Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Португалиялық саудагер, фармацевт және дипломат (қ. 1552)
Portuguese merchant, pharmacist and diplomat (d. 1552)
Фернао Пирес де Андраде (кейде Фернао Перес де Андраде деп те жазылады; заманауи дереккөздерде Фернам (Ферна) Перес Дандраде) (қ. 1552) – португал саудагері, фармацевт және дипломат, ол зерттеуші және отарлық әкімші Афонсу де Альбукеркемен жұмыс істеді. 1517 жылы Хорхе Альварес бен Рафаэль Перестреллоның 1513 және 1516 жылдары жасаған алғашқы байланыстарынан кейін, оның Мин Қытайымен кездесуі Еуропа мен Қытай арасындағы тікелей сауда және дипломатиялық қарым-қатынасты қайта жаңғыртты. (Орта ғасырлық Қытайда еуропалықтар болғанмен, әсіресе Марко Поло, бұл кезең Юань әулетінің құлауымен аяқталды.) Де Андраденің миссиясы бастапқыда сәтті болып, португал елшілігінің Пекинге дейін жеткеніне мүмкіндік берді, бірақ қарым-қатынас Қытайда португалдарға деген жағымсыз пікір тудырған оқиғалар салдарынан нашарлады. Бұл оның інісі Симаоның қытайлықтарды ашуландырған әрекеттері, португалдардың қытай балаларын ұрлап, жегендері туралы жалған хабарлар және олардың Минге адал салық төлеуші мемлекет – Малакканы басып алғаны туралы шын хабарларды қамтыды. Португалия мен Мин әулеті арасындағы сауда мен қарым-қатынас 1540 жылдардың соңына дейін жаңартпалды және 1557 жылы Макаоға португал билігі орнатылды. Андраде Мин әулетінің мұрағаттарында «Фоланджи» (佛郎機) деп аталды. Фоланджи – франктар немесе еуропалықтарды атау үшін крест жорықтарынан бері мұсылмандар қолданған жалпы атау, ол Үндістанның Оңтүстік-Шығыс Азиялық термині – ференгиге айналды. Португалиялық тарихшы Жоао де Баррос (1496–1570) Альбукеркенің флоты Шри-Ланка мен Аче арасындағы кең суларға кіргенде, қатты дауыл тұрып, Симао Мартиньо басқарған кеме суға батып кеткенін, бірақ оның барлық экипажы Фернао тарапынан құтқарылып, оның кемесіне алынғанын жазды. Барросқа сәйкес, олар екі күн бойы сол кемемен шайқасты. Дұшпандар өз кемесіне от қою тактикасын қолданды, Альбукеркенің кемелерін өртеу үшін, ал олар тарапынан соққылау және артиллерияның жақын қашықтықтан атуы қолданылды. Кеме берілгенімен, португалдар кеме мен оның экипажына қатты риза болды және оны «O Bravo» (Батыл кеме) деп атады. Португалиялық экипаж Фернао Пирестен Альбукеркені экипажды кешіруге көндіруін өтінді, олар Португалияның вассалдары ретінде қарастырылды және олар кіммен күресіп жатқанын білмеді. Альбукерке ақырында осы ұсынысқа келісті. Баррос сондай-ақ Фернао Пирес Оңтүстік-Шығыс Азия дәмдеуіштерін Қытайға сату немесе сыйлық ретінде ұсыну үшін Пасемдегі (Суматрадағы патшалық) кемесіне тиеп жатқанда, екі патша өлтіріліп, олардың орнына басқалар келгенін атап өтті. Патшаларды узурпациялау осы мемлекетте үлкен қырқыстарға немесе дағдарысқа әкелмеді, өйткені Баррос атап өткендей, жергілікті тұрғындар кез келген басшының билікке құдайдан берілген құқығы жоқ деп санайтын, егер оны патшалық туысы өлтіре алса. Альбукерке Хорхе Альваресті солтүстікке зерттеу үшін жіберді; оның экспедициясы 1513 жылы Гуандун жағалауымен жүзіп өтіп, «Тюэн Мун аралында» ту көтерді. Бұл миссияны сол жылы Рафаэль Перестрелло жалғастырды, ол 1516 жылы Кантонның қытай саудагерлерімен сауда жасады. Ол Қытайдағы табысты сауда туралы басқа португалдарға қызықты мәліметтер берді. Бұл Андрадені Малаккада тоқтап тұрған кезде миссиясын жеделдетуге және экипажымен Қытайға немесе Бенгалияға бару туралы пікірталас жүргізуге итермеледі.
