Қоршаған ортаны қорғау салығы: Экологиялық салықтар туралы

Экосалық: қоршаған ортаға зиян келтіретін іс-әрекеттерге салынатын салық. Табиғатты қорғауға ынталандырады, экономикалық стимулдар береді. Жасыл салық ауысуы.

14 мин оқу

100%

Дереккөз: Environmental tax — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Қоршаған ортаға зиянды әрекеттерді ұстауға бағытталған міндетті төлем.

Экологиялық салық, экосалық (экологиялық салықтың қысқартылған түрі) немесе жасыл салық – қоршаған ортаға зиянды деп есептелетін іс-әрекеттерге салынатын салық, ол экономикалық ынталандыру арқылы экологиялық таза іс-әрекеттерді ынталандыруға бағытталған. Көміртегі салығы – осы саясаттың бір мысалы. Мұндай шара реттеуші (басқару және бақылау) тәсілдерін толықтыруға немесе олардың қажеттілігін жоюға мүмкіндік береді. Көбінесе, экосалық саясатының ұсынысы басқа салықтарды (мысалы, жалақы мен табыс салығы немесе мүлік салығы) пропорционалды түрде төмендету арқылы жалпы салық түсімдерін сақтауға тырысады; мұндай ұсыныстар экологиялық салыққа көшу ретінде белгілі. Экосалықтар еркін нарықтың қоршаған ортаға тигізетін әсерін ескермеу мәселесін шешеді. Экосалықтар – Пигув салығының мысалы, яғни өндірісі немесе тұтынуы сыртқы шығындарға немесе сыртқы факторларға әкелетін тауарларға салынатын салықтар. Мысалы, философ Томас Погге ұсынған жаһандық ресурстар дивиденді болуы мүмкін.

Экологиялық салықтардың түрлері

Экологиялық салық термині қоршаған ортаға зиян келтіретін жағымсыз сыртқы факторларды ішкі жүйеге енгізу, тұрақты дамуды ынталандыру, қоршаған ортаны сақтауға көмектесу және кіріс табу мақсатында қолданылатын түрлі салықтарды қамтиды. Экологиялық салықтарды негізгі төрт санатқа бөлуге болады, және барлық экожүйелік салықтар осы санаттарға жатады. Бұл санаттар – энергия, көлік, ластану және ресурстарға салынатын салықтар.

