Кіріспе

Жапония префектурасы

Шига префектурасы (滋賀県) – Хонсю аралының Кансай аймағында орналасқан, теңізге шығу жолы жоқ Жапония префектурасы. Шига префектурасының халқы 1 412 916 адамды құрайды (2015 жылдың 1 қазаны), ал географиялық аумағы белгілі. Шига префектурасы солтүстікте Фукуи префектурасымен, солтүстік-шығыста Гифу префектурасымен, оңтүстік-шығыста Мие префектурасымен және батыста Киото префектурасымен шектеседі. Оцу – Шига префектурасының астанасы және ең ірі қаласы, ал басқа ірі қалаларының ішінде Кусацу, Нагахама және Хигасиоми бар. Шига префектурасы Жапониядағы ең үлкен тұщы сулы көл – Бива көлін қоршап жатыр. Жер аумағының 37%-ы табиғи парктері деп белгіленген, бұл көрсеткіш кез келген префектура үшін ең жоғары деңгей. Шига префектурасының оңтүстік жартысы бұрынғы астана Киото қаласына іргелес орналасқан және Жапониядағы төртінші ірі мегаполис – Үлкен Киотоның бір бөлігін құрайды. Шига префектурасы Оми сиыр етіне, Омидің сегіз керемет көрінісіне және Жапонияның төрт ұлттық қазынасының бірі – Хиконе қамалына мекендейді.

Тарих

Шига префектуралық жүйе орнатылғанға дейін Оми провинциясы немесе Гошю деп аталды. Оми – Жапонияның батыс және шығыс бөліктерінің тоғысқан жерінде орналасқан Нара және Киото қалаларының көршісі. 667-672 жылдар аралығында император Тендзи Оцуде сарай салған. 742 жылы император Шому Шигаракиде сарай салған. Хэйан дәуірінің басында Сайчо Оцудың солтүстігінде дүниеге келіп, Тендай буддизмінің орталығы – Енриаку-дзиді құрған. Бұл ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасы тізіміне енген және ежелгі Киотоның ескерткіші болып табылады. Хэйан дәуірінде Омиді Сасаки кланы, одан кейін Роккаку, Кёгоку және Азай кландары басқарған. Азучи-Момояма дәуірінде Ода Нобунага Омиді бағындырып, 1579 жылы Бива көлінің шығыс жағалауында Азучи сарайын салған. Тодо Такатора, Гамо Удзисато, Оичи, Йодо доно, Охатсу және Оёо осы кезеңде Омиде танымал болған тұлғалар. 1600 жылы Нагахаманың шығысында туған және Савайамада орналасқан Ишида Мицунари Гифудағы Секигахара шайқасында Токугава Иэясуға қарсы соғысқан. Шайқастан кейін Иэясу Ии Наомасаны Савайаманың жаңа феодалы етіп тағайындады. Наомаса Хиконе доменін құрды, ол кейіннен Ии Наосукемен атақты болды. Наосуке Токугава сёгунатының Тайросы болды және Батыс елдерімен сауда келісімдерін жасап, 19 ғасырда Жапонияның әлемнен оқшаулануына нүкте қойды. Хиконе доменінен басқа, Зезе сияқты көптеген домендер Омиді басқарды. Хан жүйесі жойылғаннан кейін Омиде сегіз префектура құрылды. Олар 1872 жылдың қыркүйегінде Шига префектурасы болып біріктірілді. «Шига префектурасы» атауы «Шига ауданы» атауынан алынған, өйткені Оцу 1898 жылға дейін осы ауданға қарасты. 1876 жылдың тамызынан 1881 жылдың ақпанына дейін Оңтүстік Фукуи префектурасы Шига префектурасының құрамына енді. 2015 жылы Шига губернаторы Тайдзо Микадзуки азаматтарға префектураның атын өзгерту қажеттігі туралы сауалнама жүргізді, бұл ішкі туризм бағыты ретінде оның беделін арттыру мақсатында жасалды.

География

Шига солтүстікте Фукуи префектурасымен, шығыста Гифу префектурасымен, оңтүстік-шығыста Мие префектурасымен, батыста Киото префектурасымен шектеседі. Бива көлі – Жапонияның ең үлкен көлі, ол префектура аумағының 1/6 бөлігін алып жатыр. Сета өзені Бива көлінен Киото арқылы Осака шығанағына құяды. Бұл көлден табиғи түрде шығатын жалғыз өзен. Көптеген басқа табиғи өзендер көлге ағып кіреді. Бива көлінің маңында көптеген лагуналар болған, бірақ олардың көпшілігі 1940 жылдары құрғатылды. Сақталған лагуналардың бірі – Омиахимандағы суаймақ (水郷), ол 2006 жылы алғашқы маңызды мәдени ландшафт ретінде таңдалды. Көл префектураны төрт аймаққа бөледі: Кохоку (湖北, көлдің солтүстігінде), орталығы – Нагахама, Косей (湖西, көлдің батысында), орталығы – Имазу, Кото (湖東, көлдің шығысында), орталығы – Хиконе және Конан (湖南, көлдің оңтүстігінде), орталығы – Оцу. Бива көлінің шығыс жағалауына дейін жазық далалар созылып жатыр. Префектураны батыста Хира таулары мен Хиэй тауы, солтүстік-шығыста Ибуки таулары, оңтүстік-шығыста Сузука таулары қоршап тұрады. Ибуки тауы – Шигадағы ең биік тау. Йогодағы шағын көл періште киімінің (天女の羽衣) аңызымен мәшһүр, ол батыс әлемінің Аққу қызына ұқсас. Шиганың климаты солтүстік және оңтүстік арасында күрт өзгереді. Оңтүстік Шига әдетте жылы, ал солтүстік Шига суық, қар көп жауады және көптеген шаңғы курорттарына ие. Шиганың ең солтүстік ауылы – Наканокавачиде 1936 жылы қардың қалыңдығы рекордтық деңгейге жеткен. 2014 жылдың 1 сәуіріне қарай префектураның жалпы жер аумағының 37% Табиғи парктері ретінде белгіленді (барлық префектуралардың арасында ең жоғары көрсеткіш), атап айтқанда Бивако және Сузука жартылай ұлттық парктері; сондай-ақ Кото, Куцуки Кацурагава және Миками Танаками Шигараки префектуралық табиғи парктері.