Fernão Pires de Andrade (also spelled as Fernão Peres de Andrade; in contemporary sources, Fernam (Fernã) Perez Dandrade) (d. 1552) was a Portuguese merchant, pharmacist, and diplomat who worked under the explorer and colonial administrator Afonso de Albuquerque. His encounter with Ming China in 1517—after initial contacts by Jorge Álvares and Rafael Perestrello in 1513 and 1516, respectively—marked the resumption of direct European commercial and diplomatic contact with China. (Even though there were Europeans in Medieval China, notably Marco Polo, that period of contact had been interrupted by the fall of the Yuan dynasty.) Although de Andrade's mission was initially a success that allowed a Portuguese embassy to proceed all the way to Beijing, relations were soon spoiled by culminating events that led to an extremely negative impression of the Portuguese in China. This included acts of his brother Simão that enraged the Chinese, false reports of the Portuguese being cannibals of kidnapped Chinese children and true reports of their conquest of Malacca, a loyal Ming tributary state. Normalized trade and relations between Portugal and the Ming dynasty would not resume until the late 1540s and the 1557 establishment of Portuguese rule over Macau. Andrade was referred to as a "Folangji" (佛郎機) in Ming dynastic archives. Folangji comes from Franques or Franks, which was a generic name the Muslims called Europeans since the Crusades, and which spawned the Indian Southeast Asian term ferengi. The Portuguese historian João de Barros (1496–1570) wrote that when a violent storm arose as Albuquerque's fleet entered the vast waters between Sri Lanka and Aceh, a ship commanded by Simão Martinho was sunk, but his entire crew was rescued by Fernão and taken aboard his ship. According to Barros, they fought against this ship for two days. The enemy crew employed tactics of lighting fire to its own ship as a means to burn Albuquerque's ships as they employed ramming techniques and close range volleys of artillery. Although the ship surrendered; the Portuguese gained such an admiration for the junk and its crew that they nicknamed it O Bravo (The Brave Junk). The Portuguese crew pleaded with Fernão Pires to convince Albuquerque that the crew should be spared and viewed vassals of Portugal who were simply unaware of who they were actually fighting. Albuquerque eventually agreed to this. Barros also noted that while Fernão Pires was loading Southeast Asian spices onto his ship in Pacem (a kingdom in Sumatra) in order to sell or present them as gifts in China, two different kings were killed and their position usurped. Apparently the usurpation of kings caused little tumult or crisis in this state, as Barros noted any leader there was believed by the locals not to have divine right to rule if he was able to be killed by a royal kinsman. D'Albuquerque sent Jorge Álvares to explore northward; his expedition sailed along the coast of Guangdong in 1513 and hoisted a flag on "Tuen Mun island". This mission was followed up later that year by Rafael Perestrello, who later traded with Chinese merchants of Canton in 1516. He provided an enticing report to other Portuguese on the lucrative trade in China. This prompted Andrade to speed up the course of his mission while stalled in Malacca and debate with his crew on whether to go to China or Bengal.
Елшілерді таңдау
1517 жылы король Мануэль I сауда миссиясын рұқсат етті. Андраде 17 маусымда, 1517 жылы жеті қарулы сауда кемесімен, мұсылман аудармашысымен бірге теңізге шықты. Андраде бұл миссияға 1515 жылы Лиссабонда таңдалған еді, сондықтан ол фармацевт ретінде португалдар мен Еуропаның пайдасы үшін Шығыс Азияда қолданылатын фармацевтикалық препараттардың түрлерін зерттеуге мүмкіндік алды. 1515 жылы Азия саудасы туралы маңызды еңбек жазған және Үндістанға сапарлаған патшалық дәріханашы Томе Пирес миссияның бас елшісі болып тағайындалды. Андраде рұқсатсыз өзенге жол ашуға қауіптенгеннен кейін, теңіз командирі оған көмек көрсету үшін бағытшыларды беріп, жол беруге шешім қабылдады.
King Manuel I authorized a trade mission in 1517 when Andrade set sail with seven cannon armed merchant vessels with a Muslim interpreter on June 17, 1517. Andrade had been chosen for this mission in Lisbon back in 1515, so that—as a pharmacist—he could investigate the types of pharmaceutical drugs used in East Asia for the benefit of the Portuguese and Europe. Tomé Pires, a royal apothecary who had also traveled to India and written a landmark work in 1515 on Asian trade, was chosen as the chief ambassador for the mission. After Andrade threatened to sail upriver without permission, the naval commander finally decided to let him pass, granting him pilots to assist his travel.
