Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұзындық бірлігі
Unit of length
Жарық секунды – астрономия, телекоммуникация және релятивистік физика салаларында қолданылатын ұзындық бірлігі. Ол бос кеңістікте бір секунд ішінде жарық жүрген қашықтық ретінде анықталады және дәл 299 792 458-ге (шамамен 983 571 055 немесе 186 282) тең. Секунд сияқты, уақыттың басқа бірліктерінің негізін құратын жарық секунды да ұзындықтың басқа бірліктерінің негізі болуы мүмкін, мысалы, жарық наносекунды (299,8 немесе бір халықаралық футтан сәл кем) бастап, жарық минуты, жарық сағаты және жарық күніне дейін. Бұл өлшемдер кейде ғылыми жарияланымдарда қолданылады. Көбірек қолданылатын жарық жылы қазіргі кезде дәл 315 576 000-ға тең деп анықталады, себебі жылдың анықтамасы юлиан жылына (Грегориан жылына емес) негізделген, онда жылдың ұзақтығы дәл 365,25, ал әр күні 86 400 секундтан тұрады.
The light second is a unit of length useful in astronomy, telecommunications and relativistic physics. It is defined as the distance that light travels in free space in one second, and is equal to exactly 299792458 (approximately 983571055 or 186282 ). Just as the second forms the basis for other units of time, the light second can form the basis for other units of length, ranging from the light nanosecond (299.8 or just under one international foot) to the light minute, light hour and light day, which are sometimes used in popular science publications. The more commonly used light year is also currently defined to be equal to precisely 31557600, since the definition of a year is based on a Julian year (not the Gregorian year) of exactly 365.25, each of exactly 86400.
Телекоммуникация саласындағы пайдалану
Жердегі байланыс сигналдары кеңістікте жарық жылдамдығымен дәлме-дәл таралуы сирек. Жарық секундының үзілісіндегі қашықтықтар телекоммуникациялық желілерді жоспарлауға көмектеседі. Бір жарық наносекундының ұзындығы шамамен 300 миллиметр (299,8 мм, бір футтан 5 мм кем), бұл компьютердің әртүрлі бөліктері арасындағы деректерді беру жылдамдығын шектейді. Бір жарық микросекунды шамамен 300 метрге тең. Жер бетіндегі Жердің қарама-қарсы жақтары арасындағы орташа қашықтық 66,8 жарық миллисекунды құрайды. Байланыс спутниктері әдетте Жер бетінен 1,337 жарық миллисекунды (Жердің төменгі орбитасы) және 119,4 жарық миллисекунды (геостационарлық орбита) қашықтықта орналасқан. Сондықтан, геостационарлық спутник арқылы байланыс жасағанда кем дегенде жарты секундтық кешігу болады (119,4 мс-ты 2-ге көбейту); бұл кешігу спутник арқылы жүзеге асырылатын мұхиттар аралық телефондық әңгімеде байқалады. Сұраққа жауап беруде де жарты секундқа кешігу туындайды, және бұл теледидардағы сұхбат немесе пікірсайыс кезінде спутник арқылы берілгенде анық сезіледі.
Communications signals on Earth rarely travel at precisely the speed of light in free space. Distances in fractions of a light second are useful for planning telecommunications networks. One light nanosecond is almost 300 millimetres (299.8 mm, 5 mm less than one foot), which limits the speed of data transfer between different parts of a computer. One light microsecond is about 300 metres. The mean distance, over land, between opposite sides of the Earth is 66.8 light milliseconds. Communications satellites are typically 1.337 light milliseconds (low Earth orbit) to 119.4 light milliseconds (geostationary orbit) from the surface of the Earth. Hence there will always be a delay of at least a quarter of a second in a communication via geostationary satellite (119.4 ms times 2); this delay is just perceptible in a transoceanic telephone conversation routed by satellite. The answer will also be delayed with a quarter of a second and this is clearly noticeable during interviews or discussions on TV when sent over satellite.
Астрономияда қолдану
Жарық секунды — Күн жүйесінің ішкі бөлігіндегі қашықтықты өлшеуге ыңғайлы бірлік, себебі ол оларды анықтау үшін қолданылатын радиометриялық деректерге өте жақын сәйкес келеді. (Жердегі бақылаушы үшін сәйкестік толық емес, себебі релятивистік эффектілерге өте шағын түзетулер енгізілуі керек.) Астрономиялық бірліктің (шамамен Жер мен Күн арасындағы қашықтық) жарық секундтарымен берілген мәні — қазіргі эфемеридаларды (планеталардың орналасу кестелерін) есептеу үшін негізгі өлшем болып табылады. Ол әдетте астрономиялық тұрақтылар кестелерінде "бірлік қашықтық үшін жарық уақыты" ретінде көрсетіледі және қазіргі таңда қабылданған мәні s. Жердің орташа диаметрі шамамен 0,0425 жарық секунд. Жер мен Ай арасындағы орташа қашықтық (ай қашықтығы) шамамен 1,282 жарық секунд. Күннің диаметрі шамамен 4,643 жарық секунд. Жер мен Күн арасындағы орташа қашықтық (астрономиялық бірлік) 499,0 жарық секунд. Жарық секундының еселіктері де анықталуы мүмкін, бірақ жарық жылынан басқа, олар ғылыми зерттеулерге қарағанда ғылыми-популярлық басылымдарда жиірек қолданылады. Мысалы:
The light second is a convenient unit for measuring distances in the inner Solar System, since it corresponds very closely to the radiometric data used to determine them. (The match is not exact for an Earth based observer because of a very small correction for the effects of relativity.) The value of the astronomical unit (roughly the distance between Earth and the Sun) in light seconds is a fundamental measurement for the calculation of modern ephemerides (tables of planetary positions). It is usually quoted as "light time for unit distance" in tables of astronomical constants, and its currently accepted value is s.
