Кіріспе

Textron компаниясының ұшақ өндіруші еншілес компаниясы Cessna (" /s//ɛ//s//n//ə///) – 2014 жылдан бері Textron Aviation компаниясына тиесілі, штаб-пәтері Канзас штатының Уичита қаласында орналасқан жалпы авиациялық ұшақтардың американдық бренді. Бастапқыда, ол Cessna Aircraft Company американдық жалпы авиациялық ұшақтар өндіруші корпорациясының бренді болған. Компания кішкентай поршеньді қозғалтқышты ұшақтармен қатар бизнес-джеттерді де өндірді. 20-шы ғасырдың ортасынан соңына дейін Cessna әлемдегі жалпы авиациялық ұшақтардың ең көп көлемді және әртүрлі өндірушілерінің бірі болды. Ол 1927 жылы Клайд Цессна мен Виктор Рус құрды, 1985 жылы General Dynamics сатып алды, содан кейін 1992 жылы Textron, Inc. 2014 жылдың наурыз айында Textron компаниясы Beechcraft және Hawker Aircraft корпорацияларын сатып алған кезде Cessna еншілес компания ретінде жұмысын тоқтатты және Textron Aviation өндіретін үш ерекше брендтің бірі ретінде қосылды. Тарихы бойында, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Cessna кішкентай, жоғары қанатты, поршеньді ұшақтар өндірумен танымал болды. Оның ең танымал және культты ұшағы – 1956 жылдан бері (1986–1996 жылдар аралығында тоқтаумен) жеткізіліп келе жатқан Cessna 172, ол тарихтағы кез келген басқа ұшақтан көп сатылды. 1972 жылы алғашқы модель жеткізілгеннен бері бренд өз өлшемдерімен ерекшеленетін Citation бизнес-джеттерінің отбасысымен де танымал.

Шығу тегі

Клайд Цессна, Канзас штатының Раго қаласындағы фермер, өзінің ұшағын жасап, 1911 жылғы маусымда оны ұшырды. Миссисипи өзені мен Роки таулары арасында ұшақ жасап, оны ұшырған алғашқы адам ол болды. Cessna ағаштан және матадан жасалған ұшақтармен айналысатын кәсіпорынын Оклахома штатының Энид қаласында бастады, ал көптеген алғашқы ұшақтарын тұзды далаларда сынады. Энидтегі банктер оған ұшақтарын салу үшін қосымша қаржы беруден бас тартқаннан кейін, ол Уичитаға көшті. Cessna Aircraft компаниясы 1927 жылы Клайд Цессна мен Виктор Рус Cessna Roos Aircraft компаниясын құрғанда пайда болды. Рус серіктестікке кірген бір айдан кейін, өзінің үлесін Цесснага қайта сатып, серіктестіктен шықты. Одан кейін компания атауынан Рус есімі алынып тасталды. Cessna DC 6 1929 жылғы 29 қазанда, 1929 жылғы қор нарығының күйреуімен бір күні сертификатталды. Cessna C 37 1937 жылы Edo поплавоктарымен жабдықталған кезде Cessna компаниясының алғашқы гидроұшағы болды.

