Ағылшын халық ертегісіндегі Әке Рождество

Кіріспе

Англияда пайда болған фольклорлық тұлға, ағылшын фольклоры мен мифінің Рождестволық кейіпкері.

Рождество атасы – Рождествоның тұлғаланған бейнесі, дәстүрлі ағылшын атауы. Қазір Рождестволық сыйлық әкелуші ретінде танылса да, және көбінесе Санта-Клауспен синоним саналатын болса да, ол бастапқыда ескі және ағылшын фольклорымен байланысы жоқ дәстүрдің бір бөлігі болған. Қазіргі заманғы Рождество атасының бейнесі Виктория дәуірінің соңында қалыптасты, бірақ Рождество одан бұрын ғасырлар бойы тұлғаландырылып келген. Рождествоның ағылшынша тұлғалануы алғаш рет 15 ғасырда тіркелген, ал Рождество атасының өзі 17 ғасырдың ортасында, ағылшын азаматтық соғысынан кейін пайда болды. Пуритандық үкімет Рождествоны жою туралы заң шығарды, оны католик дінімен байланысты деп есептеді және оның дәстүрлі әдет-ғұрыптарын тыйым салды. Патшашыл саяси жазба авторы ескі дәстүрлерді өздерінің ісімен байланыстырып, Рождество атасын «жақсы ескі күндердің» – той-думандар мен қуаныштың символы ретінде қабылдады. 1660 жылғы жаңарудан кейін Рождество атасының мәртебесі төмендеді. Оның кейіпі 18 және 19 ғасырларда, кейіннен муммерлердің ойындары деп аталатын Рождестволық халықтық ойындар арқылы сақталды. Виктория дәуіріне дейін Рождество атасы ересектердің той-томалағы мен көңіл көтеруімен айналысты. Оның балалармен, сыйлық берумен, түнгі сапарлармен, шұлықтармен, мұржалармен немесе бұғылармен ешқандай байланысы болған жоқ. Бірақ Виктория дәуірінде Рождество балаларға арналған отбасылық мерекеге айналғанда, Рождество атасы сыйлық әкелушіге айналды. Америкалық Санта-Клаус туралы миф 1850 жылдары Англияға келді және Рождество атасы Санта-Клаустың атрибуттарын қабылдай бастады. 1880 жылдары жаңа әдет-ғұрыптар қалыптасты, түнгі келуші кейде Санта-Клаус, кейде Рождество атасы деп аталды. Ол көбінесе ақ түкті ұзын қызыл көйлек киіп суреттелген. 20 ғасырдың басында Рождество атасы мен Санта-Клаус арасындағы айырмашылықтар көбінесе жоғалып кетті, ал қазіргі сөздіктер Рождество атасы мен Санта-Клаус терминдерін синоним деп санайды.

Father Christmas is the traditional English name for the personification of Christmas. Although now known as a Christmas gift bringer, and typically considered to be synonymous with Santa Claus, he was originally part of a much older and unrelated English folkloric tradition. The recognisably modern figure of the English Father Christmas developed in the late Victorian period, but Christmas had been personified for centuries before then. English personifications of Christmas were first recorded in the 15th century, with Father Christmas himself first appearing in the mid 17th century in the aftermath of the English Civil War. The Puritan controlled English government had legislated to abolish Christmas, considering it popish, and had outlawed its traditional customs. Royalist political pamphleteers, linking the old traditions with their cause, adopted Old Father Christmas as the symbol of 'the good old days' of feasting and good cheer. Following the Restoration in 1660, Father Christmas's profile declined. His character was maintained during the late 18th and into the 19th century by the Christmas folk plays later known as mummers' plays. Until Victorian times, Father Christmas was concerned with adult feasting and merry making. He had no particular connection with children, nor with the giving of presents, nocturnal visits, stockings, chimneys or reindeer. But as later Victorian Christmases developed into child centric family festivals, Father Christmas became a bringer of gifts. The popular American myth of Santa Claus arrived in England in the 1850s and Father Christmas started to take on Santa's attributes. By the 1880s the new customs had become established, with the nocturnal visitor sometimes being known as Santa Claus and sometimes as Father Christmas. He was often illustrated wearing a long red hooded gown trimmed with white fur. Most residual distinctions between Father Christmas and Santa Claus largely faded away in the early years of the 20th century, and modern dictionaries consider the terms Father Christmas and Santa Claus to be synonymous.

