Кіріспе

Ақ Рождество – жергілікті дәстүрге қарай, Рождество қарлы түнде немесе Рождество күні қардың болуы. Бұл құбылыс Солтүстік жарты шардың солтүстік елдерінде көбірек кездеседі. Себебі желтоқсан Оңтүстік жарты шарда жаздың басында болады, сондықтан онда ақ Рождество сирек кездеседі, бірақ Антарктида, Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының Оңтүстік Альпі таулары, Оңтүстік Америкадағы Анд тауларының кейбір бөліктері, сондай-ақ континенттің оңтүстік ұшындағы Аргентинаның Ушуая сияқты жерлерде кездесуі мүмкін.

Тарих

"Ақ Рождество" түсінігі Чарльз Диккенстің еңбектері арқылы кеңінен танымал болды. "Пиквик қағаздары" (1836), "Рождестволық ән" (1843) және оның қысқа әңгімелерінде бейнеленген қар басқан Рождество маусымы, оның балалық шағының естеліктерімен байланысты болған сияқты, бұл Англияда бір ғасырдан астам уақыттан бері ең суық он жылдықпен бірге келді. Ирвинг Берлин жазған және Бинг Кросби орындаған "Ақ Рождество" әні (Кен Дарбидің әншілері, Джон Скотт Троттер және оның оркестрімен бірге) 1942 жылғы Paramount Pictures фильмі "Holiday Inn"де ойнатылды. Бұл ән барлық уақыттағы ең көп сатылған жеке ән болып табылады және дәстүрлі ақ Рождество туралы ностальгиялық сезімдерді білдіреді, содан бері ол маусымдық стандартқа айналды.

Анықтама

"Ақ Рождество" критерийлері әртүрлі. Көптеген елдерде бұл жай ғана Рождествода жердің қармен жабылғанын білдіреді, бірақ кейбір елдерде бұдан да қатаң анықтамалар бар. АҚШ-та "ақ Рождество" деп санау үшін 25 желтоқсанда Құрама Штаттардың біріккен аймағында кем дегенде қардың қалыңдығы болуы керек, ал Канадада ресми анықтама бойынша Рождество күні жерде одан да көп қар болуы тиіс. Ұлыбританияда көптеген адамдар үшін "ақ Рождество" Рождество күні қардың толық жабылуын білдірсе де, Британдық Метеорологиялық қызметі мен британдық букмекерлік кеңселердің ресми анықтамасы бойынша 25 желтоқсанның 24 сағатында қардың жауғанын байқау жеткілікті, тіпті ол аз болса да (жерге жетпей еріп кетсе де). Сондықтан, Метеорологиялық қызмет пен британдық букмекерлік кеңселердің айтуынша, Рождество күні жерге 1 метр қар құйылғанның өзінде, егер бірнеше күн бұрын қатты қар жауып, ол қардың нәтижесінде түскен болса, бұл "ақ Рождество" болып есептелмейді. Бірақ жаңбырмен араластырылған бірнеше қар ұсақтары түскен жағдайда, тіпті олар жерге ешқашан жетпесе де, "ақ Рождество" деп санауға болады. Ұлыбританияда Рождество күні қар жауу ықтималы ең жоғары жерлер Солтүстік және Солтүстік-Шығыс Шотландияда, Абердинде, Абердинширде немесе Таулы аймақтарда. "Ақ Рождество" термині көбінесе қарды білдірсе де, егер Рождество күні қатты нөсер болса, 2011 жылдың 25 желтоқсанында Мельбурнның кейбір аймақтарында болғандай, ландшафттың қармен жабылғандай ақ түске енгендігіне байланысты, оны да "ақ Рождество" деп сипаттауға болады.

Қазақстан

Соңғы онжылдықтарда Загребте ақ Рождество 1996, 1998, 1999, 2001 және ең соңғы рет 2007 жылы, 2018 жылға дейін байқалды. Загребте ақ Рождество болу ықтималдығы 25% деп есептелді.

Канада

Канаданың көп бөлігінде жылдар бойы ақ Рождество болуы мүмкін, Британдық Колумбияның жағалауы, оңтүстік Альберта, оңтүстік Онтарио және Атлантикалық Канаданың кейбір бөліктерінің ішкі аңғарларын қоспағанда. Бұл аймақтарда жылы жылдары қарсыз Рождество кездесуі мүмкін, әсіресе Британдық Колумбия жағалауында ақ Рождество болу ықтималдығы ең төмен. Канадада ақ Рождество деп Рождество күні таңғы сағат 7-де кемінде 2 см қар жамылғысының болуы түсініледі. Environment Canada 1955 жылдан 2017 жылға дейінгі 63 жылдық деректерді талдады. Бұл талдау Канаданың бірнеше қаласында ақ Рождество болу мүмкіндігін көрсетіп тұр. 2008 жылы Канада 37 жылдан кейін тұңғыш рет бүкіл ел бойынша ақ Рождествоны бастан кешірді, себебі Рождествоға дейін бірнеше дауыл елге келді, оның ішінде әдетте жаңбырлы болатын Британдық Колумбияның Тынық мұхиты жағалауына да әсер етті. 2015 жылы шығыста ауа райы жұмсақ болды, Торонто мен Оңтүстік Онтариода рекордтық жылы температура тіркелді, нәтижесінде 2015 жылы жасыл Рождество болды, ал батыста суық және қарлы ауа райы болды.

Польша

Краковта соңғы ақ Рождество 2010 жылы болған. Жешувте 2016 жылы ақ Рождество болды, ол 2011 жылдан бергі алғашқы рет.

Еуропаның басқа бөліктері

Еуропада Норвегия, Швеция, Финляндия, Балтық елдері, Ресей, Словакия, Украина, Беларусь және Польшаның солтүстік-шығысында Рождествоға қар жаууы жиі кездеседі. Жалпы алғанда, Еуропа климатына жылы Гольфстримнің әсерінен батысқа қарай ақ Рождество болу ықтималдығы төмендейді. Мысалы, Францияның оңтүстігінде ақ Рождество сирек кездеседі, ал Румынияның Бухарест қаласында, сол ендікте орналасқан болса да, мұндай мүмкіндік әлдеқайда жоғары. Солтүстік Италия және Оңтүстік Италияның таулы аймақтарында да ақ Рождество болуы мүмкін. Турин, Милан немесе Болонья сияқты қалаларда қар жауып немесе жерге қар түскен Рождестволар сирек емес. Ақ Рождество Карпат және Альп тауларында да жиі кездеседі.

Оңтүстік жарты шар

Оңтүстік жарты шарда Рождество жаз маусымында келетіндіктен, Антарктиданы қоспағанда, онда ақ Рождество сирек кездесетін құбылыс. Оңтүстік жарты шарда ақ Рождество болуы Солтүстік жарты шарда 25 маусымда қар жауумен шамалас. Аргентинаның Ушуаясы және Фолкленд аралдарының Стэнли сияқты кейбір аймақтар Рождество күні бірнеше рет өлшенетін қарды көрген. 2006 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс және Викториядағы қарлы тауларға қарлы боран соқты, ол Рождество таңында келді және биік жерлерде жарты метрге жуық қар жаудырды. Жаңа Зеландияның Оңтүстік Альп тауларында жылдың кез келген күні қар жауы мүмкін, сондықтан ақ Рождество болуы да мүмкін. Осындай жағдай Анд тауларында да байқалады, Боливияның альтипланосындағы кейбір жерлерде, мысалы Эль-Альтода, ақ Рождествоның теориялық мүмкіндігі бар.