Олдем қаласы: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Ұлы Манчестердегі қала, Англия.

Олдхэм /ˈoːldəm/ – Ұлы Манчестердегі қала, Англия. Ол Ирк және Медлок өзендері арасындағы Пэннин тауларында, Рочдейлден оңтүстік-шығысқа қарай 5 миль (8 км), ал Манчестерден солтүстік-шығысқа қарай 7 миль (11 км) жерде орналасқан. 2019 жылы 237 110 тұрғыны бар Олдхэм метрополитен аймағының әкімшілік орталығы болып табылады. Ланкашир тарихи округінің шегінде жатқан және ертедегі тарихы шамалы Олдхэм, 19-шы ғасырда халықаралық тоқыма өндірісінің маңызды орталығына айналды. Бұл қала Индустриялық революция кезеңінде өркендеп, Англиядағы ең алғашқы индустрияланған қалалардың бірі болды, соның нәтижесінде "Англиядағы мақта және тоқыма өнеркәсібінің ең маңызды орталықтарының біріне" айналды. Өз өркендеген шағында Олдхэм әлемдегі ең өнімді мақта илеу фабрикасы болып, Франция мен Германиядан бірге алғанда көбірек мақта өндірді. Олдхэм ауданының халқы 224 897 адамды құрайды.

Топонимика

Олдхэм топонимиясы "ескі ауыл немесе орын" дегенді білдіреді. "Eald" (саксон) сөзі ескілік пен көнелікті білдірсе, "Ham" (саксон) үй, шаруашылық немесе кішкентай елді мекенді білдіреді. Дегенмен, Олдхэмнің "Альдехульм" атауынан туындағаны белгілі, ол сөзсіз ескі скандинавиялық атау. Ол көне ағылшын тіліндегі "ald" сөзімен және ескі норвег тіліндегі "holmi" немесе "holmr" сөздерінің бірігуінен пайда болған деп саналады, яғни "мүйіс немесе жар", бұл қаланың төбедегі орналасуын сипаттауы мүмкін. Сонымен қатар, бұл атау "Алда есімді шаруаның қожалығы" деген мағынаны да білдіруі мүмкін деген ұсыныс бар. Атаудың 865 жылға, Данелаң дәуіріне дейін жететіні есептеледі. Сонымен қатар, "Cumbric alt" – "тік биіктік, жартас" сөзі де атаудың бірінші бөлігі үшін ұсынылған.

Ерте тарих

Қазіргі Олдхэмде адамның болғанына ең ерте дәлел – 7–10 мың жыл бұрынғы Вернет және Бесом төбелерінде табылған неолиттік кремнийден жасалған жебе ұштары мен оларды өңдеу іздері, бұл осы жерде адамдар тұрғанын көрсетеді. Кейінірек римдіктер мен келттердің қызметіне дәлел ретінде қаладағы әртүрлі жерлерде ежелгі римдік жол және қола дәуіріне қатысты археологиялық жәдірелер табылған. Олдхэмде кельттік атаулар әлі де кездеседі: Вернет – бұл галл тіліндегі vernetum, яғни «көкнәр батпағы» деген мағына беретін кельттік есіммен байланысты, ал Глодвик қазіргі уэльс тіліндегі clawdd сөзімен, яғни «бекініс» немесе «қоршау» деген мағынамен туысты болуы мүмкін. Жақын орналасқан Чаддертон да англосаксондық кезеңге дейін бар, ол көне уэльс тіліндегі cadeir сөзінен шыққан, ал бұл сөз латын тіліндегі cathedra, яғни «кресло» деген сөзден алынған. Англосаксондар осы аймақты ғасырлар бұрын басып алғанмен, Олдхэм тұрақты, аталатын елді мекен ретінде 865 жылға дейін, даниялық шапқыншылар Алдехульме деген елді мекенді құрғанға дейін болмаған деп есептеледі. 9-ғасырда негірленгеннен бастап өнеркәсіптік революцияға дейін Олдхэм Манчестер мен Йорк қалаларын байланыстыратын жолдар мен топырақ жолдарға шашыраңқы орналасқан шағын және маңызсыз елді мекендердің жиынтығынан аспады деп саналады. Олдхэм «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) көрсетілмегенімен, орта ғасырлардағы құқықтық құжаттарда кездеседі, әдетте ол кішігірім билеуші отбасылар мен барондардың бақылауындағы аумақ ретінде тіркелген. 13-ғасырда Олдхэм патшадан иелікке алған Олдхэм тегінен шыққан отбасының меншігінде болғандығы құжатталған, олардың резиденциясы Вернет Холл болды. Ричард де Олдхэм 1354 жылы Вернет/Олдхэм иелігінің иесі ретінде тіркелген. Оның қызы және мұрагері Марджери (1384 жылы қайтыс болған) Джон де Кудвортқа (1384 жылы қайтыс болған) үйленді, олардан Вернет Холлдың Кудворттары тарады, олар иеліктің кезекті иелері болды. Осы отбасының мүшесі Джеймс I-нің капелланы Ральф Кудворт (Кембридж платонистік философы Ральф Кудворттың әкесі) болды. Кудворттар 1683 жылы Миддлтоннан келген сэр Ральф Асшетонға иелікті сатқанға дейін оның иелері болды.