Қыстың ортасындағы мерекелер

Рождествода көңіл көтеру мен тойлау әдет-ғұрыптары алғаш рет жоғары орта ғасырларда (шамамен 1100-1300 жылдар) тарихи жазбаларда кездеседі. Бұл, әрине, Ұлыбританиядағы христиан дінінен бұрынғы қысқы мерекелердің жалғасы болды, туралы тарихшы Рональд Хаттон айтқандай, "бізге ешқандай мәлімет жоқ". Кейінгі орта ғасырлардағы Рождествоға байланысты көптеген әдет-ғұрыптар қасиетті де, дінсіз де тақырыптарды қамтиды. 1443 жылдың қаңтар айында Норвичте ет пен рух арасындағы дәстүрлі шайқаста (Рождество мен Ұлы оразамен бейнеленген) Джон Гладман "Рождество патшасы" ретінде тәж киіп, киімін киіп, "маусым талабына сай киінген" атты айлар шеруінің артынан мініп, атты қалайы фольгамен безендірді. Йорк қаласы жыл сайын Сент-Томас күні "Юл мен оның әйелі" атты мерекелік шарасын өткізді, онда нан мен қой етінің тізегін алып жүрген Юл бейнесі сомдалды. 1572 жылы Йорк архиепискобы Эдмунд Гриндалдың (1570-1576 жылдар) бұйрығымен бұл шара тоқтатылды, ол көптеген адамдарды діни қызметтен алшақтатқан "арсыз және жағымсыз маскировка" туралы шағымданып, наразылық білдірді. Осындай бейнелеулер, ортағасырлық сән-салтанат пен символизмге деген құштарлықты көрсетеді. Шамамен 1592 жылы Томас Наше комедиялық эффект үшін қысыры Рождество кейіпкерін енгізді, ол мерекеге қатысудан бас тартады. Жаз оған оның ойнауы тиіс дәстүрлі рөлін еске салады: "Рождество, неге сен қалғандармен бірге келмейсің, / музыкамен немесе әнмен бірге келесің бе? / Қуанышты ән саған өте жарасымды болар еді, / Сенің ата-бабаларың бұрын солай жасаған."