Энергияға салынатын салықтар

Экосалықтардың бірінші түрі – энергия салығы – өте әртүрлі болуы мүмкін, себебі олар энергия көздерін өндіруге, таратуға немесе тұтынуға, әсіресе көмір, мұнай, табиғи газ және кейде электр энергиясы сияқты қатты отынға салынады. Олар көбінесе энергияны тұтыну үлгілері мен мінез-құлқына әсер етуге, энергия тиімділігін арттыруға және таза және тұрақты энергия көздеріне көшуді ынталандыруға бағытталған. Мысалы, олар энергия тұтынуға әсер ете алады, жаңартылмайтын энергия көздеріне экологиялық салықтың жоғары мөлшерін белгілеп, олардың қоршаған ортаға тигізетін зиянын күшейтіп, көміртегі диоксидінің (CO2) шығарындыларын арттырады. Бұл таза емес энергия көздеріне деген сұранысты азайтады және жаңартылатын энергия көздерін салыстырмалы түрде бәсекеге қабілетті ете алады, күн, жел, су және геотермальдық энергия сияқты таза энергия технологияларына инвестиция мен тұтынуды ынталандырады. Әлемде ең көп қолданылатын экологиялық салықтар «энергия» салығы санатына жатады. Энергияға салынатын салықтар «стационарлық мақсаттағы энергияға салынатын салықтар» (мысалы, табиғи газ, көмір және биоотынға салынатын салықтар), «көлікке арналған энергияға салынатын салықтар» (бензин мен дизель ең маңызды мысалдары) және соңында «парниктік газдарға» салық салу ретінде қарастырылуы мүмкін. Көміртегі салығынан басқа, ең көп таралған энергия салығы – АҚШ-тағы «көмір акцизі». Салық өндірушілерден көмірді алғашқы сату кезінде алынады. Қазіргі уақытта, 2020 жылы 50%-дан астамға өскеннен кейін, салық ставкасы жер асты шахталарынан алынған көмір үшін тоннасына 1,10 доллар, ал жер үсті шахталарынан алынған көмір үшін тоннасына 0,55 долларды құрайды. Бұл қаржы қара өпке ауруымен күресу бағдарламасын және қара өпке мүгедектігіне жәрдемақы төлеу қорын қаржыландыруға жұмсалады. Бұл ұйымдар қара өпке ауруынан зардап шеккен шахтерлерге жәрдемақы төлейді. Көмір өндіру саласының қысқаруына қарамастан, салық жыл сайын жүздеген миллион доллар түсіріп отырады, себебі жылдық кіріс 2008 жылы 644 миллион доллардан 2022 жылы 177 миллион долларға дейін азайды. Маңыздысы, үкіметтер экосалықтарды салық салу мақсатымен қолданғанда, энергия сұранысының қысқа мерзімде өте төмен серпімді екендігіне байланысты, энергия салығын басымдыққа ие етеді, яғни үкімет осындай салықтар арқылы үлкен кіріс алуға мүмкіндік алады. Бұл кіріс бюджет тапшылығын азайтуға жұмсалуы мүмкін, оның көп бөлігі жалпы қорға бағытталады. Дегенмен, алынған кірістер оң сыртқы әсер тудыратын іс-әрекеттерді субсидиялауға да қолданылуы мүмкін, бұл экологиялық салықтың «қос дивиденді» деп аталады. Сонымен қатар, бұл салықтар теріс сыртқы әсерлерден туындаған зиянды шығындарды азайта алады. Осындай себептермен көптеген экономистер мен экологиялық белсенділер энергия салығын қолдайды. Белсенділер көбінесе энергия салығының парниктік газдар шығарындыларын азайту мен климаттың өзгеруінің салдарымен күресудегі маңыздылығын атап көрсетеді, ал экономистер салықтардың экономикаға тигізетін пайдасын көрсетеді. Алайда, қарсыластары мұндай салықтар күнделікті қажеттіліктердің құнын арттырады, бұл орташа тұтынушыға, әсіресе кедейлік шегінен төмендерге зиян тигізеді деп санайды. Сонымен қатар, энергия салығына қарсы күшті аргумент бар: ол кері нәтиже беруі мүмкін, себебі салық салынатын өндірушілерді энергия салығы төмен немесе мүлдем жоқ елдерге көшіруге итермелеуі мүмкін. Бұл отандық экономикаға және климатқа, энергияға салынатын салықтардың тым жоғары болуы салдарынан, кері әсерін тигізеді. Бұл көміртегінің ағып кетуі деп аталады.

The first type of ecotax, energy taxes, can vary greatly as they can be levied on the production, distribution, or consumption of energy sources, particularly fossil fuels like coal, oil, natural gas, and sometimes electricity. They are often aimed at influencing energy consumption patterns and behaviors, promoting energy efficiency, and encouraging the transition to cleaner and more sustainable energy sources. For example, they can influence energy consumption by levying larger ecotax rates on nonrenewable energy sources, which have a greater negative impact on the environment and contribute to high levels of CO2 emissions. This reduces the demand for unclean energy sources, and it can make renewable energy sources relatively more competitive, encouraging investment and consumption in clean energy technologies like solar, wind, hydroelectric, and geothermal power. Globally, the most commonly used environmental taxes fall in the category of “energy” taxes. Energy taxes can be narrowed down further to “energy taxes for stationary purposes”, such as taxes on natural gas, coal and biofuels, “energy taxes for transport”, with petrol and diesel as the two most relevant examples, and lastly “greenhouse gasses”. Apart from the most common energy tax, carbon tax, another popular energy tax is the “coal excise tax” in the United States. The tax is levied on the producers, at the coal’s initial sale. Currently, the tax rate, after being increased by over 50% in 2020, is $1.10 per ton for coal from subsurface mines and $0.55 per ton for coal from surface mines. The revenue is generated for a more specific purpose, which is to fund the Black Lung Program and the Black Lung Disability Trust Fund. These entities pay benefits to miners who suffer from black lung disease. The tax continues to generate hundreds of millions of dollars each year despite the coal mining industry contracting, as the yearly revenue has shrunk from $644 million in 2008 to $177 million in 2022. It is important to note that governments, when imposing ecotaxes for the central purpose of revenue, generally tend to prefer energy taxes when levying environmental taxes due to the fact that energy demand tends to be quite inelastic in the short run, meaning that the government can use such taxes to gain immense revenue. This revenue can be used to reduce the budget deficit, where the majority of it goes to the general fund. However, the revenue earned can also be used to subsidize positive externality generating activities, which is called the “double dividend” of environmental tax. Furthermore, these taxes can reduce deadweight losses caused by negative externalities. For such reasons, many economists support energy taxes along with Environmentalists, where activists often highlight the importance of energy taxes in reducing greenhouse gas emissions and mitigating the impact of climate change, while economists highlight the benefits of the taxes on the economy. Opponents, however, argue such taxes increase the cost of daily necessities, which harm the average consumer, especially those under the poverty line. Additionally, a strong argument against energy taxes is that they can be counterproductive, as it may encourage producers who are being taxed to relocate to countries in which there are weaker, or nonexistent energy taxes. This would negatively impact the domestic economy, as well as the climate, as a result of overambitious energy taxes. This is known as carbon leakage.