The earliest known evidence of a human presence in what is now Oldham is attested by the discovery of Neolithic flint arrow heads and workings found at Werneth and Besom Hill, implying habitation 7–10,000 years ago. Evidence of later Roman and Celtic activity is confirmed by an ancient Roman road and Bronze Age archaeological relics found at various sites within the town. Placenames of Celtic origin are still to be found in Oldham: Werneth derives from a Celtic personal name identical to the Gaulish vernetum, "alder swamp", and Glodwick may be related to the modern Welsh clawdd, meaning "dyke" or "ditch". Nearby Chadderton is also pre Anglo Saxon in origin, from the Old Welsh cadeir, itself deriving from the Latin cathedra meaning "chair". Although Anglo Saxons occupied territory around the area centuries earlier, Oldham as a permanent, named place of dwelling is believed to date from 865, when Danish invaders established a settlement called Aldehulme. From its founding in the 9th century until the Industrial Revolution, Oldham is believed to have been little more than a scattering of small and insignificant settlements spread across the moorland and dirt tracks that linked Manchester to York. Although not mentioned in the Domesday Book, Oldham does appear in legal documents from the Middle Ages, invariably recorded as territory under the control of minor ruling families and barons. In the 13th century, Oldham was documented as a manor held from the Crown by a family surnamed Oldham, whose seat was at Werneth Hall. Richard de Oldham was recorded as lord of the manor of Werneth/Oldham (1354). His daughter and heiress, Margery (d.1384), married John de Cudworth (d.1384), from whom descended the Cudworths of Werneth Hall who were successive lords of the manor. A Member of this family was James I's Chaplain, Ralph Cudworth (father of the Cambridge Platonist philosopher Ralph Cudworth). The Cudworths remained lords of the manor until their sale of the estate (1683) to Sir Ralph Assheton of Middleton.

Өнеркәсіптік революция мен мақта

Олдхэм тарихының көп бөлігі Өнеркәсіптік революция кезіндегі тоқыма өндірісімен байланысты; «Егер Өнеркәсіптік революция бір қаланы әлем картасына берік және нақты орналастырса, сол қала – Олдхэм» делінеді. Олдхэмнің топырағы егін өсіруге тым жұқа және нашар болғандықтан, индустрияландыруға дейінгі ондаған жылдар бойы аймақ қой шаруашылығына пайдаланылды, бұл жергілікті жүн тоқу саудасына шикізат ұсынды. 1756 жылға қарай Олдхэм Англиядағы шляпа жасау өнеркәсібінің орталығына айналды. Өндірісте қолданылатын қатаң киіз, «Owdham Roughyed» терминінің шығу тегі болып табылады – Олдхэм тұрғындарының лақап аты. 18 ғасырдың соңғы тоқсанында ғана Олдхэм үй шаруашылығы ретінде жүн киімдерін қолмен өндіретін қалашықтан, тоқыма фабрикаларының кең жайылған өнеркәсіптік мегаполисіне айналды. Олдхэмнің климаты, геологиясы және топографиясы адам тұрғындарының әлеуметтік және экономикалық қызметіне қатаң шектеулер қойды. Теңіз деңгейінен 700 фут (213 м) биіктікте және ірі өзені немесе көзге көрінетін табиғи ресурстары жоқ Олдхэм, инвесторлар мен олардың инженерлері үшін басқа елді мекендермен салыстырғанда нашар географиялық ерекшеліктерге ие болды. Осының салдарынан Олдхэм Өнеркәсіптік революцияның бастапқы кезеңінде ешқандай рөл атқармады. 1911 жылы Олдхэмде 16,4 миллион шпіндель болды, бұл Ұлыбританиядағы 58 миллионға және әлемдегі 143,5 миллионға қарағанда аз болды; 1928 жылы Ұлыбританиядағы ең ірі тоқыма фабрикасының салынуымен Олдхэм өндіріс бойынша шыңына жетті. Өз шарықталу кезеңінде 360-тан астам фабрика күндіз-түні жұмыс істеді; Олдхэм қаласының көрінісін ерекше тікбұрышты кірпіштен салынған фабрикалар басып алды. Олдхэм 1861-1865 жылдардағы Ланкашир мақта ашаршылығынан қатты зардап шекті, АҚШ-тан шикі мақтаның жеткізілімі тоқтатылды. Тоқыма өнеркәсібіне толығымен тәуелді болғандықтан, мақта ашаршылығы қалада созылмалы жұмыссыздық тудырды. 1863 жылы комитет құрылды және орталық үкіметтен көмек алып, жер сатып алынып, жергілікті мақта өңдеушілерді жұмысқа тарту мақсатында Александра паркін салу жоспарланды, ол 1865 жылдың 28 тамызында ашылды. Тоқыма секторына тым көп сүйенгендіктері айтылады, олардың ең жақын бәсекелестері – Болтон қаласындағы Добсон мен Барлоу және Гринэкрес Мурдағы Аса Листерден екі есе көп болды.