Пуритандық сын

XVII ғасырдың басындағы жазушылар Рождествоны радикалды протестанттардың шабуылдарынан қорғау үшін тұлғаландыру және аллегория тәсілдерін қолданды. Асыл топтың Рождестволық қонақжайлылығының төмендеуіне жауап ретінде Бен Джонсон «Рождество, оның маскарады» (1616) пьесасындағы Ескі Рождествосын ескірген киімге киіндірді: «дөңгелек шалбар, ұзын гетры, жабық дублет, брошьпен әшекейленген биік шляпа, ұзын жұқа сақал, таяқ, кішкентай жеңдер, ақ аяқ киім, оның шарфтары мен гартерлері кесіліп байланған». Қоршаудағы Рождество протестанттық шіркеудегі лайықты орнын бекітеді және оны шеттету әрекеттеріне қарсы наразылық білдіреді: «Мырзалар, не істеп жатқаныңызды білесіздер ме? Ә, мені шығарып тастағыларыңыз келе ме? Рождество, Ескі Рождество ма? Лондонның Рождествосы және Капитан Рождествосы? Олар мені кіргізбеді: келуім керек, енді бір рет! Жақсы әзіл, жылына бір реттен артық келе алмаймын ғой, мен қауіпті адам емеспін, менің достарым, гвардиядағыларға айттым. Мен әлі де Ескі Грегори Рождествомын, тіпті Папалар аллеясынан шықсам да, менің ауылымдағы кез келген адам сияқты жақсы протестантпын». Томас Наббстың 1638 жылғы «Көктемнің даңқы» атты сарайлық маскарасындағы сахналық нұсқаулықта: «Рождествоны жүнді манта мен бас киім киген ересек әйгілі джентльмен бейнелейді» делінген. Бастапқыда «Мырза Рождество» немесе «Лорд Рождество» деп белгілі болған ол кейіннен «Рождество әке» деп аталды. 1644 жылдан бастап 15 жыл бойы, 1649-1660 жылдардағы аралықта Англияда Рождествоны тойлауға тыйым салынды, ол Рождествоны, сондай-ақ Пасха мен Уитсон сияқты дәстүрлі шіркеу мерекелерін толығымен жойды. Роялистік памфлет жазушыларының қолында Ескі Рождество әке той-томалақ пен қуанышты күндердің символы және өкілі болды. «Рождествоның айыпталуы, сотталуы және түрмеге қамалуы» (1646 жылдың қаңтары) қалалық жаршы мен Роялистік әйелдің «кеткен» Рождество әке туралы сұраған әңгімесін сипаттайды. «Рождество» (сондай-ақ «Рождество әке» деп те аталады) кейіпкері 1652 жылы, ағылшын азаматтық соғысынан кейін, сатирикалық роялист ақын Джон Тейлордың анонимді түрде жариялаған памфлетінде сөйлейді: «Рождествоның қорғалуы немесе оның он екі жылдық байқаулары». Алдыңғы бетінде шапақ киіп, ұзын ашық халат пен жеңі бар, сақалды қарт Рождество бейнеленген. Рождество «бұл бассыз елге» келгеннен бергі жалқы жағдайын жоқтап жатыр. «Мен осындай ұзақ азап оларды қуанышты Рождествоны қарсы алуға қуантар еді деп үміттендім. Бірақ қарсы алсын ба, алмасын ба, мен келдім». Ол өлеңмен аяқтайды: «Билейік, ән салайық, қуанышпен тойлайық, / Өйткені Рождество жылына бір рет келеді». 1658 жылы Жосия Кинг «Ескі Рождество әкенің тексеруі мен сотталуы» (Оксфорд ағылшын сөздігінде «Рождество әке» терминінің ең алғашқы тіркелмесі) жариялады. Кинг Рождество әкені ақ шашты қарт адам ретінде бейнелейді, ол Қоғамдастық тарапынан оған қарсы ұсынған дәлелдер негізінде өмірі үшін сотталып жатыр. Рождество әкенің адвокаты қорғанысқа көтеріледі: «Менің ойымша, мырзалар, тіпті бұлттар да осы қартты осылайша қорлауды көріп, қызарыпты. Егер біреу шамадан тыс тамақтанып, ішіп немесе басқа да жамандықтар жасаса, онда ол қарттың кінәсі емес, ол үшін жазаланбауы керек. Мысалы, күн мен айға пұтқа табынушылар табынса, олар осы себепті жаман ба? Сондықтан, егер біреу осы қартты қорласа, олар оны қорлағаны үшін жаман, ал ол қорланғаны үшін емес». Төрешілер ақтады.

Early 17th century writers used the techniques of personification and allegory as a means of defending Christmas from attacks by radical Protestants. Responding to a perceived decline in the levels of Christmas hospitality provided by the gentry, Ben Jonson in Christmas, His Masque (1616) dressed his Old Christmas in out of date fashions: "attir'd in round Hose, long Stockings, a close Doublet, a high crownd Hat with a Broach, a long thin beard, a Truncheon, little Ruffes, white shoes, his Scarffes, and Garters tyed crosse". Surrounded by guards, Christmas asserts his rightful place in the Protestant Church and protests against attempts to exclude him: "Why Gentlemen, doe you know what you doe? ha! would you ha'kept me out? Christmas, old Christmas? Christmas of London, and Captaine Christmas? they would not let me in: I must come another time! a good jeast, as if I could come more then once a yeare; why, I am no dangerous person, and so I told my friends, o'the Guard. I am old Gregorie Christmas still, and though I come out of Popes head alley as good a Protestant, as any i'my Parish." The stage directions to The Springs Glorie, a 1638 court masque by Thomas Nabbes, state, "Christmas is personated by an old reverend Gentleman in a furr'd gown and cappe &c."