Соғыстан кейінгі өсім

Cessna 1946 жылы соғыс кезеңіндегі өндіріс шектеулері алынған соң (L 48), 120 және 140 модельдерін шығару арқылы қайтадан коммерциялық өндіріске кірісті. Мақсаты – соғыстан бұрын қолмен жасалған түтікшелі және матадан жасалған конструкциялардың орнына, өндірістік құралдар, қалыптар мен тіреу құрылғыларын пайдаланатын, толығымен металдан жасалған жаңа ұшақтар желісін енгізу болды. 1948 жылы АҚШ Ұшқыштар оқытушылар қауымдастығы Model 140 ұшағын «Жылдың үздік ұшағы» деп таныды. Cessna 1956 жылы Cessna 172 ұшағын ұсынды. Бұл тарихында ең көп саудаланған ұшаққа айналды. 1959 жылы Cessna, Боунтон, Нью-Джерсиде орналасқан және авиациялық радиолардың жетекші өндірушісі Aircraft Radio Corporation (ARC) компаниясын сатып алды. Осы жылдары Cessna ARC өнімдерін кеңейтіп, ARC радиоларын «Cessna» радиолары деп қайта атады, оларды жаңа Cessna ұшақтарындағы авионикаға арналған «зауыттық опция» ретінде ұсынды. Дегенмен, осы кезеңде ARC радиоларының сапасы мен танымалдылығы күрт төмендеді. Cessna ARC компаниясын 1983 жылға дейін еншілес компания ретінде сақтап, оны авионика өндіруші Sperry компаниясына сатты. 1960 жылы Cessna Огайо штатындағы жеңіл ұшақтарға арналған винттердің жетекші өндірушісі McCauley Industrial Corporation компаниясын сатып алды. McCauley, Cessna ұшақтарына орнату арқылы, жалпы авиациялық ұшақтарға арналған винттердің әлемдегі жетекші өндірушісіне айналды. 1960 жылы Cessna Франциядағы Реймс қаласындағы Reims Aviation компаниясымен серіктестік құрды. 1963 жылы Cessna өзінің 50 000-шы ұшағын – Cessna 172 ұшағын шығарды. 1985 жылы Cessna тәуелсіз компания болмауға тиіс болды. Ол General Dynamics Corporation компаниясымен сатып алынып, толыққанды еншілес компанияға айналды. Cessna Caravan ұшағының өндірісі басталды. General Dynamics өз кезегінде 1992 жылы Cessna-ны Textron компаниясына сатты. 2007 жылдың соңында Cessna банкротқа ұшыраған Columbia Aircraft компаниясын 26,4 миллион долларға сатып алып, Columbia 350 және 400 ұшақтарын Орегон штатының Бенд қаласындағы Columbia зауытында Cessna 350 және Cessna 400 ретінде өндіруді жалғастырды. Алайда, екі ұшақтың да өндірісі 2018 жылы тоқтатылды.

Қытай өндірісі туралы дау

2007 жылдың 27 қарашасында Cessna компаниясы жаңа Cessna 162 ұшағының Қытайда, Қытай авиациялық өнеркәсіп корпорациясы I (AVIC I) компаниясының еншілес кәсіпорны – Shenyang Aircraft Corporation арқылы құрастырылатынын хабарлады. Cessna компаниясы бұл шешімнің ақша үнемдеу мақсатында қабылданғанын, сондай-ақ сол кезде АҚШ-тағы өндіріс қуатының жетіспеуін мәлімдеді. Бұл шешімге байланысты Cessna көптеген сынға ұшырады, наразылықтар Қытайдың басқа да тұтыну тауарларын өндірудегі сапа мәселелеріне, адам құқықтары саласындағы жағдайына, жұмыс орындарының сыртқа шығарылуына және Қытайдың АҚШ-пен салыстырғанда одан бейжай саяси қарым-қатынасына қатысты болды. Тұтынушылардың бұл қарсылығы Cessna-ны таң қалдырып, компанияның жаңалықтарды жариялау кампаниясын жүргізуіне себеп болды. 2009 жылдың басында компания АҚШ-тағы көптеген қызметкерлерді жұмыстан босатып, 162 ұшағын Қытайда құрастыру жоспарларын жалғастырғаны үшін тағы да сынап тасталды. Нәтижесінде, Cessna 162 коммерциялық сәттілікке жете алмады және өндіріс тоқтатылғанша одан аз ғана саны жеткізілді.