Much of Oldham's history is concerned with textile manufacture during the Industrial Revolution; it has been said that "if ever the Industrial Revolution placed a town firmly and squarely on the map of the world, that town is Oldham." Oldham's soils were too thin and poor to sustain crop growing, and so for decades prior to industrialisation the area was used for grazing sheep, which provided the raw material for a local woollen weaving trade. By 1756, Oldham had emerged as centre of the hatting industry in England. The rough felt used in the production process is the origin of the term "Owdham Roughyed" a nickname for people from Oldham. It was not until the last quarter of the 18th century that Oldham changed from being a cottage industry township producing woollen garments via domestic manual labour, to a sprawling industrial metropolis of textile factories. The climate, geology, and topography of Oldham were unrelenting constraints upon the social and economic activities of the human inhabitants. At 700 feet (213 m) above sea level and with no major river or visible natural resources, Oldham had poor geographic attributes compared with other settlements for investors and their engineers. As a result, Oldham played no part in the initial period of the Industrial Revolution, By 1911 there were 16.4 million spindles in Oldham, compared with a total of 58 million in the United Kingdom and 143.5 million in the world; in 1928, with the construction of the UK's largest textile factory Oldham reached its manufacturing zenith. At its peak, there were more than 360 mills, operating night and day;

Oldham's townscape was dominated by distinctive rectangular brick built mills. Oldham was hit hard by the Lancashire Cotton Famine of 1861–1865, when supplies of raw cotton from the United States were cut off. Wholly reliant upon the textile industry, the cotton famine created chronic unemployment in the town. By 1863 a committee had been formed, and with aid from central government, land was purchased with the intention of employing local cotton workers to construct Alexandra Park, which opened on 28 August 1865. Said to have over relied upon the textile sector, twice the number of their nearest rivals Dobson & Barlow in Bolton and Asa Lees on Greenacres Moor.

Көмір өндіру

Өнеркәсіптік революцияның арқасында Олдхэмде жергілікті мақта өнеркәсібін және қала тұрғындарын қолдаумен байланысты кең көлемді көмір өндіру секторы дамыды, алайда бұл аймақта 16 ғасырдың басында шағын көлемде көмір өндірудің куәліктері бар. Олдхэм көмір алабы солтүстікте Ройтоннан оңтүстікте Бардслиге дейін созылып, Олдхэмнен өзге батыста Миддлтон және Чаддертон қалаларын қамтыды. Олдхэм көмір алабында тарихында 150-ден астам шахта болған. Кейбір қазіргі дереккөздер 1738 жылға дейін Олдхэмде көмір өндірудің коммерциялық деңгейде жүргенін көрсетеді, бірақ көне дереккөздер 1770 жылдары қалаға келген екі уэльс жұмысшысы – Джон Эванс пен Уильям Джонстың келуімен көмір өндірудің коммерциялық кеңеюін байланыстырады. Олар бу машинасына қажетті көмірге деген сұраныстың артатынын болжап, Олдхэм үшін шахта құқығын сатып алды, 1771 жылға қарай онда 14 шахтер жұмыс істеді. Шахталар көбінесе Холлинвуд пен Вернеттің маңында, қаланың оңтүстік-батысында орналасқан және мақта өнімінің өркендеу орталығы болған Олдхэмнің қарқынды дамуын жеделдетуге қажетті көмірмен қамтамасыз етті. 19 ғасырдың ортасында, Лис және Джонс отбасыларының ықпалында болған кезде, Олдхэм көмірінің көп бөлігі көптеген шағын шахталардан алынды, олардың қызмет ету мерзімі бірнеше жылдан ондаған жылдарға дейін ауысып отырды, алайда ең ірі төрт шахтаның екеуі мемлекеттендіруден сақталып қалды. 1851 жылы Олдхэмдегі шахталарда 2000-нан астам адам жұмыс істеді, бірақ қаладағы көмірдің қоры шамадан тыс бағаланған еді, сондықтан өндіріс жергілікті мақта иіру өнеркәсібінен бұрын-ақ төмендеді. Бүгінде шахталардан қалған жалғыз іздер – пайдаланылмаған шахта тіректері мен тереңдіктер.