Көлік салығы

Экологиялық салықтың екінші ең танымал түрі – көлік салығы. Мұндай салықтар әуе билеттеріне, автомобиль сатып алуға, тіпті автокөліктерді тіркеуге салынуы мүмкін. Дегенмен, көлік отыны энергия салықтарының құрамына кіреді. Бұл санат көбінесе көлік құралдарын пайдалану немесе меншік етуге байланысты салықтардан тұрады. Көлік салығының бір мысалы – көлік құралдарын тіркеу үшін алынатын салық. Бұл салық салмақ, отынның тиімділігі немесе шығарындылар сияқты факторларға сүйене отырып тіркеуден алынады және кіріс табуға, сондай-ақ экологиялық таза және отынды үнемді көліктерді пайдалануға ынталандыруға жұмсалады. Тағы бір мысал – Нью-Йорк қаласының кейбір аудандары сияқты, көлік қозғалысы тығырызған аймақтарға кіретін көліктерге салынатын салық. Бұл салық, мысалы, электрондық төлем жүйесі арқылы белгілі бір жолдарды пайдалану үшін қосымша экологиялық салықпен біріктірілуі мүмкін. Жалпы алғанда, энергия және көлік салықтары әлемдегі экологиялық салықтардың көп бөлігін құрайды. 2021 жылы бұл екі салық Еуроодақта қолданылған экологиялық салықтардың 96% құрады. Қалған 3% ластану және ресурстарға салынатын салықтардан тұрады.

Ресурс және ластануға салынатын салықтар

Ластану салығы ауа мен суға шығарылатын зиянды заттардың өлшенген көлеміне, сондай-ақ қалдықтар мен шудың басқарылуына салынатын салықтарды қамтиды. CO2 салығы бұл салықтарға жатпайды. Экосалықтардың соңғы және, мүмкін, ең аз маңызды түрі – ресурстық салықтар. Ресурстық экосалықтарға су, орман, жабайы табиғат және флора мен фаунаның басқа да түрлері сияқты табиғи ресурстарды өндіру немесе пайдаланумен байланысты салықтар кіреді. Бұл төлемдер табиғи ресурстардың азаюына себеп болатын іс-әрекеттерге салынады. Ресурстық салықтар ең сирек кездесетін экосалықтар болып табылады. Табиғи ресурстардың азаюы көбінесе мемлекеттік алымдармен өтемеленеді, мысалы, салықтардың орнына, өндірілген ресурстың мөлшері мен түріне байланысты белгіленеді.

