Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күндізгі жойғыш – күндізгі уақытта ғана күресуге жабдықталған жойғыш ұшақ. Нақтырақ айтқанда, бұл түнгі күреске арналған жабдығы жоқ (мысалы, радар және арнайы электроника) көп мақсатты ұшақты білдіреді, бірақ кейде ол кейбір ұстаушы ұшақтарға да қатысты қолданылуы мүмкін. Бұл термин ретронимнің мысалы: Екінші дүниежүзілік соғыстың басында тиімді, арнайы түнгі жойғыш ұшақтар жасалғанға дейін, түнгі күреске арнайы бейімделмеген барлық жойғыш ұшақтар күндізгі жойғыштар саналды.
A day fighter is a fighter aircraft equipped only to fight during the day. More specifically, it refers to a multi purpose aircraft that does not include equipment for fighting at night (such as a radar and specialized avionics), although it is sometimes used to refer to some interceptors as well. The term is an example of a retronym: before the development of effective dedicated night fighter aircraft early in World War II, in effect, all fighter aircraft that were not specifically modified for night combat were day fighters.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Күндізгі ұшақтар ретінде саналатын ұшақтардың мысалдары – Supermarine Spitfire және Messerschmitt Bf 109. Екеуі де тамаша перехватчиктер болды, бірақ сонымен қатар истребитель-бомбардировщик және барлау сияқты рөлдерде де қолданылды. Дегенмен, қарсылас бомбалаушыларын түнде тиімді іздеу үшін қажетті радар жүйелерінің салмағы соншалық болды, сол кездегі электрониканың мүмкіндіктеріне байланысты оларды кішкентай ұшақтар көтере алмады. Осының нәтижесінде Bristol Beaufighter және Messerschmitt Bf 110 сияқты екі қозғалтқышты ұшақтар арнайы түнгі истребительдер ретінде пайдаланыла бастады, осы кезде «күндізгі истребитель» термині қолданысқа енді. Hawker Hurricane және Focke Wulf Fw 190 сияқты жеңіл конструкциялар да белгілі бір деңгейде түнгі ұрысқа бейімделді, оларда радар болмады және нысаналарын жарықтандыру үшін жердегі іздеу шамдарына немесе оттарға сүйенді. Бұл ұшақтар Spitfire және Bf 109-ға қарағанда артықшылықты болды, себебі олардың шанағы кең болғандықтан, түнде қонуды біршама қауіпсіз етті. Мұндай конструкциялар соғыс бойы қолданыста болғанмен, арнайы түнгі истребительдермен салыстырғанда тиімділігі төмен болды. Соғыстың соңында радар технологиясындағы маңызды жетістіктер, әсіресе қуыс магнитронның енгізілуі, радар жиынтықтарын әлдеқайда кішіреуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, ұшақ қозғалтқыштарының қуаты да осы кезеңде шамамен екі есеге артты. Бұл Grumman F6F, Vought F4U сияқты бір қозғалтқышты түнгі истребительдердің, сондай-ақ Lockheed P 38 сияқты екі қозғалтқышты, жақсырақ маневрлік ұшақтардың соғыс аяғында пайда болуына әкелді.
Examples of planes that were classified as day fighters were the Supermarine Spitfire and Messerschmitt Bf 109. Both were excellent interceptors, but were also found in roles such as fighter bomber and reconnaissance. However, the weight of the radar systems needed to effectively track down enemy bombers at night was such that these smaller aircraft simply couldn't carry them given the electronics of the day. This led to the use of twin engine aircraft like the Bristol Beaufighter and Messerschmitt Bf 110 as dedicated night fighters, at which point the term day fighter began to be used. Some lighter designs like the Hawker Hurricane and Focke Wulf Fw 190 were also adapted to night fighting after a fashion, lacking radar and relying on searchlights or fires on the ground to illuminate their targets. These were preferred over the Spitfire and Bf 109 largely due to their wide track landing gear, which made landing at night somewhat safer. Although such designs were in service throughout the war, they proved to have little real effectiveness compared to the dedicated night fighter designs. Late in the war the considerable advances in radar technology, notably the introduction of the cavity magnetron, allowed for much smaller radar sets. At the same time, aircraft engines had roughly doubled in performance over the same period. This led to the late war introduction of single engine night fighters like the Grumman F6F, Vought F4U, as well as more agile twin engine planes such as the Lockheed P 38, with some success.