Әлеуметтік тарих

Олдхэмнің әлеуметтік тарихы, басқа да бұрынғы сайлау құқығынан айырылған қалалар сияқты, саясиландырылған азаматтық наразылықтармен, сондай-ақ люддиттер, суфражистер және жұмысші табының басқа да еңбек қозғалыстарымен байланысты оқиғалармен ерекшеленеді. 19-ғасырдың басында Олдхэм халқы саясатта радикалды болған, ал бүлікшілдікке күдікті қозғалыстар қалада қолдау тапқан. Олдхэмде жиі нан мен жұмыс үшін көтерілістер болып тұрды, оларға азық-түлік тапшылығы және мақта илеу машиналарын енгізуден кейін жұмыссыздық жағдайы себеп болды. 1812 жылдың 20 сәуірінде "көтерілісшілердің үлкен тобы" жергілікті саудагерлерді тауарларды зиянға сатуға мәжбүр етті, ал сол күні мыңдаған люддиттер, олардың көп бөлігі Олдхэмнен болды, жақын орналасқан Миддлтон қаласындағы мақта фабрикасына шабуыл жасады. 1819 жылдың 16 тамызында Олдхэм Манчестердегі Сент-Питерс-Филдс алаңында саяси реформалар талқылаған спикерлерді тыңдау үшін 10 000-нан астам адамнан тұратын топты жіберді; бұл Манчестерге жіберілген ең ірі топ болды. Джон Лис, мақта фабрикасының жұмысшысы және Ватерлоо шайқасында соғысқан бұрынғы әскер, Петерлоо қырғынының құрбандарының он бес адамының бірі болды. Қырғынға дейін өткен "Олдхэмдегі тергеу" үлкен қызығушылықпен қадағаланды; алайда, Корольдік сот іс жүргізудің бұрыс екенін шешті және қазылар үкім шығармай босатылды. Жақын маңдағы Спрингхедте туған және Олдхэмдегі мақта фабрикаларында жұмыс істеген Энни Кенни, суфражист қозғалысының көрнекті мүшесі болды, ол Уинстон Черчилльді сынап, кейіннен (Эммелин Панкхерстпен бірге) тұтқындалған алғашқы суфражист ретінде танылды. Олдхэм әйелдерінің сайлау құқығы қоғамы 1910 жылы Марджери Лис төрағалығымен құрылды және тез арада Манчестер және аудандық федерацияға қосылды. Чартист және кооперативтік қозғалыстар қалада күшті қолдауға ие болды, ал көптеген Олдхэм тұрғындары құлдарды азат етуді қолдап наразылық білдірді. Қақтығыстарда кем дегенде 20 адам жарақат алды, оның ішінде 15 полицей және 37 адам тұтқындалды. Соңғы күндері мен апталарында солтүстік Англияның басқа қалаларында да ұқсас көтерілістер орын алды. 2001 жылғы көтерілістер үкіметтік және тәуелсіз тергеулерді тудырды, олар қауымдастық қарым-қатынастарын жақсарту және қала үшін маңызды жаңарту жобаларын жүзеге асыру қажеттігіне келісті. 2002 жылы Гэвин Хопли қайтыс болғаннан кейін, жаңадан көтеріліс болуы мүмкін деген қорқыныш пайда болды.

Oldham's social history, like that of other former unenfranchised towns, is marked by politicised civil disturbances, as well as events related to the Luddite, Suffragette and other Labour movements from the working classes. It has been put that the people of Oldham became radical in politics in the early part of the 19th century, and movements suspected of sedition found patronage in the town. Oldham was frequently disturbed by bread and labour riots, facilitated by periods of scarcity and the disturbance of employment following the introduction of cotton spinning machinery. On 20 April 1812, a "large crowd of riotous individuals" compelled local retailers to sell foods at a loss, whilst on the same day Luddites numbering in their thousands, many of whom were from Oldham, attacked a cotton mill in nearby Middleton. On 16 August 1819, Oldham sent a contingent estimated at well above 10,000 to hear speakers in St Peter's Fields at Manchester discuss political reform; it was the largest contingent sent to Manchester. John Lees, a cotton operative and ex soldier who had fought at Waterloo, was one of the fifteen victims of the Peterloo Massacre which followed. The 'Oldham inquest' which proceeded the massacre was anxiously watched; the Court of King's Bench, however, decided that the proceedings were irregular, and the jury were discharged without giving a verdict. Annie Kenney, born in nearby Springhead, and who worked in Oldham's cotton mills, was a notable member of the Suffragette movement credited with sparking off suffragette militancy when she heckled Winston Churchill, and later (with Emmeline Pankhurst) the first Suffragist to be imprisoned. Oldham Women's Suffrage Society was established in 1910 with Margery Lees as president and quickly joined the Manchester and District Federation of the National Union of Women's Suffrage Societies. The Chartist and Co operative movements had strong support in the town, whilst many Oldhamers protested in support of the emancipation of slaves. At least 20 people were injured in the riots, including 15 police officers, and 37 people were arrested. Similar riots took place in other towns in northern England over the following days and weeks. The 2001 riots prompted governmental and independent inquiries, which collectively agreed on community relations improvements and considerable regeneration schemes for the town. There were further fears of riots after the death of Gavin Hopley in 2002.

Саясат

2016 жылғы Еуропалық Одақтан шығу жөніндегі референдумда Олдхэм Brexit-ті қолдады. Дауыс берудің 60,9% шығуға қарсы болды.