This sort of character was to feature repeatedly over the next 250 years in pictures, stage plays and folk dramas. Initially known as 'Sir Christmas' or 'Lord Christmas', he later became increasingly referred to as 'Father Christmas'. For 15 years from around 1644, before and during the Interregnum of 1649 1660, the celebration of Christmas in England was forbidden. which formally abolished Christmas in its entirety, along with the other traditional church festivals of Easter and Whitsun. In the hands of Royalist pamphlet writers, Old Father Christmas served as the symbol and spokesman of 'the good old days' of feasting and good cheer,

The Arraignment, Conviction and Imprisoning of Christmas (January 1646) describes a discussion between a town crier and a Royalist gentlewoman enquiring after Old Father Christmas who 'is gone from hence'. The character of 'Christmas' (also called 'father Christmas') speaks in a pamphlet of 1652, immediately after the English Civil War, published anonymously by the satirical Royalist poet John Taylor: The Vindication of Christmas or, His Twelve Yeares' Observations upon the Times. A frontispiece illustrates an old, bearded Christmas in a brimmed hat, a long open robe and undersleeves. Christmas laments the pitiful quandary he has fallen into since he came into "this headlesse countrey". "I was in good hope that so long a misery would have made them glad to bid a merry Christmas welcome. But welcome or not welcome, I am come " He concludes with a verse: "Lets dance and sing, and make good chear, / For Christmas comes but once a year." In 1658 Josiah King published The Examination and Tryall of Old Father Christmas (the earliest citation for the specific term 'Father Christmas' recognised by the Oxford English Dictionary). King portrays Father Christmas as a white haired old man who is on trial for his life based on evidence laid against him by the Commonwealth. Father Christmas's counsel mounts the defence: "Me thinks my Lord, the very Clouds blush, to see this old Gentleman thus egregiously abused. if at any time any have abused themselves by immoderate eating, and drinking or otherwise spoil the creatures, it is none of this old mans fault; neither ought he to suffer for it; for example the Sun and the Moon are by the heathens worship’d are they therefore bad because idolized? so if any abuse this old man, they are bad for abusing him, not he bad, for being abused." The jury acquits.

Қалпына келтіру

1660 жылы Реставрациядан кейін көптеген дәстүрлі Рождество тойланулары қайта жаңғырды, бірақ енді оларға қарсылық болмағандықтан, тарихи құжаттардың саны азайды. 1678 жылы Жосия Кинг 1658 жылғы жазбасын қосымша материалдармен қайта басып шығарды. Осы нұсқада жаңартылған Әке Рождество жақсырақ көрінеді: "[о]л өте шатты және сүйкімді болды, оның алқа жанынан шығып, жұқа сүттей ақ шашының арасынан, қармен жабылған қызғылт гүлдердей, қуаныш пен тазалықтың нағыз белгісі көрінді." Сэмюэл Пеппс жинаған "Ескі Рождество қайтып келді" атты жыр ғасырдың соңында мерекелердің қайта жаңғыруын жырлайды: "Ескі Рождество үйді ашық ұстауға келді / Ол тіпті тышқанды аштан өлтіруге келмейді, / Ендеше жігіттер келіңдер, басты дастарханға / Плюм пудингі, Қаз, Капон, майлы пирогтар мен қуырылған ет".