Андрадедің ағасы мен оның бұзық туыстары
1519 жылы тамызда Фернао Пирестің інісі Симао де Андраде үш жонкта шағын экипажбен Малаккадан Қытайға аттанды. Симао барлық шетелдіктер сауда жасауға арналған Тюэнь Мун аралының ортасына бекініс салғаннан бастап, қытайлықтарға жаман әсер қалдырды. Қытайлықтардың ең үлкен наразылығы португалдардың балаларды ұрлап, оларды жейтіндігі туралы болды. Симао Нингбодағы жергілікті қытай заңдарын бұзуын жалғастырды, ал 1545 жылы оның адамдарын қытайлық адаммен жасасқан сауда келісімінде алдағанда, Симао қарулы топты қалаға жіберіп, оны тонады және жергілікті әйелдер мен қыздарды тұтқынға алды. Ашуға буған халық бірігіп, Симао басшылығымен португалдарды тас-талқан етті.
Simão de Andrade, brother to Fernão Pires, sailed from Malacca to China with a small crew on three junks in August 1519. Simão immediately made a bad impression upon the Chinese when he built a fort at the center of Tuen Mun, an island designated for all foreigners to trade. The greatest offense to the Chinese was the supposed kidnapping of children by the Portuguese so they could eat them. Simão continued to defy local Chinese laws at Ningbo, and when his men were cheated on a trade deal with a Chinese man in 1545, Simão sent a band of armed men into the town, pillaged it, and took local women and young girls as their captives. The outraged locals banded together and slaughtered the Portuguese under Simão.
Миссияның аяқталуы
1518 жылы Кантоннан қалған елшілік тобы 1520 жылдың қаңтарында Томе Пирес пен Фернао Пирес де Андраде бастаған қалған португалдармен бірге солтүстікке бет түзеді. Кантон шенеуниктері Пекинге португалдардың өз сауда бекетін құруға тырысқан, мазасыз шетелдіктер екенін хабарлады. Жаңа тағайындалған бас хатшы Ян Тиньхэ Цзэнде императоры тұсында күшейген евнухтардың сарайдағы ықпалына қарсы шықты. Оның екі кемесі қытайлықтардың күтпеген шабуылында қолға түсті, ал аман қалғандары үшінші кемемен Португалияға қайтып кетті (Тамао шайқасының екіншісін қараңыз). Осы және португалдармен болған басқа кездесулер Қытайға алғашқы арқанмен зарядталатын зеңбіректерді әкелді, тіпті философ және ғалым Ван Янмин 1519 жылы Цзю Чэньхао көтерілісін басу кезінде олар туралы айтқан. Бұл теңіз шайқастарының тұтқындары 1523 жылы «теңізде қарақшылық» және каннибализм жасағаны үшін жазаланды, Томе Пирес Қытайда тұтқын ретінде қайтыс болды. Осы елшіліктің екі аман қалған адамы 1536 жылға дейін тірі болды, олар Малакка мен Гоаға португалдардың Кантонды күшпен басып алу жоспарларын баяндаған хаттар жіберді. 1554 жылы Макаоның кешірек губернаторы Леонэль де Суса Кантон билігімен келісім арқылы жақсы қарым-қатынас орнатты, ал 1557 жылы Мин әкімдігі Макаода тұрақты және ресми португал сауда базасын құруға келісім берді. Фернао Пирес де Андраде және оның португалдық серіктері Қытайды Батысқа ашуға бірінші болып қол жеткізсе де, 1598 жылы итальяндық иезуит Маттео Риччи (1552–1610) Пекинге барғанға дейін тағы бір маңызды дипломатиялық миссия жүзеге асырылмады.
The embassy party left behind in Canton in 1518 proceeded north in January 1520 with the rest of the Portuguese under Tomé Pires and Fernão Pires de Andrade. There were also reports sent to Beijing by Canton officials stating that the Portuguese were bothersome foreigners who sought to build their own trading post. The newly appointed Grand Secretary, Yang Tinghe, soon turned against the powerful eunuch influence at court, which had grown even more powerful under the Zhengde Emperor. Two of his ships were captured in a surprise Chinese attack, while the survivors escaped back to Portugal on the third ship (see Second Battle of Tamao). These encounters and others with the Portuguese brought the first breech loading culverins into China, mentioned even by the philosopher and scholar official Wang Yangming in 1519 when he suppressed Zhu Chenhao's rebellion in Jiangxi. The prisoners of these sea battles were eventually executed in 1523 for crimes of "robbery in the high seas" and cannibalism, Tomé Pires died while living as a prisoner in China; Two survivors of this embassy were still alive around 1536, when they sent letters to Malacca and Goa detailing plans for how the Portuguese could capture Canton by force. In 1554, Leonel de Sousa—a later Governor of Macau— established positive relations through an agreement with Cantonese authorities and in 1557 the Ming court finally gave consent for a permanent and official Portuguese trade base at Macau. Although Fernão Pires de Andrade and his Portuguese comrades were the first to open up China to the West, another significant diplomatic mission reaching all the way to Beijing would not be carried out until an Italian, the Jesuit Matteo Ricci (1552–1610) ventured there in 1598.