Экономика

Олдхэм экономикасы көптеген жылдар бойы өндіріс өнеркәсібіне, әсіресе тоқыма және машина жасау саласына қатты тәуелді болды. 20-ғасырдың ортасында Олдхэмде индустрияландыру тоқтатылғаннан кейін, бұл салалар үйден тауар сату, баспа, денсаулық сақтау және тамақ өңдеу секторларымен алмастырылды, бірақ зауыттардағы жұмыс орындарының маңызды бөлігі сақталды. Соңғы онжылдықтарда қала кеңінен қайта жаңартылды, ал қазіргі Town Square және Spindles сауда орталықтары Үлкен Манчестердегі ең ірі жабық сауда алаптарының бірі болып табылады. Spindles (тоқыма шпинделіне сілтеме жасай аталған) – 40-тан астам бөлшек сауда дүкені, банк, құрылыс қауымдастығы және қосымша қызмет көрсететін орындар бар заманауи сауда орталығы. Ол Олдхэмнің белгілі ұлы, композитор және дирижер сэр Уильям Уолтонның өмірі мен музыкасын құрметтеу үшін жергілікті суретші Брайан Кларк жасаған, Еуропадағы ең ірі витраждық жұмыстардың бірнешеуін, сондай-ақ әртүрлі төбелер мен люкстерді қамтиды. Олдхэмде көптеген тағамдық және медициналық жаңалықтар жасалды. Түтік тәрізді бинт 1961 жылы Олдхэмде ойлап табылып, дамытылды. Бұл "медицина ғылымын дамытуға маңызды үлес" болды және қаладағы мақта өндірушімен бірлесіп, жергілікті Seton фирмасының нәтижесінде туындады. Олдхэмде алғашқы картоп фри дүкені ашылған деген пікірлер бар. 1858-60 жылдар шамасында Джон Лис атты кәсіпкерге тиесілі дүкеннен терең қуырылған картоп фри сату басталды деп есептеледі, ол қазіргі Олдхэмнің Томмифилд базары орналасқан жерде болған. 1900 жылы Олдхэмде елдегі ең көп картоп фри дүкендері болды – әр 400 адамға бір дүкен. Yates Wine Lodge 1884 жылы Питер және Саймон Йейтс ағайындар Олдхэмде құрды. 2007 жылы Northern Foods Group компаниясы Vision Capital компаниясына сатқан Park Cake Bakeries компаниясының Hathershaw қаласындағы ірі тамақ өңдеу орталығында 1600-нан астам адам жұмыс істейді. Өндірілген торттардың 90%-дан астамы Marks & Spencer компаниясына жіберіледі. Ұзақ жылдар бойы өнеркәсіптік аудан болып келген Hollinwood, Northern Counties Housing Association мекемесіне үй иесі болып табылады.

For years Oldham's economy was heavily dependent on manufacturing industry, especially textiles and mechanical engineering. Since the deindustrialisation of Oldham in the mid 20th century, these industries have been replaced by home shopping, publishing, healthcare and food processing sectors, though factory generated employment retains a significant presence. It has been extensively redeveloped during the last few decades, and its two shopping centres, Town Square and the Spindles, now provide one of the largest covered retail areas in Greater Manchester. The Spindles (named with reference to textile spindles) is a modern shopping centre with over 40 retailers, banks, building societies and catering outlets. It houses several of Europe's largest stained glass works, a series of ceilings and skylights created by local artist Brian Clarke in celebration of the life and music of one of Oldham's famous sons, composer and conductor Sir William Walton. A number of culinary and medical advances have been developed in Oldham. The tubular bandage was invented and developed in Oldham in 1961. That "vital contribution to advancing medical science" resulted from a collaboration between local firm Seton and a cotton manufacturer in the town. There are claims that Oldham was the birthplace of the first chip shop. The sometimes disputed claim of trade in deep fried chipped potatoes is said to have been started around 1858–60 from an outlet owned by a John Lees, on what is the present site of Oldham's Tommyfield Market. In 1900 Oldham had the highest concentration of chip shops in the country, one for every 400 people. Yates Wine Lodge was founded in Oldham by Peter and Simon Yates in 1884. Park Cake Bakeries, sold in 2007 by Northern Foods Group to Vision Capital, have a large food processing centre in Hathershaw, which employs in excess of 1,600 people. Over 90% of the cakes produced go to Marks & Spencer. Long existing as an industrial district, Hollinwood is home to the Northern Counties Housing Association,

Ferranti Technologies – Waterhead қаласында орналасқан электрондық, электромеханикалық және электрлік инженерлік компания. Қазіргі уақытта кедей отбасылардың көп бөлігі жұмыс істейтін отбасылар болып табылады. Олдхэмдегі Coldhurst ауданында балалардың қиын жағдайда өмір сүру көрсеткіші 62,1% құрайды, бұл Ұлыбританиядағы ең жоғары көрсеткіш. Олдам Атлетик клубының жергілікті экономикаға қосқан үлесі, оның қоғамдық байланыстарымен және алаңдағы жетістіктерімен нығайтылды. 20-ғасырдың басында клуб 1915 жылы Футбол лигасының чемпионы болуға жақын болғанымен, көптеген жылдар бойы ағылшын футболының жоғары дивизионынан тыс қалды, соның ішінде 1923-1991 жылдар аралығында 68 жыл бойы төменгі лигада ойнады – бір жыл бұрын Премьер-лига аталған Бірінші дивизионға жолдама алды. Клуб үш жыл бойы Премьер-лигада ойнады, бұл көп көрермендерді тартты және клубтың қаржысын арттырды, сондай-ақ индустриялық құлдыраудан кейін қалпына келуге тырысқан жергілікті экономикаға көмектесті. 1990-1994 жылдар аралығында клуб екі рет ФА Кубогының жартылай финалына жетті (екі рет те Манчестер Юнайтедпен қайта ойнады) және Лига Кубогының финалында жеңіліске ұшырады. Алайда, клубтың кейінгі жылдары сәтті болмады, 2018 жылы 50 жылдан бері алғаш рет ағылшын лигасының төртінші деңгейіне түсіп қалды. Клубтың қаржылық жағдайы да нашарлады, сондай-ақ алаңдағы көрсеткіштеріне сәйкес көрермендер саны да азайды.