2008-2010 жылдардағы экономикалық дағдарыс

Компанияның бизнесі 2000 жылдардың соңындағы рецессия кезінде айқын түрде зардап шекті, 2009 жылдың қаңтары мен 2010 жылдың қыркүйегі аралығында жұмыс күшінің жартысынан астамын жұмыстан босатты. 2008 жылдың 4 қарашасында Cessna компаниясының бас компаниясы Textron, Citation өндірісінің бастапқы 2009 жылғы 535 даналық мақсатынан "жаһандық экономикалық ортаның нашарлауына байланысты" азайтылатынын және бұл Cessna-да жұмыстан босатудың белгісіз санына әкелетінін мәлімдеді. 2008 жылдың 8 қарашасында, Ұшақ иелері мен ұшқыштар қауымдастығының (AOPA) көрмесінде бас директор Джек Пелтон жеке сатып алушыларға Cessna ұшақтарының сатылымы төмендегенін, бірақ бизнеске арналған поршеньді және турбовинтті ұшақтардың сатылымы төмендемегенін атап өтті. "Экономикалық төмендеу бизнес үшін қиын жағдай туғызғанымен, жаңа және қолданыстағы винтті ұшақ операторларының белсенділігіне қуаныштымыз, олар 2009 жылғы өндіріс ұшақтарына шамамен 200 тапсырыс берді", - деді Пелтон. 2009 жылдың қаңтарынан бастап Cessna компаниясының Уичита және Бенд, Орегон зауыттарында барлығы 665 жұмыс орны қысқартылды. Канзастағы Cessna зауытында Cessna поршеньді қозғалтқышты ұшақтары мен Cessna Mustang құрастырылған, ешқандай жұмыстан босатулар болған жоқ, бірақ бұрынғы Columbia Aircraft зауытындағы жұмыс күшінің үштен бірі жұмыстан шығарылды. Бұл Cessna 350 және 400 ұшақтарын құрастырған 460 қызметкердің 165-ін қамтыды. Қалған 500 жұмыс орны Cessna Wichita негізгі зауытында жойылды. 2009 жылдың қаңтарында компания тағы 2000 қызметкерді жұмыстан босатып, жалпы санын 4600-ге жеткізді. Жұмыс орындарын қысқарту Орегон штатындағы Бендте 120 жұмыс орнын қысқартты, бұл Cessna 350 және 400 ұшақтарын құрайтын зауытты Cessna сатып алған кездегі жұмысшылардың жартысынан азына дейін қысқартты. Басқа қысқартулар Канзастағы Independence зауытында, бір қозғалтқышты Cessna және Mustang құрастырады, бұл нысанды 1300 жұмысшыға дейін қысқартты. 2009 жылдың 29 сәуірінде компания Citation Columbus бағдарламасын тоқтатты және Орегон штатындағы Бенд нысандарын жапты. Columbus бағдарламасы 2009 жылдың шілде айының басында тоқтатылды. Компания "Осы өнімге қатысты бизнес-джет нарығын қосымша талдағаннан кейін, біз ресми түрде Citation Columbus ұшағының дамуын тоқтатуға шешім қабылдадық" деп хабарлады. 350 және 400 өндірісі Канзасқа көшіріліп, компания 1600-ден астам жұмысшыны, соның ішінде Бенд зауытындағы қалған 150 қызметкерді және Columbus бағдарламасындағы 700-ге дейін жұмысшыны жұмыстан шығаратынын көрсетті. 2009 жылдың маусым айының басында Cessna компаниясы 700 жалақылы қызметкерді жұмыстан босатты, бұл жұмыстан босатулардың жалпы санын 7600-ға дейін жеткізді, бұл компанияның сол кездегі қызметкерлерінің жартысынан астамын құрады. Компания 2010 жылдың маусымы мен 2011 жылдың желтоқсаны аралығында Колумбуста (Джорджия штаты) орналасқан үш өндірістік зауытын жапты. Жабулар 2008 жылдың тамызында 25 млн АҚШ долларына ашылған жаңа нысанды, сонымен қатар McCauley Propeller Systems зауытын қамтыды. Бұл жабылулар Грузияда 600 жұмыс орнының жоғалуына әкелді. Кейбір жұмыстар Cessna-ның Канзастағы Independence немесе Мексикалық зауыттарына көшірілді. Cessna-ның бас компаниясы Textron 2010 жылдың бірінші тоқсанында 8 млн АҚШ долларын жоғалтты, бұл негізінен Cessna-ның төмен сатылымынан туындады, ол 44% төмендеді. Cessna жұмыс күшінің жартысы жұмыстан босатылды және бас директор Джек Пелтон қалпына келтіру ұзақ және баяу болады деп күткенін мәлімдеді. 2010 жылдың қыркүйегінде тағы 700 қызметкер жұмыстан шығарылды, бұл 8000 жұмыс орнының жоғалуына әкелді. Бас директор Джек Пелтон жұмыстан босатулардың бұл кезеңі "тоқтап қалған және сәулесіз экономикаға" байланысты екенін және ұшақтарға арналған тапсырыстардың саны азайып бара жатқанына қарамастан, жаңа тапсырыстар күткендей болмағанын атап өтті. Пелтон "Біздің стратегиямыз – қазіргі нарығымызды қорғап, болашағымызды қамтамасыз ету үшін өнімдер мен қызметтерге инвестиция салу, бірақ біз мұны тек процестерді қайта құрылымдау мен шығындарымызды азайту арқылы ғана жасай аламыз" деп қосты.

