Кіріспе

ATI Technologies Inc., көбінесе ATI деп аталады, Канаданың Онтарио штатындағы Маркхэм қаласында орналасқан жартылай өткізгіш технологиялар корпорациясы, графикалық процессорлар мен чипсеттерді әзірлеуге маманданған. 1985 жылы құрылған компания 1993 жылы биржада тіркелді және 2006 жылы AMD компаниясы сатып алды. Өнімді өндірмейтін, бірақ жартылай өткізгіштерді әзірлейтін ірі компания ретінде ATI өндірістік зерттеулер мен әзірлемелерді өз күшімен жүргізіп, өнімдерін өндіру мен құрастыруды сыртқа тапсырды. 2000 жылы 3dfx компаниясы құлдырап, банкротқа ұшырағаннан кейін ATI және оның басты бәсекелесі Nvidia графикалық процессорлар индустриясындағы екі жетекші ойыншыға айналды, нәтижесінде басқа өндірушілер нарықтың тар салаларына ығыстырылды. 2006 жылы ATI-ді сатып алу AMD-нің Fusion буыны компьютер процессорларын стратегиялық дамытуы үшін маңызды болды, бұл процессорлар жалпы өңдеу мүмкіндіктерін графикалық өңдеу функцияларымен бір чипте біріктірді. 2010 жылдан бастап AMD графикалық процессор өнімдері ATI брендін қолдануды тоқтатты.

Тарих

Ли Ка Лау, Фрэнсис Лау, Бенни Лау және Квок Юэн Хо 1985 жылы ATI-ді Array Technology Inc. ретінде құрды. Негізінен OEM саласында жұмыс істейтін ATI, IBM және Commodore сияқты компьютер өндірушілері үшін интеграцияланған графикалық карталар жасады. 1987 жылы ATI тәуелсіз графикалық карталар сатушысына айналып, сол жылы EGA Wonder және VGA Wonder карталарын ұсынды. 1990-жылдардың басында олар процессорсыз графиканы өңдей алатын өнімдерді шығарды: 1991 жылдың мамырында Mach8, ал 1992 жылы Mach32 – жад енінің артуын және GUI жеделдетуін ұсынды. ATI Technologies Inc. 1993 жылы NASDAQ және Торонто қор биржасында акцияларын тіркеп, қоғамдық компанияға айналды. 1994 жылы Mach64 үдеткіші пайда болды, ол Graphics Xpression және Graphics Pro Turbo құрылғыларына қуат берді, аппараттық масштабтаумен қатар YUV-тан RGB түс кеңістігіне түрлендіруді де қолдады – аппараттық негіздегі бейне үдетудің алғашқы қадамдары. ATI 3D Rage деген атпен 2D және 3D үдеткіштердің бірінші комбинациясын ұсынды. Бұл чип Mach 64 негізінде жасалған, бірақ 3D үдету мүмкіндігімен ерекшеленді. ATI Rage желісі ATI графикалық өнімдерінің барлық диапазонына қуат берді. Атап айтқанда, Rage Pro, 3dfx-тің 3D-ға арналған Voodoo чипсетіне қарағанда, 2D және 3D мүмкіндіктерін біріктірген алғашқы баламалардың бірі болды. Rage желісіндегі 3D үдету, бастапқы 3D Rage-дегі қарапайым функционалдықтан 1999 жылғы Rage 128-де DirectX 6.0 үдеткішіне дейін жетілді. 1996 жылы ұсынылған All in Wonder өнімдер желісі – теледидар тюнері бар интеграцияланған графикалық чип және компьютерлік графиканы теледидарда көрсетуге мүмкіндік берген алғашқы чип болды. Бұл карталар ATI-дің 3D Rage II үдеткішімен, 64 биттік 2D өнімділігімен, теледидар сапасындағы бейне үдетумен, аналогты бейне түсірумен, теледидар тюнерінің функционалдығымен, сызықсыз теледидармен және стерео теледидар аудиосын қабылдаумен жабдықталған. ATI 1996 жылы ноутбуктерге 3D графикалық үдетуді енгізу арқылы мобильді есептеу саласына қадам басты. Мобильді өнімдер желісі, десктоптық компьютерлерге қарағанда, энергияны азайту, жылуды төмендету, ноутбук экраны үшін TMDS шығыс мүмкіндіктері және интеграцияны арттыру сияқты талаптарға жауап беруі керек болды. 1997 жылы ATI, 40 инженерді қамтитын Tseng Labs графикалық активтерін сатып алды. Radeon графикалық өнімдер желісі 2000 жылы таныстырылды. Бастапқы Radeon графикалық процессоры DirectX 7.0 3D үдетуі, бейне үдетуі және 2D үдетуі бар жаңа дизайнды ұсынды. Radeon ұрпақтарының технологиясы әртүрлі мүмкіндіктер мен өнімділік деңгейлерінде құрастырылып, жоғары, орта және мобильді сегменттерге арналған өнімдерді ұсынуға мүмкіндік берді. 2000 жылы ATI, GameCube ойын консолінде қолданылған Flipper графикалық чипін жасаған ArtX компаниясын сатып алды. Олар сондай-ақ GameCube-тің мұрагері Wii үшін чиптің өңделген нұсқасын (Hollywood кодовый атымен) жасады. Microsoft, Xbox 360 үшін графикалық ядроны (Xenos кодовый атымен) жасау үшін ATI-мен келісімшарт жасады. Кейін 2005 жылы ATI, Terayon компаниясының кабельдік модемді кремнийлік интеллектуалдық меншігін сатып алып, тұтынушылық цифрлық теледидар нарығындағы көшбасшылығын нығайтты. К. Ю. Хо 2005 жылдың қарашасында зейнеткерлікке шыққанға дейін Басқарма төрағасы қызметін атқарды. Дейв Ортон оны ұйымның президенті және бас директоры етіп алмастырды. 2006 жылдың 24 шілдесінде AMD, ATI-ді 5,6 миллиард долларға сатып алатыны туралы бірлескен хабарлама жасады. Сатып алу 2006 жылдың 25 қазанында аяқталды, оған 2 миллиард доллардан астам сомадағы кредит және AMD акцияларының 56 миллион акциясы жұмсалды. ATI операциялары AMD Graphics Product Group (GPG) құрамына енді, ал ATI бас директоры Дейв Ортон 2007 жылы отставкаға шыққанға дейін AMD-де Visual және Media бизнесінің атқарушы вице-президенті болды. Жоғары деңгейдегі басқару АМД-ның бас директорына есеп беретін Аға вице-президенті мен бас менеджері және Тұтынушылық электроника тобының Аға вице-президенті мен бас менеджері болып қайта ұйымдастырылды. 2010 жылдың 30 тамызында Джон Трикола, AMD өзінің графикалық чипсеттері үшін ATI брендін тоқтатып, AMD атауын қолданатынын мәлімдеді.