Қалалық әкімдік

Олдхэмнің ескі қалалық үйі – 1841 жылы салынған, Олдхэм қала мәртебесін алғаннан бұрынғы сегіз жыл салынған, II санаттағы грузин неоклассикалық қалалық үй. Солтүстiк-батыс Англиядағы мақсатты түрде салынған соңғы қалалық үйлердің бірі.

2008 жылдың қыркүйегінде «Олдхэм қалалық үйінің шатыры күйреуге санаулы айлар қалды» деп хабарланды. Жергілікті кеңесшілер мен бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері жасаған саяхат нәтижесінде «күн сайын төбеден тас бөлшектері түсіп жатыр, едендер өлі көгершіндерге толы және ғимараттың әдепкіде шіріп бара жатқаны» анықталды. 2012 жылдың мамырында қалалық үйді кинотеатр мен мейрамханаларды қоса алған демалыс орталығына айналдыру жоспары жарияланды, ал қалалық үйдің өзі қоғамдық тыңдаулар үшін пайдаланылды. Бұл 36,72 миллион фунт стерлингтік жоба 2016 жылы аяқталды. Олдхэмнің сауда ауданының ортасындағы ескі қалалық үй заманауи көп экранды «Одеон» кинотеатрына айналды.

Соғыс ескерткіші

Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқан Олдхэм азаматтарының естелігі ретінде салынған Олдхэмнің соғыс ескерткіші гранит негізден тұрады, үстіне ұрысқа бару үшін окоптармен өтетін бес сарбазды бейнелейтін қола мүсін орнатылған. Окоптан шығып, әрі қарай жылжуға серіктерін шақыратын басты тұлға, Лондондағы Корольдік фюзилер соғыс ескерткіші мен Франциядағы Флерс қаласындағы 41-дивизия ескерткіштерінде де қолданылған. Негізде Манчестер полкінің 1-ші, 10-шы және 24-ші батальондарының құрмет кітабы сақталған. Пьедесталдың екі жағында қола есіктер орналасқан. Оны 1923 жылғы 28 сәуірде генерал сэр Ян Гамильтон 10 000-нан астам адамның қатысуымен ашты. Оның жобасын Сесил Ховитт және серіктестері жасаған. Англия мұрасы оны ІІ* санаттағы ескерткіш деп таныған. Бұл ескерткіш Престичтегі Әулие Мария шіркеуімен байланысты болды, және екеуі бірге Престич пен Олдхэмнің ежелгі шіркеулік ауданының негізгі шіркеулері саналды.

Көлік

Олдхэмнің географиясы ірі көлік инфрақұрылымының дамуын шектеді, бұрынғы округтік кеңесі "егер ол теміржол дәуірінен бұрын айтарлықтай өспеген болса, оны әлдеқайда назардан тыс қалдырар едік" деген пікір білдірді. Манчестер Виктория станциясынан Олдхэмге қарайғы пойыздар 10 шақырымдық жолдың көп бөлігінде, Манчестер қаласының ортасынан (шамамен 30 метрден) Олдхэм Мампсқа (шамамен 183 метрге) дейін тік көтерілуге мәжбүр болды. Вернет инклейні 1963 жылы жабылды. Ол 1880 жылдың мамыр айында Ньютон-Хиттегі Олдхэм-Вернет станциясы мен Торпс көпірінің тоғысы арасында салынған желі бөлігімен Манчестерге бағытталған негізгі маршрут ретінде алмастырылды. Олдхэм Мампс, Вернеттен кейінгі желідегі екінші ең көне станция.

Олдхэмде 20 ғасырдың басында Манчестерге электр трамвайлары жүрді; алғашқы трамвайды 1900 жылы Манчестердің Лорд-мэрі Манчестерден Олдхэмге дейін жүргізді. Бірақ бұл жүйе 1946 жылдың 3 тамызында тоқтатылды. Сондай-ақ 1925-1926 жылдары қысқа ғұмырлы Олдхэм троллейбус жүйесі де болды. Олдхэм автобус стансасынан Манчестер, Рочдейл, Эштон-андер-Лайне және Миддлтонға, сондай-ақ Олдхэм, Теймсайд және Пеннин таулары арқылы Батыс Йоркширдегі Хаддерсфилдке жиі автобус қатынасы бар. Шатырдың конструкциясы екі қатар болат ағаштармен қолдауға алынған. Көлемі зор шыны және тот баспайтын болаттың пайдаланылуы көрінуді барынша арттырады, ал едендер мен тұғырлар үшін берік табиғи материалдар қолданылатын ақпараттық стендтер, плакаттар мен отыру орындары мұқият үйлестірілген. 1734 жылғы Тернпайк заңына қарамастан, Олдхэмде Манчестерге тағы 56 жыл бойы автожол болған жоқ, ал Олдхэмдегі Черч Лейн қала арқылы өтетін басты көше болып қала берді. Бірақ Парламент қабылдаған келесі заңға сәйкес автожол салынды. Манчестерге қарайғы алғашқы тұрақты автобус қызметі 1790 жылдың қазан айында іске қосылды, саяхат уақыты 2 сағаттан асты, ал бағасы 2с.8d (шамамен 13 пенни) болды, көліктің үстінде саяхаттайтындар үшін бағасы жартылай төленді. Олдхэм М62 автожолынан оңтүстікке қарай 6 шақырым қашықтықта орналасқан, бірақ Холлинвудтағы М60 және Чаддертон арқылы A627(M) автожолымен байланыстырылған. Аштон-андер-Лайне, Хаддерсфилд, Манчестер және Рочдейлге бағытталған А магистральдары бар. Аштон каналының Холлинвуд тармағы Фэрфилдтен Дройлсденге, Литтлмос және Дейзи Нук елдік паркі арқылы Олдхэмнің Холлинвуд ауданына дейін созылып, Дейзи Нуктан Фэрботтм тармақ каналына дейін тармақталған. Канал негізінен 1930 жылдарға дейін коммерциялық тасымалдау үшін пайдаланылмай қалғанға дейін көмір тасымалы үшін қолданылды. Онда төрт су құбыры және екі қабатты баспалдақ бар.

