Кіріспе
Британдық қытай жазушысы Лесли Чартерис (туған аты Лесли Чарльз Бойер Ин; 12 мамыр 1907 – 15 сәуір 1993), – оқиғалы әдебиет авторы және сценарийші. Ол ең көп танымал туындылары – батыры Симон Темплер, "Қасиетті" деген атпен белгілі, оның шытырман оқиғаларын баяндайтын кітаптары арқылы әйгір болды.
Leslie Charteris ('/tʃ//ɑr//t//ər//ɪ//s/; born Leslie Charles Bowyer Yin; 12 May 1907 – 15 April 1993), was a British Chinese author of adventure fiction, as well as a screenwriter. He was best known for his many books chronicling the adventures of his hero Simon Templar, alias "The Saint".
Ерте өмір
Чартерис Сингапурда Лесли Чарльз Бойер Ин есіммен дүниеге келді. Оның анасы Лидия Флоренс Бойер – ағылшын. Оның әкесі, доктор С. С. Инь (Yin Suat Chuan, 1877–1958) – өзінің әулетін Шан әулетінің императорларына дейін жегізе алатынын айтқан қытай дәрігері болды. 1988 жылғы «The Saint in New York» басылымының кіріспесінде: «Ол 1928 жылы Чартерис деген заңды есімін алды, бұл – алаяқ полковник Фрэнсис, құмар ойыншы, дуэльші және Hellfire клубының негізін қалаушы болған» делінген (полковник Фрэнсис Чартерис пен, сондай-ақ Hellfire клубының негізін қалаушы Фрэнсис Дэшвуд, 11-ші барон ле Деспенсер шатастырылған).
Мансап
Чартерис өзінің алғашқы кітабын Кембридждегі Король колледжінде бірінші курста оқып жүргенде жазды. Кітабы қабылданған соң, ол университетті тастап, өзгелерден ерекше болу және өзіне ұнайтын іспен айналысып қаржылай жағдайына қол жеткізу ниетімен жаңа мансапқа бет бұрды. Ол әр түрлі жұмыстар істеп жүріп, британдық триллерлер жазуын жалғастырды – жүк кемесінде теңізге шығудан бастап, ауылдағы қонақүйдің бармені болып жұмыс істеді. Ол алтын іздеді, інжу-мәржанға су астына түсті, қалайы кені мен резеңке плантациясында жұмыс істеді, Британияны көшпенді циркпен аралап, автобус жүргізуші болды.
Саймон Темплдің шығу тегі
Чартеристің үшінші романы "Тигрмен кездесу" (1928) оның ең танымал туындысы – Саймон Темплерді таныстырды. Дегенмен, 1980 жылы Charter Books баспасының қайта басылымына жазған кіріспесінде Чартерис осы туындыға қанағаттанбағанын айтты, оның жалғыз құндылығы – ұзаққа созылған Сент сериясының басталуы екенін жеткізді. Кейде ол "Тигрмен кездесу" романының бар екенін мүлдем ескермей, Сент сериясының шын мәнінде екінші томнан, яғни "Сентке кіру" (1930) кітабынан басталғанын мәлімдеді. Мұның мысалы ретінде Чартеристің 1960 жылдардың басында Fiction Publishing Company (Doubleday баспасының бөлімшесі) басып шығарған "Сентке кіру" кітабына жазған кіріспесін қарастыруға болады. Чартерис тағы бірнеше кітап жазды, соның ішінде Дианна Дурбиннің "Пойыздағы ханым" комедиялық фильмінің сценарийін романға айналдырды, сондай-ақ Мануэль Чавес Ногалестің "Хуан Белмонте: Бұқа өлтіруші" кітабын ағылшын тіліне аударды. Алайда, оның өмірлік еңбегі – кем дегенде әдебиет әлемінде – негізінен Саймон Темплердің Сентке арналған оқиғаларынан тұрды, олар келесі 35 жыл бойы роман, повесть және әңгіме түрінде ұсынылды. 1963 жылдан бастап басқа авторлар оқиғаларды жазды, ал Чартерис редактор ретінде жұмыс істеп, оқиғаларды бекітіп, қажет болған жағдайда түзетулер енгізді.