Өнімдер

АТИ жоғары деңгейдегі графикалық процессорларды (алғашқыда ATI-ның VPU, визуалды өңдеу блогы деп аталатын) жеке компьютерлер мен Apple Mac компьютерлері үшін әзірлеуден басқа, ноутбуктер (Mobility Radeon), жеке цифрлық көмекшілер (PDA) және ұялы телефондар (Imageon) үшін кіріктірілген нұсқаларды, сондай-ақ интеграцияланған аналық платалар (Radeon IGP) және тағы да басқаларын жасады. ATI өзінің кейбір өнімдерін насихаттау мақсатында "Руби" атты, "ақыға жұмыс істейтін салдақ" деп сипатталған, ойдан шығарылған әйел кейіпкерін жасады. RhinoFX компаниясы жасаған "Рубидің" миссиядағы (снайпер, саботажшы, хакер және т.б.) компьютерлік анимациялық бейнелері CeBIT және CES сияқты ірі технологиялық көрмелерде көрсетілді.

Жеке компьютер платформалары мен чипсеттері

IGP 3x0, Mobility Radeon 7000 IGP – ATI-нің алғашқы чипсеттері. DirectX 7 деңгейіндегі 3D графикалық процессорды қамтиды. 9100 IGP – 2-ші буын жүйелік чипсет. IXP250 оңтүстік көпірі. Бұл ATI-нің өз өндірісіндегі оңтүстік көпірін қамтитын, алғашқы толық аналық плата чипсеті болды. Жаңартылған DirectX 8.1 класындағы графикалық процессорды қамтиды. Xpress 200/200P – PCI Express негізіндегі Athlon 64 және Pentium 4 чипсеті. SATA-ны, сондай-ақ DirectX 9.0 қолдауын қамтитын интегралды графикті қолдайды, бұл мұндай мүмкіндікке ие болған алғашқы интегралды графикалық чипсет. Xpress 3200 – Xpress 200-ге ұқсас, бірақ CrossFire өнімділігін оңтайландыру үшін жасалған. Аталған чипсеттерге қосымша, ATI 2005 жылы процессор және негізгі плата өндірушілерімен, әсіресе Asus және Intel компанияларымен, Intel Pentium M негізіндегі үстел процессорлары, Intel Core және Intel Core 2 процессорлары үшін, Radeon Xpress 200 чипсетіне негізделген D101GGC және D101GGC2 чипсеттерімен (кодтық атауы "Grand County") Intel компаниясының негізгі платаларына 3D графикалық шешімдер жасау туралы келісімге келді. Дегенмен, жоғары деңгейдегі платалар, интегралды графикалық процессормен (IGP) бірге, Intel GMA интегралды графикалық процессорларын қолдануын жалғастырды. Intel-мен жасалған келісім 2006 жылы AMD-нің ATI-ні сатып алуымен аяқталды, ал Intel кіріс деңгейлі үстел платформасы үшін SiS IGP чипсетін (D201GLY чипсеті, кодтық атауы "Little Valley") ұсынып, "Grand County" сериялы чипсеттерін алмастырды.

