Кіріспе

Гленн Л. Мартин компаниясы, 1917-1961 жылдар аралығында «Мартин компаниясы» деп те белгілі болған, авиацияның негізін қалаушы Гленн Л. Мартин құрған американдық ұшақтар мен аэроғарыш өндіруші компания. Мартин компаниясы АҚШ және одақтастарының қорғаны үшін, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыс және Ұлы Суық соғыс кезеңінде көптеген маңызды ұшақтарды жасады. 1950-ші және 1960-шы жылдары Мартин компаниясы ұшақ жасау саласынан басқарылатын зымырандар, ғарыш зерттеулері және ғарыштан пайдалану салаларына өтті. 1961 жылы Мартин компаниясы ірі өнеркәсіптік конгломерат – «Америка Мариетта» корпорациясымен бірігіп, «Мартин Мариетта» корпорациясын құрды. 1995 жылы «Мартин Мариетта» әуе кеңістік саласындағы алып «Lockheed Corporation» компаниясымен бірігіп, «Lockheed Martin» корпорациясын құрды.

Шығу тегі

Гленн Л. Мартин компаниясын авиацияның алғашқы дамушысы Гленн Лютер Мартин 1912 жылғы 16 тамызда құрды. Ол компанияны Калифорния штатының Санта-Ана қаласында әскери жаттығу ұшақтарын жасаудан бастады, ал 1916 жылғы қыркүйекте Мартин Райт компаниясының бірігу туралы ұсынысын қабылдап, Райт Мартин ұшақ компаниясын құрды. 1918 жылғы 17 қаңтарда АҚШ әскері тапсырыс берген үлкен екі қанатты ұшақ. MB 1 ұшағы соғыс аяқталғаннан кейін пайдалануға түсті. MB 2 үлгісі табысты болды; 1930 жылға дейін Әуе күштерінің жалғыз стандартты бомбалаушысы болып табылды және Әуе күштері/Әуе корпусының жеті эскадрильясы қолданды: Вирджинияда төрт, Гавайиде екі және Филиппинде бір.

Соғыс аралығы

1924 жылы «Мартин» компаниясы «Curtiss» компаниясы ұсынған SC 1 барлаушы-бомбалаушы ұшағын жасау бойынша тендерде «Curtiss»-ты басып өтті және нәтижесінде 404 дана ұшақ шығарды. 1929 жылы «Мартин» Кливленд зауытын сатып, Балтимор қаласының солтүстік-шығысында, Мэриленд штатындағы Мидл-Риверде жаңа зауыт салды. 1930 жылдары «Мартин» АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін ұшақ-қайықтар жасады, сондай-ақ әскер үшін инновациялық Martin B 10 бомбалаушысын құрастырды. «Мартин» компаниясы «Pan American Airways» компаниясының Сан-Францискодан Филиппинге дейінгі транстихоокеандық бағытында қолданған танымал «China Clipper» ұшақ-қайықтарын да өндірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мартиннің ең табысты жобаларының қатарында B-26 Marauder және A-22 Maryland бомбалаушылары, сондай-ақ PBM Mariner және JRM Mars ұшақтары болды. Бұл ұшақтар әуеден теңізден құтқару операцияларында, суастына қарсы күресте және тасымалдау мақсатында кеңінен қолданылды. 1941 жылы Төтенше жағдайлар басқармасы түсірген "Бомбалаушы" фильмі Балтимордағы Мартин зауытында түсірілді және B-26 өндірісінің кейбір аспектілерін көрсетті. Мартин соғыс кезеңіндегі өндіріс келісімшарттарының құны бойынша АҚШ компаниялары арасында 14-орынды иеленді. Компания Небраска штатындағы Омаха қаласының оңтүстігінде орналасқан Офутт-Филд әуежайындағы жаңа бомбалаушылар зауытында 1585 B-26 Marauder және 531 Boeing B-29 Superfortress ұшағын құрастырды. Бұл зауытта жасалған B-29 ұшақтарының арасында Silverplate сериялы барлық ұшақтар, оның ішінде Хиросима және Нагасаки қалаларына атом бомбаларын тастаған Enola Gay және Bockscar болды.

