Кіріспе

Динант (dinɑ̃) – Бельгияның Намюр провинциясында орналасқан Валлония қаласы және муниципалитеті. Меза өзенінің жағасында, Арденн тауларында, Брюссельдің оңтүстік-шығысында, Шарлеруаның оңтүстік-шығысында және Намюр қаласының оңтүстігінде жатыр. Динант Франциямен шекарадан солтүстікке қарай орналасқан. Муниципалитет мына аудандардан тұрады: Ансеремме, Бувиньес-сюр-Мёз, Динант, Дреханс, Фальмань, Фальмигноль, Фой-Нотр-Дам, Фурфуз, Лисонь, Соринн және Тин.

География

Динант Жоғарғы Муаз өзенінің батыс Кондроз жазығына терең бойлап енетін жерде орналасқан. Өзен мен тік жартастың арасындағы, биік жарлы аңғарда жатыр. Алғашқы қоныс өзеннен қашықтауға кеңістігі шектеулі болғандықтан, солтүстік-оңтүстік бағытта, өзен жағалауы бойында созылып жатқан ұзын, тар қала болып дамыды. 19-ғасырда оңтүстікке қарай орналасқан бұрынғы Драммерлер аралы (Île des Batteurs) Муаз өзенінің бір саласы толтырылғаннан кейін тікелей қаламен біріктірілді. Динант оны қоршалаған жазықтағы құнарлы жерлердің шаруашылыққа қолайлы болуының арқасында гүлденді. Қала ішінде мыс өнімдерін жасау – бұл дәстүрлі қолөнер, ол кең әрі осы тұста кеме жүруге қолайлы өзеннің арқасында шикізатты оңай жеткізуге және қолөнершілердің шеберханаларынан шыққан өнімдерді жылдам таратуға мүмкіндік берді. Қалаға байлық әкелген тағы бір дәстүрлі көз – қалаға қарай тік жарлардан құралған әктас таулары. Онда жоғары сапалы карьерлер ашылып, қара мәрмәр мен көк тас өндірілді. Осы өнімдердің таралуына да салыстырмалы түрде кең әрі терең, кеме жүруге қолайлы өзеннің жақын орналасуы ықпал етті.

10 ғасырдан бастау алады

Динант атауы кельт тіліндегі Диво Нантодан шыққан, яғни "Қасиетті аңғар" немесе "Илаһи аңғар" деген мағынаны білдіреді; оны "Аспанды жартас" немесе "Нұрлы жартас" деп те аударуға болады (қазіргі уэльс тіліндегі Нант Двифол сияқты). Динант аймағында неолит, кельт және рим дәуірлерінде адамдар қоныстанған. Динанттың қоныс ретінде алғашқы айрылысы 7 ғасырда болды, сол кезде Маастрихттік Перпетт, Тонгерен епискобы, өзінің негізгі резиденциясын Маастрихттен Динантқа көшіріп, Сент-Винсент шіркеуін салды. 870 жылы Карл Бальд Динанттың бір бөлігін Намур графына, ал екінші бөлігін сол кезде Льежде орналасқан Тонгерен епископтығына қарауына берді. 11 ғасырда император Генрих IV Динантқа қатысты бірнеше құқықтарды Лиеж князь-епископтығына берді, оның ішінде сауда және сот құқығы да болды. Сол кезден бастап қала князь-епископтықтың 23 "жақсы қаласының" (немесе негізгі қалалардың) біріне айналды. Мёз өзеніндегі алғашқы тас көпір және бұрын салынған қамалдың күрделі жөндеу жұмыстары да 11 ғасырдың соңына жатады. Осы кезеңде және 18 ғасырдың соңына дейін Динант өзінің тарихын үстемдік еткен Льежбен бөлісті, кейде оған қарсы көтеріліс ұйымдастырып, кейде оның жеңістері мен жеңілістеріне қатысты, көбінесе көршілес Намур графтығына қарсы.

Орта ғасырдың соңы

Оның Мазадағы стратегиялық орны Динантты шайқасқа және тонауға ұшыратты, бірақ бұл әрдайым ашық жаулардың қолынан болған жоқ: 1466 жылы Лиеж епископы Людовик де Бурбонның туысы, Бургундия герцогы Филипп Жақсы және Филипптің ұлы Карл Батыл Лиеж соғыстары кезінде Динанттағы көтерілісті жазалап, 800 қала тұрғынын Мазаға тастап, қаланы өртеп жіберді. Қаланың экономикалық бәсекелесі Мазаның қарсы жағасында орналасқан Бувиньес қаласы болды. Кейінгі орта ғасырларда Динант пен Бувинь металл өңдеуге маманданған, күміс түсті қола қорытпасынан жасалған әсем құйылған және өңделген бұйымдар – динандерри өндіріп, Мез аңғарының бойында акваманильдер, шамдан, патеньдер және басқа да алтарь жиһаздарын жеткізді (осы бұйымдарға «Мосан» деген сақтықпен берілген атау қолданылды), Рейн аймағы және одан да алыс жерлерге таратылды. Генри Пиренне 1883 жылы орта ғасырлық Динант тақырыбындағы диссертациясын қорғап, доктор ғылымын алды.