АҚШ-қа көшіп бару
1932 жылы Чартерис Америка Құрама Штаттарына көшіп барды, онда ол әңгімелер жариялауды жалғастырды және Paramount Pictures компаниясы үшін сценарист ретінде жұмыс істеді, Джордж Рафттың "Түндегі клуб" фильмі үшін қатысты. Чартерис 1935-1936 жылдары Алекс Реймондтың "Құпия агент Х 9" газет комиксіне де сценарийлер жазды. Бір әңгімені Реймонд, ал қалған екеуін Реймондтың ізбасары Чарльз Фландер салған. Бірақ, Чартерис Қытайлықтарды шеттету заңына байланысты АҚШ-та тұрақты тұру құқығынан айырылды, бұл заң "50% немесе одан да көп" шығысқан қанға ие адамдардың көшіп келуіне тыйым салған. Осының салдарынан Чартерис үнемі алты айлық уақытша визасын жаңартуға мәжбүр болды. Соңында, Конгресс актісі оған және оның қызына АҚШ-та тұрақты тұру құқығын берді, сондай-ақ ол кейін 1946 жылы азаматтыққа өтуге құқылы болды, осы рәсімді аяқтады.
Басқа қызмет түрлері
1936 жылы Чартерис "Гинденбургтің" алғашқы сапарында жолаушы болды. Америкада "The Saint" Винсент Прайс бас рөлде ойнаған радиосериалға айналды. 1940 жылдары Чартерис "The Saint" әңгімелерін жазумен қатар, Базил Ратбоун мен Найджел Брюстің қатысуымен "Шерлок Холмс" радиосериалының сценарийін жазды. 1941 жылы Чартерис "The Saint" әңгімесінің фотосуретке түсірілген нұсқасында, өзінің рөлінде "The Saint" кейіпкерін сомдады, бұл Life журналында жарияланды.
Теледидардағы киелі
1962–1969 жылдары британдық "The Saint" телесериалы Роджер Мур Саймон Темплер рөлінде түсірілді. Телесериалдың көптеген бөлімдері Чартеристің әңгімелеріне негізделген. Кейіннен, жаңа сценарийлер тапсырылғанда, Чартерс осы сценарийлердің бір бөлігін романға айналдырып, басылым түрінде "Киелінің" жаңа оқиғалары ретінде жариялауға рұқсат берді (кейінгі кітаптар, мысалы, "The Saint on TV" және "The Saint and the Fiction Makers", автор ретінде Чартерстің есімін алып, бірақ іс жүзінде басқалар жазған). Чартерс екінші британдық телесериал, Иан Огилви Саймон Темплер рөлінде ойнаған "Киелінің қайта оралуы", 1970 жылдардың соңында жақсы қабылданып, бірақ қысқа ғана уақыт көрсетілгенін көрді (Чартерс өзі бір бөлімде эпизодтық рөлде ойнады). 1980 жылдары халықаралық бірлесіп өндірілген және Саймон Даттонның қатысуымен түсірілген телефильмдер сериясы "Киеліге" деген қызығушылықты сақтап тұрды. Сондай-ақ, 1980 жылдары АҚШ-та телесериал жасауға сәтсіз талпыныс жасалды, нәтижесінде тек пилоттық бөлім түсіріліп, көрсетілді. Ол сонымен қатар сериалдың түпкілікті музыкалық тақырыбын жасады, оны титрлерде көруге болады.