Спорт

Олдхэм регби лигасы футбол клубы 1876 жылы Олдхэм футбол клубы ретінде құрылды. Олар көп жыл бойы Уотершеддингсте ойнады, содан кейін 2010 жылға дейін Олдхэм Атлетик А.Ф.К. клубымен бірге Boundary Park стадионында ойнады. Олдам Атлетик лигада да, кубокта да табысқа жетті, әсіресе 1990 жылдары Джо Ройл басшылығымен. Олдам Боро 1964 жылы Олдам Дью ФК ретінде құрылды, көп жыл бойы Олдам Таун деген атпен ойнағаннан кейін 2009 жылы атын Олдам Боро деп өзгертті, ал жабылуға бірнеше ай қалғанда Олдам Боро деп атала бастады. Команда Солтүстік-Батыс округтері футбол лигасынан өнер көрсетті, бірақ құрылғаннан кейін елу жылдан астам уақыт өткен соң 2015 жылы таратылды. Олдам нетбол клубының бас командасы 2019–2020 жылғы ұлттық лиганың бірінші дивизионының чемпионы атанды және соңғы сегіз маусымның жетісінде жеңіске жетті. Бұрынғы ойыншылардың арасында Англияның ең көп ойын өткізген ойыншысы Джейд Кларк бар. Олдхэмде бірнеше жартылай кәсіби лига клубтары бар крикет командалары бар, соның ішінде Олдхэм CC және Вернет CC, екеуі де Greater Manchester Cricket League (GMCL) лигасында ойнайды. Олдхэм CC 1892 жылы құрылған және 2015 жылы жабылған Central Lancashire Cricket League лигасының негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды. Манчестер қоршау орталығы 2015 жылы Олдхэмдегі бұрынғы Осборн Миллде ашылды және ол "өз түріндегі ең ірі орталық" деп есептелді. Маршалл фехтование клубы бас жаттықтырушы және Комонвелт ойындарының жүлдегері Стюарт Маршалл басшылығымен жаттығады және 2019 жылы сегіз ұлттық рейтингтік жарыста алты алтын медаль жеңіп алды.

Білім

Олдхэм университетінің кампусы актриса Шобна Гулати мен суретші Брайан Кларкқа (екеуі де Олдхэмде туған) 2006 жылдың қараша айында Олдхэм мен оның қауымдастығына қосқан үлесі мен жетістіктері үшін құрметті әдебиет докторы дәрежесін тартты. Бұл оқиға Кларксфилдте, Лис-роудта өтті. Royal Oldham Hospital, Олдхэмнің Ройтонмен шектесетін солтүстік жағында орналасқан, Pennine Acute Hospitals NHS Trust басқаратын ірі NHS ауруханасы. Ол 1989 жылдың 1 желтоқсанында қазіргі атауымен ашылды. Бұрын Oldham District and General деп аталған, және 1851 жылы Oldham Union Workhouse деп аталған қаланың бұрынғы жұмыс үйінің орнында салынған.