18 ғасыр көп көрінбейтін

Рождествоға деген қызығушылық азайған сайын, Санта-Клаустың ықпалы төмендеді. Хаттон сондай-ақ «Стуарт дәуірінің соңындағы Рождество тойындағы ойын-сауық үлгілері өте мәңгілік және келесі ғасырда да көп өзгермеген сияқты» деген қорытынды жасады. Осыған ұқсас пікірлер «Көмір отымыздың төңірегінде» кітабында да айтылған, сонда «Ескі Санта-Клаус туралы қызықты естеліктер; Бұрынғы шақтарда қонақжайлылық қандай болғанын және қазір қаншасы қалғанын» көрсетеді (1734, 1796 жылы «Санта-Клаус» тақырыбымен қайта басылды). Дэвид Гарриктің 1774 жылы «Друри Лейн» сахнасында қойылған «Рождестволық ертегі» атты танымал қойылымында бейнеленген Рождество кейіпкері былай деп жариялады: «Міне, атаққа әйгілі тұлға; / Бұрын сүйікті және құрметтелген – Менің атым Рождество! / / Мен, бұрынғы күндері ағылшын жүректерін қуантқанмын; / Сансыз жаңа әдеттер импортталғанмен, / Әрине, Рождествоны есіктен шығармайсыз!»

19 ғасырдың қайта өркендеуі

Виктория дәуірінде Рождестволық әдет-ғұрыптар едәуір жанданды, оның ішінде «жақсы көңіл-күйдің» символы ретінде Санта-Клаус өзі де қайта жанданды. Оның сыртқы келбеті сол кезде әртүрлі болды және ол 17 ғасырдың жазушылары елестегендей, әрқашан қарт және сақалды болып бейнеленбеді. Скотттың «Күлкілі Англия» деген сөз тіркесі тарихшылар тарапынан ағылшынның алтын ғасыры болған романтикалық түсініктерді сипаттау үшін қабылданды, ол, әлдебір жоғалған, барлық жерде қонақжайлылық пен қайырымдылықпен сипатталатын дәуір еді. Бұл түсінік халықтық әдет-ғұрыптарды қабылдауға терең әсер етті, ал 19 ғасырдың көптеген жазушылары қазіргі заманғы Рождествоның жай-күйіне көңіл толып, мифтік «Күлкілі Англия» нұсқасын аңсады. Роберт Сеймур салған Томас Хервидің «Рождество кітабы» (1836) осы көзқарасты көрсетеді. Герви жоғалған қайырымдылық мейрамын бейнелегенде: «Ескі Санта-Клаус, көптеген және шулы отбасының басында, қала көшелері мен ауылдық жолдарда ешкіге мініп жүрсе де, ол әр адамның ошағына бірнеше сәт отыру үшін түсіп, ал оның бір немесе басқа қуанышты ұлдары алыс шаруашылықтарға бару үшін немесе кедейлердің көптеген есіктерінде күлкілі беттерін көрсету үшін қашады». Сеймурдың суретінде Ескі Санта-Клаус терілі халат киіп, басына құрма гүлшоғыры тағып, жас ешкіге мініп отыр. Ұзақ аллегорияда Герви өзінің замандасы Ескі Санта-Клаусты ұзын шапан киіп, басына құрма гүлін таққан ақ сақалды сиқыршы ретінде елестетеді. Оның балалары – қызыл сиыр (Сэр Лойн) және оның адал қолбасшысы немесе бөтелке ұстаушысы Плюм пудинг; мәңгілік жастық көзі бар Уассейлдің нәзік бейнесі; Түркиямен жақсы қарым-қатынаста болған және әртүрлі тәсілдермен ойын-қалжың жасаған «хикметті рух»; Мумминг; Шатырда қауырсын бар; Он екінші түннің Иесі торттан жасалған шатыр астында және оның ежелгі тәжін киіп; Киелі Дистаф, қарт қыз сияқты («оның қуанышты күндері аяқталды деп қорыққанбыз»); Карол айту; Уэйтс; және екі беті бар Янус. Герви Рождествоның жоғалған «қайғылы қуанышына» өкініп, оқырмандарын «қария, қарт, өте қарт, сұр сақалды джентльмен немесе оның отбасы туралы білетіндер оларды іздеуде бізге көмектесуге шақырады; және олардың жақсы көмегімен біз оларды Англиядағы ежелгі құрметтерінің бір бөлігіне қайта келтіруге тырысамыз». Санта-Клаус немесе Ескі Рождество, көбінесе көптеген тамақ пен сусынмен қоршалған, қуанышты жүзді, сақалды адам ретінде бейнеленген, 1840 жылдардағы суретті журналдарда жиі пайда бола бастады. Романнан танымал сурет – Джон Лич салған «Рождестволық сыйлықтың рухы». Бұл кейіпкердің аты нақты айтылмаса да, ол құрма гүлін киіп, тамақ, сусын және вассаль ыдысының арасында отырған және дәстүрлі терілі халат киген (бірақ кейінірек кең таралған қызыл емес, жасыл). Ол (сол жақта) дөңес адам ретінде бейнеленген. Бір ерекше бейнелеу (ортада) Уильям Сэндис 1830 және 1852 жылдар аралығында бірнеше рет сипаттады, барлығы бірдей: Бұл бейнелеуді фольклор ғалымы Питер Миллингтон оңтүстік Санта-Клаустың гибридтік пьесада солтүстік Бельзевуб кейіпкерін алмастырғандығының нәтижесі деп санайды. 1856 жылы Ворстерширдегі «Сент-Джордж» пьесасын көрген адам: «Бельзевул Ескі Санта-Клауспен бірдей болды» деп атап өтті. «Күндер кітабында» (1864) айтылған пьеса «Ескі Санта-Клаус, эмблемалық құрылғылар ретінде, ағаш бұтағын, вассаль ыдысын және т.б. алып жүреді» деп басталады. Осыған ұқсас суретте (оң жақта) кейіпкердің тек құрма гүлін ғана емес, сонымен қатар бас киім кигені көрінеді. 1860 жылы Хампширдегі халықтық пьесада Санта-Клаус мүгедек сарбаз ретінде бейнеленген: «[Ол] шым мен шұлық киіп, қайыршы қорапты көтеріп, екі таяқпен жүреді; оның қолдары офицерге ұқсас шеврондармен сырылған». XIX ғасырдың соңғы жартысында және XX ғасырдың басында Англиядағы халықтық ойын дәстүрі тез жойылып, пьесалар Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Санта-Клаустың кейіпкеріне әсер ету қабілетін алып, жойылды.