Кейінгі өмірі
Қасиеттінің оқиғалары шамамен 100 кітапта жазылған (оның 50-ге жуығы Ұлыбритания мен АҚШ-та, ал қалғаны Францияда жарық көрген). Чартерис өзі «Қасиетті күнде» (1963) кітабынан кейін кітап жазудан қол үзді. Келесі жылы «Қасиеттіге кек алу» жарық көрді, және кітап авторлығы Чартериске тиесілі болғанымен, шын мәнінде оны ғылыми-фантастика жазушысы Гарри Харрисон жазған. «Кек алудан» кейін телешоу эпизодтарынан бейімделген көптеген кітаптар шықты, олар Чартериске тиесілі деп көрсетілген, бірақ басқа авторлар жазған. Алайда Чартерис 1970 жылдары бірнеше «Қасиетті» кітаптарының жазылуына қатысқан. Чартерис осы кітаптардың редакторлық жұмысын да атқарған болып көрінеді. Ол сондай-ақ «Қасиетті жұмбақ журналы» журналын редакциялап, мақалалар жазған. «Қасиетті» сериясының соңғы кітабы «Қасиеттіге аман қалған нәрсе» (1983) болды. 1997 жылы тағы екі кітап жарық көрді: кейіпкерге негізделген фильмнің романы және Чартеристің өзі 1930 жылдары құрған жанкүйерлер клубы – «Қасиетті клубы» баспасынан шыққан түпнұсқа роман. Екі кітапты да Чартерис және Қасиетті туралы толық тарихты жазған Берл Барер жазды. Чартерис 55 жыл – 1928 жылдан 1983 жылға дейін Симон Темплардың әдеби оқиғаларының авторы немесе сақтаушысы болды, бұл жұмбақ әдебиеті тарихындағы бір автордың үздіксіз ең ұзақ кезеңдерінің бірі, бұл детектив Геркуль Пуаро туралы романдары мен әңгімелерін жазған Агата Кристимен теңеседі. «Қасиетті» комиксінің адаптациясы Швецияда 1969 жылдан 1991 жылға дейін, кем дегенде 170 әңгімемен шығарылды. Келісімшарттың шарты бойынша, әрбір сюжет идеясы әңгіме аяқталуына дейін Чартериспен келісілуі керек еді. Бұл әңгімелердің авторлары Норман Уоркер және Донн Авеннел болды; соңғысы «Қасиетті және Темплар қазынасы» романдары мен «Қасиеттіге сен» повестьтер жинағын жазды, ал Уоркер «Қасиеттіні ұста» повестьтер жинағына үлес қосты.
Жеке өмір және өлім
Чартерис американдық журналға ас-тағам туралы мақалалар жазды, сондай-ақ сөзсіз, суреттер арқылы түсіндірілетін ым тілін ойлап тапты, оны Паленэо деп атады және осы туралы кітап жазды. Чартерис Менсаның ең алғашқы мүшелерінің бірі болды. Чартерис төрт рет үйленді (толық мәліметтер үшін төмендегі «Отбасы» бөлімін қараңыз). 1952 жылы Чартерис голливудтық актриса Одри Лонгқа (1922–2014) үйленді; жұбайлар ақырында Англияға оралды, ол өмірінің соңғы жылдарын Суррейде өткізді. Олардың мекенжайы: Корфилд, Ридгемед жолы, Энглфилд Грин. Ол 1993 жылдың 15 сәуірінде Беркширдегі Принцесса Маргарет ауруханасында қайтыс болды, одан әйелі мен қызы Патрисия Чартерис Хиггинс қалды. Одри 2014 жылдың қыркүйек айында 92 жасында Суррейдегі Эгам қаласында қайтыс болды.
Шығармалары
Лесли Чартеристің барлық туындыларының тізімін «Лесли Чартеристің туындыларының тізімі» бетінен қараңыз; Чартеристің Саймон Темплер романдары, повестьтері және әңгімелер жинақтарының толық тізімін «Саймон Темплер» бетінен таба аласыз. Бұған қоса, Чартерис көптеген жинақталмаған әңгімелер мен мақалалар жазған.