Кіріспе

Әскери державалар арасындағы келісімдерде әскери қызметке тыйым салынған аймақ – Солтүстік Корея мен Оңтүстік Корея шекарасындағы әскерсіз аймақ, компьютерлік желілердегі әскерсіз аймақтар тұжырымы.

Әскерсіз аймақ (ӘӘА) – мемлекеттер, әскери державалар немесе қақтығыс жағдайындағы топтар арасындағы келісімдер мен шарттар арқылы әскери нысандарға, іс-қимылдарға немесе қызметкерлерге тыйым салынған аймақ. Әдетте, ӘӘА екі немесе одан көп әскери державалардың немесе одақтардың арасындағы белгіленген шекарада немесе сызықта орналасады. Кейде ӘӘА де-факто халықаралық шекара болып табылуы мүмкін, мысалы, Кореяның әскерсіз аймағы. Ирак пен Кувейт арасындағы кең аумақ, ғылыми зерттеулер мен оқу үшін сақталған Антарктида және Жер бетінен алыс кеңістік – осы аймақтардың басқа мысалдары. Кейбір аймақтар келісім арқылы даулы аумақтағы әскери күштерді ұстау құқығын бастапқыда берген мемлекетке бақылау құқығын бергеннен кейін демилитаризацияланған күйінде қалуы мүмкін. Сондай-ақ, державалар өзара аумақтық талаптарын ресми шешпестен, аймақты әскерден босату туралы келісімге келе алады, бұл дауды дипломатиялық келіссөздер немесе халықаралық сот арқылы бейбіт жолмен шешуге мүмкіндік береді. Кейбір әскерсіз аймақтар құрылыс үшін қауіпсіз болмауы немесе адамның әсеріне (аң ауруы қоса алғанда) аз ұшырауы себепті, кездейсоқ түрде жануарлар дүниесінің сақталған жеріне айналды. Мысалдарға Кореяның әскерсіз аймағы, Кипрдің әскерсіз аймағы (Жасыл желі) және 1954 жылдың 21 шілдесінен 1976 жылдың 2 шілдесіне дейін Вьетнамды екі елге (Солтүстік Вьетнам және Оңтүстік Вьетнам) бөлген бұрынғы Вьетнамның әскерсіз аймағы жатады.

Қазіргі кездегі әскерден босатылған аймақтар

Антарктида – Антарктида шарты Антарктидада әскери қызметті, мысалы, "әскери базалар мен бекіністер құруды, әскери маневрлер жүргізуді, сондай-ақ кез келген қару-жарақ түрлерін сынауды" тыйымдайды. Алайда, Шарты "ғылыми зерттеулер немесе кез келген бейбіт мақсаттар үшін әскери персоналды немесе техниканы пайдалануға" рұқсат береді. Бірлескен бақылау комиссиясы – Жергілікті жерде Днестр өзенінің қауіпсіздік аймағы деп белгілі, бұл әскериленбеген буферлік аймақ Трансниястрия соғысын аяқтаған оқ ату тоқтату туралы келісіммен құрылды. Комиссияның бейбітшілік сақтау миссиясы Молдова мен Трансниястрия арасындағы Днестр өзенінің бойында орналасқан әскериленбеген аймақты бақылайды. Оның ұзындығы 225 шақырым, ені 1-ден 15 шақырымға дейін жетеді. Кореяның демилитаризацияланған аймағы – Кореялық қару тоқтату туралы келісім Корея соғысынан кейін Солтүстік Корея мен Оңтүстік Корея арасында 4 км (2.5 миль) ені бар әскериленбеген аймақ құрды. Атауына қарамастан, қазіргі уақытта бұл әлемдегі ең әскерилендірілген аймақтардың бірі болып табылады. Кувейт–Ирак шекарасы – Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Персия шығанағы соғысынан кейін 689-шы қарарымен Ирак пен Кувейт арасында әскериленбеген аймақ құруды бекітті. Демилитаризацияланған аймақ енді Кеңес тарапынан міндеттелмесе де, ол әлі де бар. Мартин Гарсия аралы – Аргентинаға тиесілі, бірақ Рио-де-ла-Плата суларымен Уругваймен шектесетін арал. Рио-де-ла-Плата шартының 45-бабына сәйкес, "Мартин Гарсия аралы тек Аргентина Республикасының қарауындағы жергілікті флора мен фаунаны сақтау үшін табиғи қорық ретінде пайдаланылады", бұл аралдағы әскериленбеген аймақты белгілейді. Преа Вихеар ғибадатханасы – Халықаралық сот Камбоджа мен Таиланд екеуі де иелігін таластайтын ғибадатхананың айналасында "уақытша әскериленбеген аймақ" құруға бұйрық берді. Синай түбегі – Египет-Израиль бейбіт шарты Египеттің Синай түбегіне орналастыра алатын күштердің лимитін белгілейді. Түбектің бір бөлігі әртүрлі деңгейде әскериленбеген, әсіресе Израильге жақын аудандарда. Израиль да Мысыр шекарасына жақын аудандардағы күштерін шектеуге келісті. Бұл аймақтар Көпұлтты күштер мен бақылаушылар тобы тарапынан бақыланады. Синайдағы қарулы көтеріліс салдарынан барлық тараптар Мысырды исламист топтармен күресу үшін аймаққа көптеген әскери күштерді, соның ішінде танктер мен тікұшақтарды жіберуге келісіп, қолдады. Судан – Судан мен Оңтүстік Судан шекарасының бойындағы 6 миль (10 км) әскериленбеген аймақ. Кипрдегі Біріккен Ұлттар Ұйымының буферлік аймағы – Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі өзін-өзі жариялаған, халықаралық деңгейде танылмаған Солтүстік Кипр Түрік Республикасы мен Кипр Республикасын бөліп тұратын буферлік аймақ құрды. Ол 186-шы қарарымен бекітілді және Кипрдегі Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік күштерімен күзетіледі. Біріккен Ұлттар Ұйымының қаруды бөліп-тарату күштерінің аймағы – Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Йому Кипур соғысынан кейін 350-ші қарарымен Сириядағы Голан биіктіктеріндегі Израиль басып алған аумақтың бір бөлігінде әскериленбеген аймақ құруды мақұлдады. Бұл аймақты Біріккен Ұлттар Ұйымының қаруды бөліп-тарату күштері бақылайды. Аланд – 1921 жылғы Аланд конвенциясы, Аланд дағдарысына жауап ретінде Ұлттар Лигасының шешімінен кейін жасалды, Финляндия үкіметі аумақты әскериленбеген аймақ ретінде сақтауға міндетті.