Салық ауысуын қолданатын экономикалық жүйелер мен стратегиялар

Жасыл салық ауысуының мақсаты көбінесе «толық шығынды есепке алу» немесе «нағыз шығынды есепке алу» жүзеге асыру болып табылады, бұл қаржы саясатын нарықты бұрмалайтын сыртқы факторларды ішкілендіру үшін қолданады, нәтижесінде тұрақты байлық құрылады. Бұл үшін қажетті кең ауқымды шараларды кейде экологиялық салық реформасы деп атайды, әсіресе Канадада, онда үкімет көбінесе осы терминологияны қолданады. Кейбір елдерде бұл эко-әлеуметтік нарықтық экономика деп аталады. Салықтық ауысу әдетте салық деңгейлерін теңгеруді, мемлекеттік кірістерге бейтарап болуды және жалпы прогрессивтілікті сақтауды қамтиды. Сондай-ақ, бұл шараларға ең осал топтарды қорғау шаралары жатады, мысалы, салық төлеу үшін ең төменгі табысты көтеру немесе зейнетақы мен әлеуметтік көмек деңгейін көтеру, отын тұтынудың артуына байланысты шығындарды өтеу үшін. Негізгі экономикалық теория сыртқы факторлардың бар екенін және олардың болуы мүмкін теріс әсерлерін мойындайды. Жасыл салықтар ластану сияқты сыртқы факторларды түзетуге көмектессе, олар негізгі экономикалық теориямен сәйкес келеді. Алайда, іс жүзінде салық салудың дұрыс деңгейін немесе оны іске асыруға қажетті салық жинау жүйесін анықтау қиын, бұл бұрмалауларға немесе күтпеген салдарларға әкелуі мүмкін. Тұтынуға салынатын салықтар Амори Ловинс ұсынған «жеңілдету-ақы төлеу» (feebate) тәсілін қолдануы мүмкін, онда спорттық автомобильдер сияқты тұрақты емес өнімдерге қосымша алымдар гибридтік электрлік көліктер сияқты тұрақты баламаларға субсидия беру үшін біріктіріледі. Дегенмен, олар жай ғана әдеттерді өзгертуге, жаңа, тиімді көліктерге немесе құрылғыларға капитал салуға немесе ғимараттарды жаңартуға ынталандыру ретінде әрекет етуі мүмкін. Мысалы, корпоративтік салық ставкаларының шағын өзгерістері болашақтағы жанармай пайдаланудан туындайтын үнемделген шығындар ескерілген жағдайда, капитал жобаларының инвестициялық қайтарымын күрт өзгерте алады. Осы логика тұтынушылардың ірі сатып алуларына да қатысты. Мысалы, «жасыл ипотека» сияқты «орналасу тиімді ипотека» машина айдамайтын және әдетте энергияны тиімді пайдаланатын адамдар басқаларға қарағанда айына әлдеқайда аз төлейтінін және тиісінше ипотекалық төлемдерге жұмсауға көбірек қаражаты бар екенін мойындайды. Бұл оларға үйді жаңарту үшін көбірек ақша беруді негіздейді, яғни жалпы энергияны одан да аз пайдалану үшін. Нәтижесінде банк тұтынушының айлық табысынан көбірек алады, себебі коммуналдық қызметтер мен автокөлік сақтандыру компаниялары аз алады, ал тұрғын үй қоры қазіргі технологиямен мүмкін болатын ең аз энергияны пайдалану үшін жаңартылады. Энергиядан басқа, жөндеулер көбінесе қашықтан жұмыс істеуге, пермакультуралық бақтарға (мысалы, жасыл шатырларға) және әдетте қоғамда орналасқан, күндізгі жұмыстарға негізделмеген өмір салтына барынша ыңғайлы болуы керек. Бұл тек ауданның ғана емес, бүкіл айналадағы аймақтың жылжымайтын мүлік бағасын көтереді. Жаңартылған тұрғын үйде тұрақты өмір салған тұтынушылар, мысалы, сатып алуларына бірнеше доллар үнемдеу үшін мақсатсыз сауда жасау үшін айдап жүрмейді. Керісінше, олар үйлеріне жақын тұрып, азық-түлік жеткізу және шағын органикалық азық-түлік дүкендерінде жұмыс орындарын ашып, бензинге және көлікке жұмсалатын шығындарды азайтады, тіпті азық-түлікке көбірек төлесе де.

The object of a green tax shift is often to implement a "full cost accounting" or "true cost accounting", using fiscal policy to internalize market distorting externalities, which leads to sustainable wealth creation. The broader measures required for this are also sometimes called ecological fiscal reform, especially in Canada, where the government has generally employed this terminology. In some countries the name is eco social market economy. Tax shifting usually includes balancing taxation levels to be revenue neutral for government and to maintain overall progressiveness. It also usually includes measures to protect the most vulnerable, such as raising the minimum income to file income tax at all, or an increase to pension and social assistance levels to offset increased costs of fuel consumption. Basic economic theory recognizes the existence of externalities and their potential negative effects. To the extent that green taxes correct for externalities such as pollution, they correspond with mainstream economic theory. In practice, however, setting the correct taxation level or the tax collection system needed to do so is difficult, and may lead to further distortions or unintended consequences. Taxes on consumption may take the "feebate" approach advocated by Amory Lovins, in which additional fees on less sustainable products—such as sport utility vehicles—are pooled to fund subsidies on more sustainable alternatives, such as hybrid electric vehicles. However, they may simply act as incentives to change habits and make capital investments in newer more efficient vehicles or appliances or to upgrade buildings. Small changes in corporate tax rates for instance can radically change return on investment of capital projects, especially if the averted costs of future fossil fuel use are taken into account. The same logic applies to major consumer purchases. A "green mortgage" such as a Location Efficient Mortgage, for example, recognizes that persons who do not drive cars and live generally energy efficient lifestyles pay far less per month than others and accordingly have more to pay a heftier mortgage bill with. This justifies lending them much more money to upgrade a house to use even less energy overall. The result is a bank taking more per month from a consumer's income as utilities and car insurance companies take less, and housing stock upgraded to use the minimum energy feasible with current technology. Aside from energy, the refits will generally be those required to be maximally accommodating to remote work, permaculture gardens (for example green roofs), and a lifestyle that is generally localized in the community not based on commuting. It raises real estate valuations for not only the neighborhood but the entire surrounding region. Consumers living sustainable lifestyles in upgraded housing will generally be unwilling to drive around aimlessly shopping, for instance, to save a few dollars on their purchases. Instead, they'll stay nearer to home and create jobs in grocery delivery and small organic grocers, spending substantially less money on gasoline and car operation costs even if they pay more for food.