Консольдік графикалық өнімдер

Flipper – GameCube (өндіріс кезінде "дельфин" кодолық аты болған) ArtX, Inc компаниясы жасаған 3D үдеткіші бар, бұл компанияны ATI GPU әзірлеу барысында сатып алды. Flipper мүмкіндіктері жағынан Direct3D 7 үдеткіш чипіне ұқсас болды. Ол төрт рендерингтік құбырдан, аппараттық T&L және шектеулі пиксельдік шейдерлерді қолдаудан тұрады. Чипте 3 МБ кіріктірілген 1Т SRAM бар, ол өте жылдам, аз кешігуі бар (6,2 нс) текстура және фреймбуфер/Z буфері ретінде қолданылады, бұл 10,4 ГБ/с ені бар (сол кезде өте жылдам) мүмкіндік береді. Flipper-ді SGI компаниясынан келген Nintendo 64 Reality Coprocessor командасының мүшелері жасаған. Flipper командасы Radeon 9700 әзірлеуге үлкен үлес қосты. Xenos – Microsoft-тың Xbox 360 бейне ойын консолі ATI жасаған, "R400", "C1" деп аталатын, ішкі атауы "Crayola" немесе көбінесе Xenos графикалық чипімен жабдықталған. Бұл мүмкіндіктердің ішінде кіріктірілген DRAM (eDRAM) бар. Xenos сонымен қатар "Нағыз Біріктірілген Шейдер Архитектурасын" ұсынады, ол пикселдерді және vertex өңдеуді бірдей мүмкіндікке ие өңдеу бірліктерінің банктері арасында динамикалық түрде жүктейді және теңестіреді. Бұл бұрынғы буынның компьютерлік графикалық чиптерінен өзгеше, олар жеке тапсырмалар үшін (vertex/фрагмент) арналған процессорлардың бөлек банктеріне ие болған. Xenos-та аппараттық бетті кесу мүмкіндігі де бар, ол бетті кіші үшбұрыштарға бөледі, бұл TruForm сияқты функционалдық мүмкіндікке ие, және DirectX 10 спецификациясында да ұсынылмаған, бұл жетілген мүмкіндік. Жаңа буынның Radeon R600 GPU ядросы Xenos-та ұсынылған мүмкіндіктердің көп бөлігін мұра етті, eDRAM-нан басқа. Hollywood – Flipper-дің ізбасары. Nintendo ойын консолінің бөлігі, Wii.

Қолмен ұсталатын чипсеттер

Imageon – 2002 жылы қолға ұсталатын құрылғыларға, ұялы телефондарға және планшеттік компьютерлерге интеграцияланған 2D және 3D графиканы енгізу үшін ұсынылған чиптегі жүйе (SoC) дизайны. Imageon 2298 DVD сапасында жазу және ойнату мүмкіндігін, теледидарға шығаруды қамтады және 12 мегапиксельдік камераны қолдайтын. Imageon өнімдерінің тағы бір қатары – 2300 сериясы OpenGL ES 1.1+ кеңейтімдерін қолдайды. Imageon желісі AMD компаниясымен Adreno деп қайта аталды және 2009 жылы Qualcomm компаниясына сатылды. Imageon TV – 2006 жылдың ақпан айында жарияланды, бұл қолға ұсталатын құрылғыларға цифрлық эфирлік теледидар (DVB-H) сигналдарын қабылдауға және осы құрылғыларда телебағдарламаларды көруге мүмкіндік береді. Чипсетке тюнер, демодулятор, декодер және толық бағдарламалық жиын кіреді, ол Imageon чипімен бірге жұмыс істейді. Толық өнімдерден басқа, ATI басқа өндірушілерге 3D және 2D графикалық компоненттерді, атап айтқанда Qualcomm MSM7000 сериялы чиптегі жүйелерін және алдағы Freescale i.MX процессорларын жеткізді. ATI 2006 жылдың мамыр айында 100 миллионнан астам «ұялы телефон медиа копроцессорларын» сатқанын мәлімдеді, бұл ATI-дің бәсекелесі NVIDIA-дан әлдеқайда көп, ал 2007 жылдың ақпан айында фирма 2003 жылдан бері Imageon өнімдерінің жалпы саны 200 миллионға жеткенін хабарлады. AMD компаниясы сатып алғаннан кейін Imageon және Xilleon тиісінше Qualcomm және Broadcom компанияларына сатылды.

Жоғары өнімділіктегі есептеу

ATI Firestream, ағынды өңдеу концепциясын пайдалана отырып, Close to Metal (CTM) аппараттық интерфейсімен бірге келді. AMD компаниясы сатып алғаннан кейін, 2006 жылы оның ізбасары AMD FireStream болды, және 2012 жылға дейін AMD Stream Processor деп қайта брендтелді.