Бір жарық минуты — 60 жарық секунд, сондықтан Жер мен Күн арасындағы орташа қашықтық 8,317 жарық минуты. Плутон мен Күн арасындағы орташа қашықтық (34,72 АЕ) 4,81 жарық сағаты. Адамзаттың ең алыс жасанды нысаны — "Вояджер-1" жыл сайын жұлдыздаралық жылдамдығы 3,57 АЕ немесе жылына 29,7 жарық минуты. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, 1977 жылы ұшырылған бұл ғарыш зонды Жер мен Күннен 22 жарық сағатына жуық қашықтықта орналасқан және 2026 жылдың қарашасы мен 2027 жылдың ақпаны аралығында бір жарық күні қашықтыққа жетеді деп күтілуде.
The mean diameter of Earth is about 0.0425 light seconds. The average distance between Earth and the Moon (the lunar distance) is about 1.282 light seconds. The diameter of the Sun is about 4.643 light seconds. The average distance between Earth and the Sun (the astronomical unit) is 499.0 light seconds. Multiples of the light second can be defined, although apart from the light year, they are more used in popular science publications than in research works. For example:
Бірлік анықтамасы | Эквиваленттік қашықтық | Мысал | Метр | Шақырым | Миль
---|---|---|---|---|---
Жарық секунды | 1 жарық секунд | 299 792 458 | 2,998 | 1,863
Жерден Айға дейінгі орташа қашықтық шамамен 1,282 жарық секунд
Жарық минуты | 60 жарық секунд = 1 жарық минут | 17 987 547 480 | 1,799 | 1,118
Жерден Күнге дейінгі орташа қашықтық 8,317 жарық минут
Жарық сағаты | 60 жарық минут = 3600 жарық секунд | 1 079 252 848 800 | 1,079 | 6,706
Сатурн орбитасының перигелиясы шамамен 1,25 жарық сағат
Жарық күні | 24 жарық сағат = 86 400 жарық секунд | 25 902 068 371 200 | 2,590 | 1,609
"Вояджер-1" Күннен шамамен 0,94 жарық күн қашықтықта (2024 сәуірде)
Жарық аптасы | 7 жарық күн = 604 800 жарық секунд | 181 314 478 598 400 | 1,813 | 1,127
Шығыс бұлт Күннен 41 және 82 жарық апта аралығында созылады деп есептеледі
Жарық жылы | 365,25 жарық күн = 31 557 600 жарық секунд | 9 460 730 472 580 800 | 9,461 | 5,879
Проксима Центавр Күнге ең жақын жұлдыз, шамамен 4,24 жарық жылы қашықтықта орналасқан.
A light minute is 60 light seconds, and so the average distance between Earth and the Sun is 8.317 light minutes. The average distance between Pluto and the Sun (34.72 AU) is 4.81 light hours. Humanity's most distant artificial object, Voyager 1, has an interstellar velocity of 3.57 AU per year, or 29.7 light minutes per year. As of 2023 the probe, launched in 1977, is over 22 light hours from Earth and the Sun, and is expected to reach a distance of one light day around November 2026 – February 2027. Unit Definition Equivalent distance in ExampleMetersKilometersMiles light second 1 light second 299792458 2.998 1.863 Average distance from the Earth to the Moon is about 1.282 light seconds light minute 60 light seconds= 1 light minute 17987547480 1.799 1.118 Average distance from the Earth to the Sun is 8.317 light minutes light hour 60 light minutes= 3600 light seconds 1079252848800 1.079 6.706 The perihelion of Saturn's orbit is about 1.25 light hours light day 24 light hours= 86400 light seconds25902068371200 2.590 1.609 Voyager 1 is about 0.94 light days from the Sun (as of April 2024) light week 7 light days= 604800 light seconds181314478598400 1.813 1.127 The Oort cloud is thought to extend between 41 and 82 light weeks out from the Sun light year 365.25 light days= 31557600 light seconds 9460730472580800 9.461 5.879 Proxima Centauri is the nearest star to the Sun, about 4.24 light years away