Соғыстан кейінгі
Түнгі ұрыс техникасының мөлшері мен салмағы ұшақ корпусының мөлшерімен және қозғалтқыш қуатымен салыстырғанда айтарлықтай болғандықтан, күндізгі күрес ұшақтары 1960 жылдарға дейін әуе күштерінің алдыңғы қатарында болды. Соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде North American F-86 Sabre, Микоян-Гуревич МиГ-15 және Hawker Hunter сияқты ұшақтар күндізгі күрес ұшақтарының типін көрсетеді. 1960 жылдардың басында Lockheed F-104 Starfighter және Микоян-Гуревич МиГ-21 сияқты ұқсас үстінкү дыбыстық жылдамдықпен ұшатын жобалар пайда болды. Алайда, негізгі күрес ұшақтарының мөлшері мен қозғалтқыш қуаты артқан сайын, түнгі ұрыс жабдықтарын тасымалдаудың салыстырмалы құны төмендеді, нәтижесінде көптеген жобалар мұндай жабдықтармен жабдықталды. F-5 Freedom Fighter/Tiger II сияқты толық түнгі жабдықтары жоқ жеңіл ұшақтар әлі де жетілген күрес ұшақтарын сатып алуға қаражаты жетпеген елдерде қолданылады. Күндізгі күрес үшін арнайы жасалған соңғы ұшақтар – американдық General Dynamics F-16 Fighting Falcon және Northrop YF-17, олар жеңіл ұшақ келісімшартына қатысты. Бұл келісімшарттың мақсаты – АҚШ Әуе күштеріне әуеде басымдық орнату үшін көптеп сатып алуға болатын, арзан күндізгі күрес ұшағын ұсыну болды. Бұл жобалар 1960 жылдардың ортасында "Advanced Day Fighter" деп аталған бастамадан туындады. Келісімшартты жеңгеннен кейін F-16 тез арада көп мақсатты ұшаққа айналды және оны күндізгі күрес ұшағы деп санауға болмайды. Сол сияқты, YF-17 одан әлдеқайда үлкен McDonnell Douglas F/A-18 Hornet және Boeing F/A-18E/F Super Hornet ұшақтарына айналды, олар 2010 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерімен барлық жағдайларда қолданылатын негізгі күрес ұшағы ретінде пайдаланылады.
As the size and weight of night fighting equipment remained considerable in comparison to airframe size and engine power, the day fighter remained a part of front line air forces into the 1960s. In the immediate post war era, designs like the North American F 86 Sabre, Mikoyan Gurevich MiG 15 and Hawker Hunter typified the day fighter role. These were followed by similar supersonic designs in the early 1960s, including the Lockheed F 104 Starfighter and Mikoyan Gurevich MiG 21. However, as the size of basic fighters grew, along with their engine power, the relative cost of carrying night fighting equipment fell until most designs carried such equipment. Lightweight fighters without full night equipment such as the F 5 Freedom Fighter/Tiger II are still used by nations that lack the money to acquire advanced fighter aircraft. The last of the purpose designed day fighters were the original American General Dynamics F 16 Fighting Falcon and the Northrop YF 17 that competed for the Lightweight Fighter contract, which had the goal of providing the USAF with an inexpensive day fighter that could be purchased in great numbers to establish air superiority. The designs originated in a mid 1960s effort known as the "Advanced Day Fighter". After winning the contract the F 16 quickly matured into a much more capable multi role aircraft and can no longer be considered a day fighter. Likewise, the YF 17 evolved into the much larger McDonnell Douglas F/A 18 Hornet and Boeing F/A 18E/F Super Hornet, which is used in the 2010s by the United States Navy as the primary all weather combat aircraft.