Прогрессивті немесе регрессивті?

Кейбір жасыл салық ауысу ұсыныстары салықтық регрессивті (салық төлеушінің табысы артаған сайын орташа салық мөлшерлемесі төмендейтін салық) деп сынға алынды. Теріс сыртқы факторларға салық салу көбінесе тұтынуға салмақ салуды білдіреді, себебі табысы аз адамдар көбірек тұтынады және табысының үлесі ретінде аз жинайды немесе инвестициялайды, сондықтан тұтынуға бағытталған кез келген салық өзгерісі регрессивті болуы мүмкін. 2004 жылы Policy Studies Institute және Joseph Rowntree Foundation жүргізген зерттеулер көрсеткендей, тұрмыстық қоқыс, энергия, су және көлік құралдарын пайдалануға салынатын бірыңғай мөлшердегі салықтардың табысы төмен отбасыларға салыстырмалы түрде зор әсер ететіні анықталды.

Экосалық саясаты

Германияда 1998, 1999 және 2002 жылдары үш заң арқылы экологиялық салық енгізілді. Бірінші заң электр энергиясы мен мұнайға, қоршаған ортаны ескере отырып, өзгермелі мөлшерлемелермен салық қойды; электр энергиясының жаңартылатын көздері салықтан босатылды. Екінші заң тиімді дәстүрлі электр станцияларын қолдау үшін салықтарды реттеді. Үшінші заң мұнайға салынатын салықты арттырды. Сонымен қатар, табыс салығы да пропорционалды түрде төмендетілді, нәтижесінде салық жүктемесінің жалпы көлемі өзгеріссіз қалды. Балеар аралдарының аймақтық үкіметі (сол кезде экосоциалистік коалиция билікте болған) 1999 жылы экологиялық салықты енгізді. Балеар аралдары туризмнен туындаған ауыр адамдық қысымға ұшырап отыр, сонымен бірге туризм негізгі табыс көзі болып табылады. Салық (бір адамға күніне 1 евро) туристік курорттарда тұратын келушілер төлейді. Бұл шара консервативті оппозиция тарапынан бизнес мүдделеріне қарсы деп сынға алынды және олар 2003 жылы үкіметті қайтарып алғаннан кейін салықты жойды. Америка Құрама Штаттарының әртүрлі штаттарында әртүрлі экологиялық салықтар (көбінесе «ажырату салығы» деп аталады) енгізілді. АҚШ Жоғарғы Соты «Commonwealth Edison Co. v. Montana, 453 U. S. 609 (1981)» ісінде, федералдық заңның басымдығы болмаған жағдайда, штаттар АҚШ Конституциясының Сауда және Басымдық тармақтарын бұзбай, экологиялық салықтарды қалаған мөлшерде белгілей алатынын мәлімдеді. 2018 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қытайдың қоршаған ортаны қорғауға бағытталған алғашқы «жасыл» салығы – Қоршаған ортаны қорғау салығы ресми түрде қолданысқа енгізілді, бұл 40 жылға жуық уақыт бойы қолданылып келген ластану шығарылымдары үшін төлемақы жүйесін алмастырды. Қоршаған ортаны қорғау салығы төрт ай сайын есептеледі және төленеді, ал алғашқы жинау кезеңі 2018 жылдың 1-15 сәуір аралығында болады. Салық салу ауаға, суға, қатты және шулы ластаушы заттардың тікелей шығарылуына қатысты. Қазіргі уақытта Тибет автономиялық аймағынан басқа барлық провинциялар, автономиялық аймақтар мен муниципалитеттер өз аймақтарындағы салық салынатын ауа және су ластаушыларына қатысты нақты салық мөлшерлерін заңнамалық тәртіппен бекітті.

