емес адамдар арасындағы, оның ішінде католиктер арасындағы некелерге тыйым салды: Ватикан мұны католиктерге қатысты некелерді реттеуге шіркеуге ғана құқық берген Конкордатты бұзу деп қарады. Бұдан әрі, Конкордаттың 34-бабында католик шіркеуі тарапынан жасалған некелер азаматтық билік органдары тарапынан әрқашан жарамды деп есептелетіні айқындалған: Қасиетті Тақ мұны Италиядағы Рим-католик дін қызметкерлері жасаған барлық некелерге, некелесушілердің дініне қарамастан, қолданылатынын түсінді.