Кіріспе

XVIII ғасырдағы неміс ақыны Готфрид Август Бюгер (1747 жылдың 31 желтоқсаны – 1794 жылдың 8 маусымы) – неміс ақыны. Оның балладалары Германияда кеңінен танылды. Оның ең әйгілі балладасы "Ленор" ағылшын, орыс және француз тілдеріне аударылып, неміс тілінде оқитын оқырмандардан асып, жаңа аудитория тапты.

Өмірбаян

Бюгер Мольмерсвендеде (қазіргі Мансфельдтің бір бөлігі), Халберштадт княздығында дүниеге келді, онда оның әкесі лютеран пасторы болған. Ол ерте жасынан жалғыздық пен қараңғы жерлерге және өлеңдер жазуға бейімділік танытты, осы үшін ол әндер жинағынан басқа ешқандай үлгі таба алмады. Он екі жасында Асхерслебенде анасының әжесі Бауэр оны асырап алды және оны Галледегі Педагогиумға жіберді. Латын тілін қиындықпен үйренді. 1764 жылы ол Галле университетіне теология факультетіне түсті, бірақ көп ұзамай заңгерлік мамандықты таңдап, оқуын тоқтатты. Ол жерде Кристиан Адольф Клоцтың (1738–1771) ықпалына ілікті, ол Бюгердің назарын әдебиетке аударды және оның табиғи бейімділігін еркін және реттелмеген өмірге итермеледі. Оның тәртіпсіз мінез-құлқының салдарынан 1767 жылы әжесі оны қайтарды, бірақ реформаға уәде берген соң 1768 жылы Геттинген университетіне заң студенті ретінде қабылдануға рұқсат алды. Алайда, ол бұрынғысынша еркін өмір салғандықтан, әжесі оны қаржылық жағынан қолдауды тоқтатты және ол өзіне өзі көмектесуге мәжбүр болды. Осы уақыт аралығында ол заң оқуында жақсы жетістіктерге қол жеткізді және әдебиетке қызығушылық танытқан жас жігіттермен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Ол ежелгі классиктерді, француз, итальян, испан және ағылшын тілдеріндегі ең жақсы туындыларды, әсіресе Шекспирді және ескі ағылшын және шотланд балладаларын зерттеді. Томас Персидің «Ежелгі ағылшын поэзиясының қалдықтары» атты еңбегі оның тұрақты серігі болды. Генрих Кристиан Бойе мен Фридрих Вильгельм Готтер редакциялаған Геттинген Музель-альманахинда Бюгердің алғашқы өлеңдері жарияланды және 1771 жылға қарай ол ақын ретінде кеңінен танылды. 1772 жылы Бойедің ықпалымен Бюгер Геттингеннің жанындағы Альтенглейхенде Амтманн, яғни округтік судья лауазымын иеленді. Әжесі енді онымен татуласып, қарыздарын төлеп, жаңа қызмет орнына орналастырды. Осы арада ол Геттингендегі достарымен байланыста болды, ал Геттингер Бунд немесе «Хайн» («Геттингер Хайнбунд») құрылғанда, Бюгер, өзі мүше болмаса да, олармен тығыз байланыста болды. 1773 жылы «Ленор» балладасы «Музель-альманах» журналында жарық көрді. Бұл өлең, драмалық күшімен және таңғажайып және мистикалық атмосфераны жанды түсіруімен бәсекелессіз болды, оның есімін Геттингенде әйгілі етті. Ленорды Уолтер Скотт «Уильям мен Хелен» деген атпен қайта жазды, ал Гёте де «Коринфтің қалыңдығы» деген атпен солай жасады. 1774 жылы ол Ганновердің лауазымды адамының қызы Дорет Леонхартқа үйленді, бірақ оның әйелінің кіші қарындасы Аугустқа (оның өлеңдері мен элегияларындағы «Молли») деген құштарлығы одақты бақытсыз етіп, өмірін дүрліктірді. 1778 жылы Бюгер «Музель-альманах» редакторы болды және өліміне дейін осы лауазымда қалды. Сол жылы ол өлеңдерінің алғашқы жинағын шығарды. 1780 жылы ол Аппенродеде ферма алды, бірақ үш жыл ішінде көп ақша жоғалтып, осы істен бас тартуға мәжбүр болды. Ақшалай қиындықтар оны қысымға салды, оны ресми міндеттерін орындамаумен айыптады және оның ар-намысына шабуыл жасалғанын сезінді, ол ресми лауазымынан бас тартып, 1784 жылы Геттингенге көшіп келді, онда ол жеке оқытушы ретінде жұмыс істеді. Ол сол жерден кетпес бұрын әйелі қайтыс болды (30 шілде 1784), ал келесі жылдың 29 маусымында ол қайын қарындасы «Моллиге» үйленді. Оның 1786 жылы 9 қаңтарда босанғанда қайтыс болуы оған қатты әсер етті. Ол бірден батылдығы мен дене және психикалық күшін жоғалтқандай болды. Ол Геттингенде сабақ беруді жалғастырды; 1787 жылы университет негізі қаланған мерейтойда ол философияның құрметті докторы атанды, ал 1789 жылы стипендиясыз болса да, сол факультеттің төтенше профессоры болып тағайындалды. Ол кітап сатушылар үшін аз төленетін аудармалармен күнкөріс жасауға мәжбүр болды. 1790 жылы ол үшінші рет үйленді, оның әйелі Элис Хан болды, ол оның өлеңдеріне ғашық болып, оған жүрегі мен қолын ұсынды. Бірақ оның «Швабен қызымен» бірнеше апталық некелік өмірі оның қате екенін көрсетті, және екі жарым жылдан кейін ол одан ажырасты. 1791 жылғы Allgemeine Literaturzeitung журналының 14 және 15-ші бөлімдерінде Шиллердің оның өлеңдерінің екінші басылымына жасаған сынап-пікірінен қатты ренжіген, көңілі тоңған, байлығы мен денсаулығынан айырылған Бюгер Геттингенде мұғалім ретінде жақсы көріспейтін өмір сүрді, содан соң туберкулезден 8 маусымда 1794 жылы қайтыс болды. Оның өлімі алдында Ганновер үкіметі оған көмек көрсетті. Бюгердің халық поэзиясына деген таланты өте зор болды, ал оның балладалары неміс тіліндегі ең үздік туындылардың қатарына жатады. «Ленордан» басқа «Батыр жігіттің әні», «Сиыр», «Кайзер мен аббат» және «Жабайы аңшы» да танымал. Оның таза лирикалық өлеңдерінің арасында, аздаған ғана өлеңдер ұзақ уақытқа дейін танымал болды, бірақ «Гүлдің кереметі», «Жақын айға ән» және бірнеше махаббат әндеріне назар аударуға болады. Оның сонеттері, әсіресе элегиялары, өте әдемі. Бюгер неміс тілінде сонет формасын жаңғыртты және оның осы саладағы тәжірибелері Шиллердің мақтауына ие болды, оның Бюгердің кейбір танымал өлеңдеріне жасаған қатаң сыныбына қарамастан.