An ecotax has been enacted in Germany by means of three laws in 1998, 1999 and 2002. The first introduced a tax on electricity and petroleum, at variable rates based on environmental considerations; renewable sources of electricity were not taxed. The second adjusted the taxes to favor efficient conventional power plants. The third increased the tax on petroleum. At the same time, income taxes were reduced proportionally so that the total tax burden remained constant. The regional government of Balearic Islands (then held by an ecosocialist coalition) established an ecotax in 1999. The Balearic Island suffer a high human pressure from tourism, that at the same time provides the main source of income. The tax (€1.00 per person per day) would be paid by visitors staying at tourist resorts. This was criticized by the conservative opposition as contrary to business interests, and they abolished the tax in 2003 after seizing back the government. A variety of ecotaxes (often called "severance taxes") have been enacted by various states in the United States. The Supreme Court of the United States held in Commonwealth Edison Co. v. Montana, 453 U. S. 609 (1981), that in the absence of federal law to the contrary, states may set ecotaxes as high as they wish without violating the Commerce Clause or the Supremacy Clause of the United States Constitution. Starting from January 1, 2018, China's first green tax aimed at environmental protection, the Environmental Protection Tax, was officially implemented, replacing the pollution discharge fee system that had been in place for nearly 40 years. The environmental protection tax is declared and paid quarterly, and the first collection period will be from April 1 to 15, 2018. The scope of taxation is air, water, solid and noise pollutants directly discharged into the environment. At present, except for the Tibet Autonomous Region, all provinces, autonomous regions and municipalities have issued specific applicable tax amounts for taxable air pollutants and water pollutants in their regions in accordance with legal procedures.

Тіркеу салығы

Нидерланды, Португалия, Канада, Испания және Финляндия автокөліктерді тіркеу салықтарына ерекшеліктер енгізді, осы арқылы автокөлік сатып алушыларды ең таза модельдерді таңдауға ынталандыруда. Нидерландыда автомобильді алғашқы сатып алушыға сатылған кезде төленетін жаңа тіркеу салығы гибрид көлігінің иесіне 6000 евроға дейін жеңілдік беруге мүмкіндік береді. Испанияда аз көміртегі шығаратын автомобильдерге салығы төмендетілді (кейбіреулері салықтан босатылды), ал көп отын тұтынатын, мысалы, SUV және 4WD көліктеріне салығы арттырылды. Австрияда бірнеше жылдан бері отын тұтынуға негізделген тіркеу салығы қолданылып келеді.

Ұлыбритания

1993 жылы консервативті үкімет 1992 жылы Вейцзекер мен Джесингхаус ұсынғандай, отын бағасының эскалаторын енгізді, ол отынға салынатын салықты аз, бірақ тұрақты түрде арттыруды көздеді. 2000 жылы жалғасып жатқан жалпыұлттық наразылықтардан кейін FPE тоқтатылды. 1993 жылы отын салыстырмалы түрде арзан болғанымен, сол кезде отын бағасы Еуропадағы ең жоғары деңгейде болды. 1997–2007 жылдар аралығындағы Лейбористік үкімет кезінде Гордон Браунның берген уәдесіне қарамастан, "Жер достары" ұйымының есептеулеріне сәйкес, жалпы салықтардың құрамындағы экологиялық салықтардың үлесі 9,4%-дан 7,7%-ға дейін төмендеді. 2006 жылғы ұсынысында Ұлыбританияның сол кездегі Қоршаған ортаны қорғау министрі Дэвид Милибэнд климатты өзгертуге байланысты ластануды азайту мақсатында түрлі экологиялық салықтарды қолдану мәселесін үкіметпен талқылады. Мінезді салықтар кіріс-шығыс теңгерімін сақтауға бағытталған болатын, ал Милибэнд олар туралы: "Олардың басты мақсаты кіріс табу емес" деді.

Украина

1999 жылдан бастап Украина үкіметі экологиялық салық жинап келеді, ол ресми түрде Қоршаған ортаны ластауға төленетін алым (Збір за забруднення навколишнього природного середовища) деп аталады. Бұл салық барлық ластау көздерінен, бір реттік немесе үздіксіз ластанудан, сондай-ақ ластау әрекеті сол кезде заңды немесе заңсыз болғандығына қарамастан жиналады.

Үндістан

Үндістан Үкіметінің Қоршаған орта және орман министрлігі 2001 жылы Ченнаи қаласындағы Мадрас экономика мектебінен ластаушы кірістер мен өнімдерге салынатын салықтарды зерттеуді сұрады. Раджа Челия, Пол Аппасами, У. Санкар және Рита Пандей (Академиялық қор, 2007, Нью-Дели) көмірге, автомобильдерге, хлорға, фосфатты жуғыш заттарға, химиялық пестицидтерге, химиялық тыңайтқыштарға, қорғасын қышқылы аккумуляторларға және пластиктерге экологиялық салық салуды ұсынды. Ластаушы кірістер мен өнімдерге салынатын экосалықтарды қараңыз, Академиялық қор, Нью-Дели, 2007. Қаржы министрі 2010 жылы тоннасына 50 рупийден көмір алымын енгізді.