Соғыстан кейінгі

1957 жылғы 22 сәуірде компанияның атауы «Мартин компаниясы» болып өзгертілді. «Мартин компаниясының» авиация саласындағы соғыстан кейінгі жұмыстарына екі сәтсіз прототиптік бомбалаушы – XB 48 және XB 51, шамалы сәтті AM Mauler, сәтті B 57 Canberra тактикалық бомбалаушылары, P5M Marlin және P6M SeaMaster дидропландары, сондай-ақ Martin 4 0 4 екі қозғалтқышты жолаушылар ұшағы кірді. «Мартин компаниясы» әуе-ғарыш өндірісіне көшті. Ол американдық ғарыш бағдарламасында «Авангард» жобасының бір бөлігі ретінде алғашқы спутниктік ракеталардың бірі ретінде қолданылған «Авангард» зымыранын жасады. «Авангард» – модификацияланған баллистикалық зымыран емес, орбиталық ұшыру құралы ретінде (мысалы, АҚШ армиясының «Джуно I» зымыраны сияқты) бастапқыдан жобаланған алғашқы американдық ғарыш зымыраны. «Мартин» сондай-ақ үлкен және күшті қаруланған Titan I және LGM 25C Titan II құрлықтар аралық баллистикалық зымырандарын (ICBM) жобалап, өндірді. Флорида штатының Орландо қаласындағы «Мартин компаниясы» АҚШ армиясының «Першинг» зымырасының негізгі мердігері болды. «Мартин компаниясы» «Аполлон» бағдарламасының командалық және қызметтік модульдеріне ие болу үшін күрестегі екі финалисттің бірі болды. Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) осылардың жобалау және өндіріс келісімшарттарын «Солтүстік Америка авиациялық корпорациясына» тапсырды. «Мартин компаниясы» NASA және АҚШ Әуе күштері үшін 100-ден астам «Titan III» сериялы ракеталарды, соның ішінде «Titan IIIA», маңызды «Titan IIIC» және «Titan IIIE» ракеталарын өндіруде одан әрі алға жылды. Жердің жүздеген спутниктерінен басқа, бұл ракеталар «Вояджер» жобасының екі ғарыш зондын сыртқы планеталарға, «Викинг» жобасының Марсқа екі ғарыш зондын және екі «Гелиос» зондын Күннің төменгі орбитасына (тіпті Меркурийден де жақын) жіберу үшін маңызды болды. Соңында, АҚШ Әуе күштеріне «Titan IIIE» немесе «Ғарыш шаттлынан» ауыр спутниктерді ұшыруға қабілетті бустерлік зымыран қажет болды. «Мартин компаниясы» өте үлкен «Titan IV» сериялы зымырандарымен жауап берді. «Titan IV» пайдалануға берілген кезде, ол орбитаға өндірістегі басқа зымырандардан да ауыр жүк тасымалдай алды. Әуе күштері оны өте ауыр барлау спутниктерін ұшыру үшін қолданғаннан басқа, қуатты «Centaur» зымырасының жоғарғы сатысымен бірге «Titan IV» 1997 жылы Сатурн планетасына ауыр «Кассини» ғарыш зондын ұшырды. «Кассини» зонды 2004 жылдан 2017 жылға дейін Сатурнның орбитасын айналып, ғылыми деректердің көптеген көлемін табысты қайтарып берді. 2004 жылы «Titan IV» өндірісін тоқтату, 2011 жылы тоқтатылған «Ғарыш шаттлынан» да ауыр жүк тасымалдай алатын соңғы ракетаның өндірісін аяқтады. 1961 жылы «Мартин компаниясы» химиялық өнімдер мен құрылыс материалдарын өндіруші «Американ Мариетта» корпорациясымен бірігіп, «Мартин Мариетта» корпорациясын құрды. 1995 жылы сол кездегі елдің үшінші ірі қорғаныс мердігері «Мартин Мариетта», сол кездегі елдің екінші ірі қорғаныс мердігері «Lockheed Corporation» компаниясымен бірігіп, «Lockheed Martin Corporation» компаниясын құрды, ол әлемдегі ең ірі осындай компанияға айналды.