Басылымдар

Бюгердің "Барлық жазбалары" Геттингенде 1817 жылы (толық емес); 1829–1833 (8 томдық), және 1835 (бір томдық) жылдары жарық көрді; сондай-ақ Эдуард Гризебахтың таңдауы (5-басылым, 1894). "Гедихтелер" (өлеңдер) сансыз басылымдарда жарық көрді, ең жақсысы Август Сауэрдің (2 томдық, 1884) басылымы. "Бюгерге жазылған және одан жазылған хаттар" Адольф Стродтманн тарапынан 4 томдық түрінде редакцияланды (1874). Бюгер ағылшын оқырмандарына Уолтер Скотттың "Леноре" нұсқасы арқылы, "Уильям мен Хелен" (1775) шығармасымен таныстырылды. Аға Дюма "Ленорені" француз тіліне аударды. Бюгер Барон Мюнхгаузеннің Ресейдегі тамаша саяхаттары мен жорықтары туралы Рудольф Эрих Распе (1786, 4-ағылшын басылымынан кейін; 2-кеңейтілген басылым, 1788, 5-кеңейтілген ағылшын басылымынан кейін) жазған неміс тіліндегі аудармаларымен белгілі. 1788 жылғы неміс басылымына жазған кіріспесінде Бюгер түпнұсқа ағылшын тіліндегі шығармаларды бейімдеп, толықтырғанын мойындады. Ол аударма жасап жатқанын нақты айтқанмен, біраз уақыт Бюгер осы ертегілердің авторы деп есептелді. Распе бастапқыда авторлығын жасырған.