Ескі режим мен Бірінші дүниежүзілік соғыс

XVI және XVII ғасырлардағы Франция мен Испания арасындағы соғыстарда Динан бейтарап болғанына қарамастан, қирау, ашаршылық және жұқпалы ауруларға ұшырады. 1675 жылы маршал Франсуа де Креки басқаратын француз армиясы қаланы басып алды. Динан 18 ғасырдың соңында австриялықтардың қысқа мерзімдік иелігінде болды. 1795 жылы Лиеж епископтығы Францияға өткізілді. Динандық ашханалар сәннен шығып, қала экономикасы былғары өңдеу және ойын карталарын жасауға қалыптасты. Осы кезде атақты «куки де Динан» да пайда болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында қала тағы да қирауға ұшырады. 1914 жылдың 15 тамызында француз және неміс әскерлері Динан шайқасында қала үшін шайқасты, ал жараланғандардың арасында лейтенант Шарль де Голль болды. 23 тамызда неміс армиясының саксон әскерлері 674 тұрғынды жазалап өлтірді – бұл 1914 жылы немістер жасаған ең ірі қырғын. Бір ай ішінде немістер көптеген осындай жағдайларда бельгиялық және француздық бес мыңға жуық бейбіт тұрғынды өлтірді.

Көрікті жерлер

Қаланың көрнекті жері – Нотр-Дам де Динан колледж шіркеуі. 1227 жылы жақын жартастан құлаған тастар бұрынғы роман стиліндегі шіркеудің бір бөлігін қиратқаннан кейін, ол ескі негіздерінің үстіне готика стилінде қайта салынды. Батыс жағындағы мұнаралардың бірнеше қабаттары салынғаннан кейін жоба тоқтатылып, оның орнына қазіргі орталық мұнара, атақты пияз тәрізді күмбезі және көп қабатты фонары салынды. Шіркеуден жоғары, 11 ғасырда Моз аңғарын бақылау үшін салынған Динанның бекінілген цитаделімен жартастың тік беті көтеріледі. Лиеж князь-епископтығы 1530 жылы оны қайта салып, кеңейтті; француздар 1703 жылы оны қиратты. Оның қазіргі түрі, жартастан қашалған баспалдақтарымен (408 сатылы) 1821 жылы, Нидерланды Корольдігі кезеңінде қайта жаңартылды. Жоғары маусымда Нотр-Дам колледж шіркеуінен цитадельдің үстіне дейін келушілерді тасымалдайтын канат жолдары бар. Басты ғимараттан басқа, Рошер Байяр да бар, ол Байяр атты алыптың тырнағымен жарылған деген әңгіме бар, бұл алып ат герцог Аймонның төрт ұлын Шарлеманьнен Ардендер арқылы жасаған аңызға толы қашқындарында алып жүрген. Бұл туралы 12 ғасырдың танымал шансон де жесті – «Les Quatre Fils Aymon» әнінде айтылады. Шындығында, жартасты Людовик XIV-нің әскерлері Динанды басып алғаннан кейін Муа өзені бойындағы жол салу үшін бөлген. Саксофонды ойлап тапқан Адольф Сакстың үйі сол аттас көшеде орналасқан. Шағын «Мистер Сакстың үйі» мұражайы оның өмірі мен саксофондарына арналған.

Гастрономиялық мәдениет

Фламанддық динантаиз – "булет де Ромеденне" деп аталатын ірімшікпен жасалған кишедің жергілікті түрі. Динан кукі – Еуропаның ең қатты печеньесі, балмен тәттіленген және пісіру алдында оюлы ағаш қалыпқа басылып жасалады. Leffe сырасы Динан қаласынан шыққан, және онда мұражай бар.

Көлік

Динант теміржол станциясы өзеннің сол жағасында орналасқан. Брюссельге әр сағат сайын пойыз қатынайды, саяхат шамамен 90 минутты құрайды.

Денсаулық сақтау

Динант қаласында Сент-Винсент және Сент-Анна (Centre Hospitalier de Dinant) университет клиникалық ауруханалары орналасқан, бұл провинциядағы ең ірі жұмыс беруші және Лувен университеті үшін оқу ауруханасы қызметін атқарады.