During the Victorian period, Christmas customs enjoyed a significant revival, including the figure of Father Christmas himself as the emblem of 'good cheer'. His physical appearance at this time became more variable, and he was by no means always portrayed as the old and bearded figure imagined by 17th century writers. Scott's phrase Merry England has been adopted by historians to describe the romantic notion that there was a Golden Age of the English past, allegedly since lost, that was characterised by universal hospitality and charity. The notion had a profound influence on the way that popular customs were seen, and most of the 19th century writers who bemoaned the state of contemporary Christmases were, at least to some extent, yearning for the mythical Merry England version. Thomas Hervey's The Book of Christmas (1836), illustrated by Robert Seymour, exemplifies this view. In Hervey's personification of the lost charitable festival, "Old Father Christmas, at the head of his numerous and uproarious family, might ride his goat through the streets of the city and the lanes of the village, but he dismounted to sit for some few moments by each man's hearth; while some one or another of his merry sons would break away, to visit the remote farm houses or show their laughing faces at many a poor man's door." Seymour's illustration shows Old Christmas dressed in a fur gown, crowned with a holly wreath, and riding a yule goat. In an extended allegory, Hervey imagines his contemporary Old Father Christmas as a white bearded magician dressed in a long robe and crowned with holly. His children are identified as Roast Beef (Sir Loin) and his faithful squire or bottle holder Plum Pudding; the slender figure of Wassail with her fount of perpetual youth; a 'tricksy spirit' who bears the bowl and is on the best of terms with the Turkey; Mumming; Misrule, with a feather in his cap; the Lord of Twelfth Night under a state canopy of cake and wearing his ancient crown; Saint Distaff looking like an old maid ("she used to be a sad romp; but her merriest days we fear are over"); Carol singing; the Waits; and the twin faced Janus. Hervey ends by lamenting the lost "uproarious merriment" of Christmas, and calls on his readers "who know anything of the 'old, old, very old, gray bearded gentleman' or his family to aid us in our search after them; and with their good help we will endeavor to restore them to some portion of their ancient honors in England". Father Christmas or Old Christmas, represented as a jolly faced bearded man often surrounded by plentiful food and drink, started to appear regularly in illustrated magazines of the 1840s. A famous image from the novel is John Leech's illustration of the 'Ghost of Christmas Present'. Although not explicitly named Father Christmas, the character wears a holly wreath, is shown sitting among food, drink and wassail bowl, and is dressed in the traditional loose furred gown—but in green rather than the red that later become ubiquitous. he was portrayed (below left) as a hunchback. One unusual portrayal (below centre) was described several times by William Sandys between 1830 and 1852, all in essentially the same terms: This representation is considered by the folklore scholar Peter Millington to be the result of the southern Father Christmas replacing the northern Beelzebub character in a hybrid play. A spectator to a Worcestershire version of the St George play in 1856 noted, "Beelzebub was identical with Old Father Christmas." A mummers play mentioned in The Book of Days (1864) opened with "Old Father Christmas, bearing, as emblematic devices, the holly bough, wassail bowl, &c". A corresponding illustration (below right) shows the character wearing not only a holly wreath but also a gown with a hood. In a Hampshire folk play of 1860 Father Christmas is portrayed as a disabled soldier: "[he] wore breeches and stockings, carried a begging box, and conveyed himself upon two sticks; his arms were striped with chevrons like a noncommissioned officer." In the latter part of the 19th century and the early years of the next the folk play tradition in England rapidly faded, and the plays almost died out after the First World War taking their ability to influence the character of Father Christmas with them.