2010 жылдар

2011 жылдың 2 мамырында бас директор Джек Дж. Пелтон зейнеткерлікке шықты. Жаңа бас директор Скотт А. Эрнест 2011 жылдың 31 мамырында қызметке кірісті. Эрнест 29 жыл General Electric компаниясында жұмыс істегеннен кейін Textron компаниясына келді, онда ол GE Aviation компаниясының жаһандық жеткізу тізбегінің вице-президенті және бас менеджері қызметін атқарған. Бұрын Эрнест Textron компаниясының бас директоры Скотт Доннеллимен бірге General Electric компаниясында жұмыс істеген. 2011 жылдың қыркүйегінде Федералдық авиация басқармасы (FAA) компанияға 2,4 миллион АҚШ доллары көлемінде айыппұл салуды ұсынды, себебі ол Мексиканың Чиуауа қаласындағы зауытында шығарылған шыны талшықты компоненттерді өндіру кезінде сапаны қамтамасыз ету талаптарын сақтамаған. Ауаның тым ылғалды болуы салдарынан бөлшектер дұрыс қатып, сапаны бақылау жүйесі бұл мәселені анықтамады. Процедураларды сақтамау нәтижесінде Cessna 400 ұшағының қанатының 7 фут (2 метр) бөлігі, FAA сынақ пилоты ұшырып бара жатқанда, тіректен ажырап кетті. Ұшақ қауіпсіз қонды. FAA сонымен қатар компанияның сапаны қамтамасыз ету жүйесімен анықталмаған, дұрыс жасалмаған тағы 82 ұшақ бөлігін анықтады. Тергеу нәтижесінде 13 Cessna 400 ұшағына қатысты төтенше әуеге лайықтылық туралы директива жарияланды. 2012 жылдың наурыз айынан бастап Cessna компаниясы Қытайдың Әуе өнеркәсіп корпорациясымен (AVIC) бірлескен кәсіпорын аясында Қытайда бизнес-ұшақтарды құрастыруды жүзеге асырып келеді. Компания барлық ұшақ үлгілерін Қытайда өндіруге ниетті екенін мәлімдеді, «Бұл келісімдер бизнес-ұшақтардың, бір қозғалтқышты турбовинттік ұшақтардың және бір қозғалтқышты поршеньді ұшақтардың Қытайда өндіріліп, сертификатталуына жағдай жасайды» деді. 2012 жылдың сәуір айының соңында компания Уичитада ұшақ өндірісіне деген сұраныстың күшеюіне байланысты 150 жұмысшыны қосты. Жалпы, 2009 жылдан бері олар Уичита зауытында 6000-нан астам жұмыс орнын қысқартты. 2014 жылдың наурыз айында Cessna компаниясы жеке компания ретінде қызметін тоқтатты және Textron Aviation брендіне айналды.