Қытай

Ұлттық халық конгресінің тұрақты комитеті 1979 жылы "Ластаушы заттарды шығару төлемі" (PDF) деп аталатын экологиялық ережелер мен салықтар жиынтығын қабылдады. Ластаушы заттарды шығару төлемі елдің кейбір аймақтарында, мысалы, Солтүстік Қытайда тиімді болғанын көрсетті, бірақ Оңтүстік-Батыс Қытайдың Карст аймағы сияқты аймақтарда кері әсер етті, себебі аймақта индустрияландыру мен урбанизация қарқыны күшейді, бұл өңірлік су тапшылығы мен ластануға алып келді. 2018 жылдың 1 қаңтарында Қытай ұзақ жылдар бойы қолданылып келген "Ластаушы заттарды шығару төлемі" жүйесін "жасыл" қаржылық және салық жүйесін құру мақсатындағы қоршаған ортаны қорғау салығымен алмастырды, сонымен қатар ластануды бақылауға және ластанған аумақтарды емдеуге ынталандырды. Жаңа салық ластаушы заттарды шығару төлемімен байланысты мәселелерді шешуге де көмектесті, мысалы, жергілікті билік органдары жүйедегі олқылықтарды пайдаланып, ірі компанияларды заңдық жазадан құтқаруы. Қытайдың Қаржы министрлігі жариялаған мәліметтерге сәйкес, 2023 жылы Қытайдың қоршаған ортаны қорғау салығы 20,5 миллиард юань (RMB, әрі қарай сол сияқты) көлемде жиналды, ал 2024 жылдың қаңтар және ақпан айларында 5,1 миллиард юань жиналды. Қоршаған ортаны қорғау салығы енгізілгенге дейін көптеген қытай компаниялары ластануды шығару үшін төлем төлеуге міндетті болды. Алты жыл бұрын Чунциндегі жылу электр станциясының қаржы бөлімі, егер электр энергиясын өндіру деңгейі өзгермесе, қоршаған ортаны қорғау салығы бастапқы ластану төлемінен екі есе көп болады деп есептеді. Өзгеріс жақын арада болады. Жылу электр стансаларының "жоғары ластану" делінуіне себеп – көмірдің толық жанып бітпеуі және түтін газдарын тазарту жабдықтарының жетіспеуі сияқты көне технологиялар. Станция барлық алты генераторлық агрегатты ультра төмен шығарындыға айналдырып, көмір сақтау алаңына жел мен шаңды тоқтату желілерін орнатты. Нәтижесі бірден байқалды. 2018 жылы, Қоршаған ортаны қорғау салығы заңының күшке енген алғашқы жылы, электр стансаларынан шығарылған ластану эквиваленттері 2017 жылмен салыстырғанда 73,1%-ға төмендеді, ал төленген қоршаған ортаны қорғау салығы 2,14 миллион юаньды құрады, бұл 2017 жылы төленген 7,96 миллион юань ластану төлемінен 73%-ға төмен. Егер кәсіпорын дамыған өңдеу өнеркәсібі ретінде танылса, ол тіпті дамыған өңдеу өнеркәсібі үшін қосылған құн салығынан қосымша жеңілдік алуға құқылы.

The Standing Committee of the National People's Congress enacted a set of environmental regulations and taxes in 1979, labelled as the 'Pollutant Discharge Fee' (PDF). The Pollutant Discharge Fee, has proved to work in some parts of the country such as Northern China, however has shown adverse effects in parts such as the Karst region of Southwest China, as the area has had a boom in industrialisation and urbanisation, which has caused regional water shortage and pollution. On the 1st of January 2018, China replaced its existing, long lasting "Pollutant Discharge Fee" system, with an environmental protection tax which was set to put in place a "green" financial and taxation system, whilst encouraging pollution control and the treatment of polluted areas. The new tax has also helped battle problems from the Pollutant Discharge Fee, such as local governments exploiting loopholes in the system and sparing big companies from legal trouble. According to data released by the Ministry of Finance of China, China's environmental protection tax will collect 20.5 billion yuan (RMB, the same below) in 2023, and 5.1 billion yuan in January and February 2024. Before the environmental protection tax was levied, many Chinese companies had to pay pollution discharge fees. Six years ago, the finance department of a thermal power plant in Chongqing calculated that if the power generation remained unchanged, the environmental protection tax to be paid would double the original pollution discharge fee. Transformation is imminent. The reason why thermal power plants are criticised for "high pollution" is that the key is backward technology, such as incomplete coal combustion and lack of flue gas treatment equipment. The power plant has carried out ultra low emission transformation on all six generating units and added wind and dust suppression nets in the coal yard. The effect is immediate. In 2018, the first year of the implementation of the Environmental Protection Tax Law, the pollution equivalents generated by power plants decreased by 73.1% compared with 2017, and the environmental protection tax paid was 2.14 million yuan, which was 73% lower than the pollution discharge fee of 7.96 million yuan paid in 2017. If the enterprise is identified as an advanced manufacturing industry, it can even enjoy the advanced manufacturing industry value added tax additional deduction policy.