Сәлемдесуші Санта-Клаус

Виктория дәуірінен бұрынғы бейнелерде Әке Рождество негізінен ересектердің тойлауларымен және ойындарымен айналысқан. Оның балалармен де, сыйлық берумен де ешқандай байланысы болмаған. Әке Рождество сыйлық берумен байланыстыра бастады. Корнуоллдық квакер күнделігін жазушы Баркли Фокс 1842 жылғы 26 желтоқсанда өткен отбасылық той туралы былай деп жазады: "Қызыл жейдесі мен үшбұрыш қалпағына сыйлықтар ілінген, құрметті Әке Рождествоның бейнесі, оның жанында ескі жыл – түнгі киім мен көзілдірік киген, өте қайғылы және шаршаған қарт әйел, содан кейін 1843 [жаңа жыл] – бесікте ұйықтап жатқан үміткер шалық". Ұлыбританияда балалардың Әке Рождествоға сыйлық сұрап хат жазғаны туралы алғашқы дәлел 1895 жылы табылды.

Санта Клаус Атлантикті кесіп өтеді

Санта-Клаустың бейнесі АҚШ-та пайда болды, голландтық Сент-Николас дәстүрлерінің әсерімен болды. 1823 жылы Нью-Йорк авторы Клемент Кларк Мурге жатқызылатын «Сент-Николасқа сапар» атты танымал өлең жарық көрді, ол осы кейіпкерді одан әрі дамытты. Мурдың өлеңі зор танымаллыққа ие болды.

1851 жылы Ливерпуль газеттерінде Eagle Line компаниясының «Санта-Клаус» кемесімен Нью-Йоркке және кері бағыттағы жаңа трансатлантикалық жолаушылар тасымалы туралы хабарламалар жариялана бастады. Осы және басқа кемелермен сапарлаған қайта оралатын адамдар мен эмигранттар бұл американдық бейнені білген болар. Ал Ирландияда 1853 жылы Рождество қарсаңында сыйлықтар қалдырылыпты, газеттегі әңгімедегі кейіпкер: «Ертең Рождество. Санта-Клаус бізге не әкеледі?» дейді. 1858 жылы Белфастта жарияланған өлеңде: «Балалар ұйықтап жатыр, олар оны, періште / Мейірімді Санта-Клаусты армандайды, ол жақсы ниетпен / жеңіл қадаммен мұржадан түседі» деген жолдар бар.