Қалдықтарды басқаруды жергілікті билік органы Greater Manchester Waste Disposal Authority арқылы үйлестіреді. Жергілікті өндірістегі инерт қалдықтар жойылу үшін Beal Valley полигонына жіберіледі. Олдхэмде электр энергиясын тарату желісін United Utilities операторы басқарады; қалада электр станциялары жоқ. United Utilities сонымен қатар Олдхэмнің ауыз суын және қалдық суларын басқарады; Waterhead-те су тазалау станциясы бар. Сонымен қатар, Энн Киркбрайд және Минни Драйвер сияқты актерлер де жақында пайда болды. 19 ғасырда цирк Олдхэмде танымал ойын-сауық түрі болды; Пабло Фанке циркі жиі келіп, 1869 жылы Томмифилдтегі 3000 орындық амфитеатрды толтырды. Бұрын кинотеатры болмағандықтан сынға ұшыраған Олдхэмде қазір дамыған барлар мен түнгі клубтар мәдениеті бар, егер Liquid және Envy сияқты бір түнгі клубты жанданудың белгісі деп есептесек. Lyceum – 1856 жылы 6,500 фунт стерлинг сомасында Олдхэм жұмысшылары үшін «өзара даму» орталығы ретінде ашылған II дәрежелі мәдени ескерткіш. Мүшелерге кітапхана, жаңалықтар бюросы, геология, география, білім беру, микроскопия, химия, әйелдер білімі және ботаника бойынша лекциялар ұсынылды. Аспаптық музыка енгізілді, көп ұзамай он алты скрипкашы және үш виолончельші пайда болды. Кейіннен ғимаратқа ғылым және өнер мектебі қосылды. Музыка Lyceum өмірінде әрқашан маңызды болды, 1892 жылы 39 студентті қабылдаған «музыка теориясы мен практикасы» мектебі ашылды. Lyceum 20 ғасыр бойы Олдхэмдегі өнер орталығы ретінде жұмыс істеді. Lyceum Players – қазіргі әуесқой театр ұжымы, 93 жылдығына аяқ басып отыр. Олар әр маусымда әртүрлі қойылымдар қояды, ал театр Lyceum ғимаратының бірінші қабатында орналасқан. 1986 жылы жергілікті билік директоры мен қоршыларынан ғимаратты сыйлық ретінде қабылдауға шақырылды. Содан бері ол Олдхэмнің мәдени орталығы ретінде қалыптасып, Солтүстік-Батыс Англиядағы ең ірі және әртүрлі тұрақты коллекциялардың біріне айналды. Қазіргі коллекцияда 12 000-нан астам әлеуметтік және өнеркәсіптік тарихқа қатысты заттар, 2 000-нан астам өнер туындылары, 1 000-ға жуық сәндік өнер бұйымдары, 80 000-нан астам табиғи тарих үлгілері, 1 000-нан астам геологиялық үлгілер, 3 000-ға жуық археологиялық артефакттар, 15 000 фотосурет, сондай-ақ көптеген кітаптар, буклеттер мен құжаттар бар. Олдхэмде қазір жаңадан салынған, заманауи өнер галереясы – Gallery Oldham орналасқан, ол 2002 жылдың ақпан айында Олдхэм мәдени кварталының бірінші кезеңі ретінде аяқталды. Дамудың келесі кезеңдерінде кеңейтілген Олдхэм кітапханасы және өмір бойы білім беру орталығы ашылды, сонымен қатар сахналық өнер орталығын салу жоспарлануда. 2016 жылы еріктілердің күшімен қайта жандандырылған карнавалға он жыл толды. Басты ұйымдастырушы – Пол Дэвис, ол көптеген комитет мүшелері мен еріктілермен бірге карнавалды басқарады.

Waste management is co ordinated by the local authority via the Greater Manchester Waste Disposal Authority. Locally produced inert waste for disposal is sent to landfill at the Beal Valley. Oldham's distribution network operator for electricity is United Utilities; there are no power stations in the town. United Utilities also manages Oldham's drinking and waste water; There is a water treatment works at Waterhead. and Anne Kirkbride, and Minnie Driver, among others, have appeared more recently. During the 19th century the circus was a popular entertainment in Oldham; Pablo Fanque's circus was a regular visitor, filling a 3,000 seat amphitheatre on Tommyfield in 1869. Formerly criticised for its lack of a cinema, Oldham has a thriving bar and night club culture, if you consider one nightclub (Liquid and Envy) as a thriving nightlife. The Lyceum is a Grade II listed building opened in 1856 at a cost of £6,500 as a "mutual improvement" centre for the working men of Oldham. The facilities provided to members included a library, a newsroom and a series of lectures on geology, geography and education, microscopy and chemistry, female education and botany. Instrumental music was introduced and there were soon sixteen violinists and three cellists. Eventually the building was extended to include a school of science and art. Music had always been important in the life of the Lyceum, and in 1892 a school of music was opened, with 39 students enrolled for the "theory and practice of music". The Lyceum continued throughout the 20th century as a centre for the arts in Oldham. The Lyceum Players are a current amateur theatre company entering its 93rd year. They put on a varied programme of productions each season and the theatre is on the ground floor of the Lyceum building. In 1986 the local authority was invited by its directors and trustees to accept the building as a gift. Since then it has established itself as a cultural focus for Oldham and has developed one of the largest and most varied permanent collections in North West England. The current collection includes over 12,000 social and industrial history items, more than 2,000 works of art, about 1,000 items of decorative art, more than 80,000 natural history specimens, over 1,000 geological specimens, about 3,000 archaeological artefacts, 15,000 photographs and a large number of books, pamphlets and documents. Oldham is now home to a newly built state of the art art gallery, Gallery Oldham, which was completed in February 2002 as the first phase of the Oldham Cultural Quarter. Later phases of the development saw the opening of an extended Oldham Library, a lifelong learning centre and there are plans to include a performing arts centre. 2016 marked ten years since the carnival was reinstated by volunteers. The main organiser is Paul Davies who runs the carnival with a number of committee members and volunteers.

Ұлыбритания гүлденуде

Олдам ұлттық «Британия гүлденеді» (Britain in Bloom) байқауында «үздік қала» номинациясы бойынша 2012 және 2014 жылдары жеңіске жетіп, содан кейінгі бірнеше жылдар бойы да сәтті өнер көрсетіп, 2019 жылы алтын медальді иеленді. Олдам қалалық әкімдігі осы байқауды қаржылай қолдайды, Солтүстік-Батыс аймағындағы осындай қолдау көрсететін бес жергілікті билік органдарының бірі болып табылады.