Франция

Франция үкіметі қоршаған ортаға зиян келтірмейтін баламаларды, мысалы, экологиялық таза көлік инфрақұрылымын, соның ішінде темір жолды қаржыландыру мақсатында әуе билеттеріне жаңа алым салу ниеттерін бөлісті. Ұсынылатын салық 1,50 евродан (1,7 доллар) 18 евроға (20 доллар) дейін құрайды және Франциядан ұшып кететін көптеген рейстерге қолданылады. Франция үкіметі жаңа салықтан 2020 жылдан бастап 180 миллион еуродан астам (200 миллион доллар) түсім күтеді.

Көміртегі салығы

Көміртегі салығы екі сәтсіз әрекеттен кейін 2014 жылы енгізілді. Бұл жеке салық емес, көміртегінің мөлшеріне пропорционалды түрде табиғи отынға салынатын ішкі тұтыну салығының бір бөлігі. Ол "ластаған төлейді" принципіне негізделген, яғни әрбір адам қоршаған ортаға келтірген зиянды өтеуге міндетті. Ол шығарылған әр тоннаға баға белгілейді, осы арқылы тұтынушыларды парниктік газ шығарылымы жоғары өнімдерден немесе іс-әрекеттерден бас тартуға ынталандырады. Яғни, табиғи отынды қолдануды азайтуға бағытталған. Бұл тауарлар мен қызметтердің теріс сыртқы салдарының құнын есептеуге мүмкіндік беретін Пигувиандық салық. Көміртегі салығы – энергия өнімдері, табиғи газ және көмірге салынатын ішкі тұтыну салығының жалпы есебіндегі "көміртегі компоненті" болып табылады. Ол көміртегі бағасына индекстеледі, ол мемлекеттік және жеке сектордағы экономикалық агенттердің инвестициялық шешімдері үшін климаттық бағанама ретінде қызмет етеді және тоннасына еуромен көрсетіледі. Көміртегі салығы – қатаң мағынадағы салық немесе экологиялық салық емес, төлем түрінде көрінеді. Бұл міндетті емес алым, ол ластаушы қызметті немесе тауарды пайдаланған жағдайда ғана төленеді.

Салық төлеушілер

Салық үй шаруашылықтары (мысалы, бензин немесе газ), компаниялар және мемлекеттік органдар төлейді. Дегенмен, көптеген ерекшеліктер бар: ең көп ластайтын ірі өнеркәсіптер еуропалық регламенттерге бағынады; әуе және теңіз көлігі халықаралық келісімдер мен еуропалық директиваларға сәйкес салықтан босатылады; ішкі су көлігі, таксилер, тауарларды автомобильмен тасымалдау, қоғамдық көлік және ауыл шаруашылығы да осы салықтан босатылады.

Нәтижелер

Франция 2018 жылы көміртегі салығының арқасында шамамен 4 миллион тонна шығарындыны болдырмады, ОЭЖ зерттеуіне сәйкес, бұл 2014 және 2018 жылдар аралығында өндіріс секторының шығарындыларын 5%-ға төмендетуді құрайды.

Қоғамның қабылдауы

Бұл салықтың күрт өсуі (2014 жылы тоннасына 7 евродан 2015 жылы 14 евроға және 2018 жылы 44,6 евроға дейін) жанармай бағасының өркендеуіне себеп болды, бұл мұнай өнімдері мен табиғи газ бағасының өсуімен қосылып, сары жилет қозғалысының тууына әкелді. Тағы да пікірталастар салықтың түсінікті болуына қатысты, шындығында, түсімдер жылына 8 миллиард евроға бағаланса да, азаматтар оның қайда жұмсалатынын білмейді, бұл оны қабылдауды одан да қиындатады.