«Сент-Николасқа сапар» өлеңі 1853 жылдың желтоқсанында Англияда «Notes and Queries» журналында жарияланды. Түсіндірме жазбасында Сент-Николас бейнесі Нью-Йорк штатында Санта-Клаус, ал Пенсильванияда Кришкинкл деп белгілі екені айтылған. 1854 жылы танымал американдық автор Сьюзан Уорнердің «Карл Кринкин; немесе, Рождестволық шұлық» атты туындысы алғаш рет ағылшын тілінде жарияланды. Кітаптағы кейіпкерлердің арасында Санта-Клаус (сыйлықтарымен, шұлығымен және мұржасымен бірге) бар.

Санта Клауспен бірігу

АҚШ-тан келген әдет-ғұрыптар Англияда танымал бола бастағанда, Ымыртқан Сантаның белгілерін қабылдай бастады.

20 ғасыр

Жаңа ғасырдың басында Санта-Клаус пен Рождество әкесі арасындағы қалдық айырмашылықтар көбінесе жойылды, және 1915 жылы былай деп хабарланды: «Бүгінгі күні көптеген балалар ескі Рождество әкесі мен салыстырмалы түрде жаңа Санта-Клаус арасындағы ешқандай айырмашылықты білмейді, себебі екеуі де бірдей киім киіп, сәтті келісімге келді». Авторлар мен суретшілер Рождество әкесінің киімін қызыл түспен бейнелеуге көп жыл кетірді, дегенмен бұл түс әрқашан ең көп таралған болса да, кейде оны қоңыр, жасыл, көк немесе ақ түсті халатпен көрсетуге болар еді. Суреттегі жазу:

Джеймс аға (көп сағат бойы дайындалып, өзін Рождество әкесі ретінде ұнатып жүр). «Жарайды, кішкентайым, мен кім екенімді білесің бе?» Кішкентай адам. «Жоқ, шындығында білмеймін. Бірақ әкем төменде, мүмкін, ол сізге айта алады». 1951 жылы «The Times» газетінің редакциондық мақаласында, көптеген ересектер [британдық] Рождество әкесінің өз үйінде өскенін, «жақсы, ұлттық сипаттағы Джон Булл ескі мырза» екенін ойлайтыны, ал көптеген балалар «мұз сырғанасы мен бұғылардың жалған романтикасына алданып», Норвегияға қарапайым Рождество әкесіне немесе «оны шетелдік киімге орап, Санта-Клаусқа» арналған хаттар жіберетіні айтылды. 1985 жылы «The Illustrated London News» журналында британдық және американдық бейнелер арасындағы айырмашылықтар талқыланды. Американ суретшісі Томас Насттың классикалық суреті «Америкада Санта-Клаустың қалай көрінуі керек екендігінің ресми нұсқасы» деп есептелді. Британияда адамдар көбінесе ескі Рождество әкесінің бейнесін сақтайды, ол ұзын халат, бетін жабатын сақал және Веллингтон етікке ұқсас аяқ киіммен бейнеленеді. Рождество әкесі 20 ғасырдың көптеген ағылшын тіліндегі көркем шығармаларында пайда болды, соның ішінде Дж. Р. Р. Толкиннің 1920-1942 жылдар аралығында балаларына жазған жеке хаттарының сериясы (алғаш рет 1976 жылы жарияланды). Басқа 20 ғасырлық басылымдарға С. С. Льюистің «Арыстан, сиқыршы және гардероб» (1950), Реймонд Бриггстің «Рождество әкесі» (1973) және оның жалғасы «Рождество әкесі демалысқа шығады» (1975) кіреді. Кейіпкер танымал әндерде де көрсетілді, мысалы Грег Лейктің «I Believe in Father Christmas» (1974) және The Kinks тобының «Father Christmas» (1977). 1991 жылы Реймонд Бриггстің екі кітабы «Рождество әкесі» атты анимациялық қысқа фильмге бейімделді, онда Мел Смит бас рөлді сомдады.