Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс астрономы (1758–1840)
German astronomer (1758–1840)
Генрих Вильгельм Маттиас Олберс (; 11 қазан 1758 – 2 наурыз 1840) – неміс астрономы. Ол кометалардың орбитасын есептеуге қолайлы әдіс тапты, сондай-ақ 1802 және 1807 жылдары екінші және төртінші астероидтар – Паллас пен Вестаны ашты.
Heinrich Wilhelm Matthias Olbers ('/ɔː//l//b//ər//z/; ; 11 October 1758 – 2 March 1840) was a German astronomer. He found a convenient method of calculating the orbit of comets, and in 1802 and 1807, discovered the second and the fourth asteroids Pallas and Vesta.
Өмір және мансап
Олберс Германияның Арберген қаласында дүниеге келді, қазіргі кезде Бременнің бір бөлігі. 1777–80 жылдары Геттингенде дәрігер болу үшін оқыды. Геттингенде оқып жүргенде математиканы Абрахам Готтельф Кастнермен бірге зерттеді. 1779 жылы ауру студентке көмектескен кезде комета орбиталарын есептеудің жаңа әдісін ойлап тапты, бұл тақырыпты зерттеуде маңызды қадам болды, себебі ол комета орбиталарын есептеудің алғашқы қанағаттанарлық тәсілі еді. 1780 жылы бітіргеннен кейін Бременде медициналық тәжірибасын бастады. Түнде астрономиялық байқаулар жасауға уақыт бөлді, үйінің жоғарғы қабатын обсерваторияға айналдырды. 1800 жылы Олберс Күн жүйесінде жаңа планеталарды табуға арналған "көк полициясы" деп аталатын топқа шақырылған 24 астрономның бірі болды. 1802 жылдың 28 наурызында Олберс астероидті тауып, оған Паллас деген ат берді. Бес жыл өткен соң, 1807 жылдың 29 наурызында ол Веста астероидын тапты, оның атын атауға Карл Фридрих Гаусске рұқсат берді. "Астероид" сөзі бұл кезде пайда болмағандықтан, сол кездегі жазбаларда осы кіші планеталар өздерінің планеталары ретінде сипатталды. Ол астероидтар белдеуі, осы нысандардың орналасқан жері, жойылған планетаның қалдықтары деп болжады. Қазіргі ғалымдардың пікірінше, Юпитер планетасының тартылыс күші астероидтар белдеуінде планеталардың қалыптасу процесін бұзған. 1815 жылдың 6 наурызында Олберс периодты кометаны тапты, қазір ол оның атымен аталады (ресми белгісі 13P/Olbers). Олберстің 1823 жылы сипаттаған (кейін 1826 жылы қайта қарастырылған) парадоксы түнгі аспанның қараңғылығы шексіз және мәңгілік статикалық ғалам туралы болжамдармен қақтығысады дейді. 1804 жылдың шілдесінде жас Фридрих Вильгельм Бессел Олберске хабарласып, Галлей кометасының орбитасын есептеу туралы еңбегіне байланысты пікірін сұрады. Олберс осы жұмыстың жоғары сапасын байқап, оны жариялауға көмектесті. 1804 жылы Олберс Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, 1809 жылы Нидерланды Корольдік институтының шетелде тұратын мүшесі, 1822 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі, ал 1827 жылы Швеция Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болды. Олберс 1811 жылдың 9 маусымында Франция королі Наполеон II-нің крещение рәсіміне қатысу үшін азаматтарымен бірге шақырылды. 1812–13 жылдары Париждегі заң шығарушы корпустың мүшесі болды. Ол 81 жасында Бременде қайтыс болды. Екі рет үйленді, бір ұлы қалды. Олберстің парадоксы, түнгі аспанның қараңғылығы жұлдыздардың шексіз кеңістікте тең бөлінуі мүмкін емес екенін көрсетеді деген аргумент, оның есімімен аталады, бірақ оны басқалар да алға тартқан.
Olbers was born in Arbergen, Germany, today part of Bremen, and studied to be a physician at Göttingen (1777–80). While he was at Göttingen, he studied mathematics with Abraham Gotthelf Kästner. In 1779, while attending to a sick fellow student, he devised a method of calculating cometary orbits which made an epoch in the treatment of the subject, as it was the first satisfactory method of calculating cometary orbits. After his graduation in 1780, he began practicing medicine in Bremen. At night he dedicated his time to astronomical observation, making the upper story of his home into an observatory. In 1800, Olbers was one of 24 astronomers invited to participate in the group known as the "celestial police", dedicated to finding new planets in the solar system. On 28 March 1802, Olbers discovered and named the asteroid Pallas. Five years later, on 29 March 1807, he discovered the asteroid Vesta, which he allowed Carl Friedrich Gauss to name. As the word "asteroid" was not yet coined, the literature of the time referred to these minor planets as planets in their own right. He proposed that the asteroid belt, where these objects lay, was the remnants of a planet that had been destroyed. The current view of most scientists is that tidal effects from the planet Jupiter disrupted the planet formation process in the asteroid belt. On 6 March 1815, Olbers discovered a periodic comet, now named after him (formally designated 13P/Olbers). Olbers' paradox, described by him in 1823 (and then reformulated in 1826), states that the darkness of the night sky conflicts with the supposition of an infinite and eternal static universe. In July 1804, the young Friedrich Wilhelm Bessel contacted Olbers to get his opinion of Bessel's treatise on orbit calculation of Halley's Comet. Olbers noticed the outstanding quality of this work and arranged for its publication. In 1804, Olbers was elected a Fellow of the Royal Society of London, in 1809, corresponding member living abroad of the Royal Institute of the Netherlands in 1822, a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences, and in 1827, a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. Olbers was deputed by his fellow citizens to assist at the baptism of Napoleon II of France on 9 June 1811. He was a member of the corps legislatif in Paris 1812–13. He died in Bremen aged 81. He was twice married, and one son survived him. Olbers' paradox, the argument that the dark sky at night shows that stars cannot be evenly distributed through infinite space, is named for him, though others had also advanced it.