Экономика

Префектураның шамамен алтыдан бір бөлігін егіс жерлері алып жатыр. Күріш – басты егін: егістік жерлердің 90 пайызы күріш алқаптарынан тұрады. Көптеген шаруашылықтар шағын, олардың табысы шамалы. Көптеген фермерлер басқа да табыс көздеріне тәуелді. Шиганың шығыс бөлігі ірі қара мал өсірумен, ал оңтүстік-шығыс бөлігі жасыл шай өндірумен әйгілі. Бива көлінде кейбір адамдар балық аулау және тұщы су жемішін (інжу) өсірумен айналысады. Орта ғасырдан бастап, әсіресе Эдо дәуірінде, Шига халқының көптеген өкілдері саудамен айналысып, оларды Оми саудагерлері (近江商人) деп атады, ал кейде басқа қызғанатын саудагерлер оларды Оми ұрылары (近江泥棒) деп те атады. Мысалы, "Nippon Life", "Itochu", "Marubeni", "Takashimaya", "Wacoal" және "Yanmar" компанияларын Шигадан шыққан адамдар құрды. Омихачиман, Хино, Гокашо және Тойосато сияқты туған жерлерінде олардың үйлері сақталған және туристік орындарға айналдырылған. 1960 жылдардан бастап Шига өнеркәсібін дамытты, "IBM Japan", "Canon", "Yanmar Diesel", "Mitsubishi" және "Toray" сияқты компанияларға тиесілі ірі зауыттарды қолдады. 2014 жылғы Министрлер кабинетінің статистикасына сәйкес, өңдеу секторы Шиганың жалпы өнімінің 35,4% құрады, бұл Жапониядағы ең жоғары көрсеткіш. Дәстүрлі өнеркәсіптерге тоқыма, Шигараки керамикасы, Хиконе мен Нагахамадағы Буцудан, Кокадағы дәрі-дәрмек және Адогавадағы желкендік жамбастар кіреді.

Демография

Халық Бива көлінің оңтүстік жағалауындағы Оцу қаласында (Киотоға іргелес) және Киотоға шалқаю қашықтығындағы Кусацу және Мориама сияқты қалаларда шоғырланған. Көлдің батыс және солтүстік жағалаулары көбінесе ауылдық және демалыс орны ретінде дамыған, ақ құмды жағажайлары бар. Соңғы жылдары көптеген бразилиялықтар Шигаға жақын жердегі заводтарда жұмыс істеу үшін көшіп келді. 2016 жылдың желтоқсанына дейін Шигада 25 040 шетелдік тұрды, олардың 30% бразилиялықтарды құрады.

Мәдениет

Бива қаласы (қазір Нагахама қаласының бір бөлігі) – Тонда дәстүрлі Бунраку қуыршақ труппасының туған жері. 1830 жылдары құрылған бұл топ Осакадағы Ұлттық театрдан басқа Жапониядағы ең белсенді дәстүрлі Бунраку қуыршақ театрларының бірі болып саналады. Тоёсато және Хигасиоми Гошу-ондоның орталығы ретінде мәшһүр. Мұражайлардың қатарында Мориямадағы Сагава өнер мұражайы, Кусацудағы Бива көлі мұражайы және Кокадағы Михо мұражайы бар. Кока қаласында ниндзя үйі сақталған және ол келушілер орталығы ретінде қызмет етеді.

Ас мәзірі

Шыған халқы ежелден-ақ Бива көлінен балық жеген. Көлдегі ең танымал тағам – нарезуши (карптан жасалған ашытылған суши). Ол сушидің ежелгі дәстүрін сақтайды және ерекше иіске ие. Шига облысы жоғары сапалы вагю, Оми сиыр етімен де мәшһүр. Хиконе әкімшілігі шоғунға сиыр етін емдік тағам ретінде сыйлаған. Сонымен қатар, тамырлы өсімдіктерден жасалған тұздықтар (цукэмоно), солтүстік Шигадағы үйрек (набэ немесе үйрек сукияки), Омихачимандағы конняку (赤こんにゃく), Нагахамадағы сомен және Хиконедегі жеңіл дәмделген шампон – Шиганың ерекше тағамдарының мысалдары.

Бұқаралық ақпарат құралдары

Бивако телеарнасы жергілікті телебағдарламалар көрсетеді. NHK-ның Оцу қаласында хабар тарату станциясы бар. Шига – аймақтық газеттері жоқ жалғыз префектура. Киото Шимбун – Шиганың іс жүзіндегі аймақтық газеті.

Туризм

Шиганың көптеген туристік ресурстары бар, бірақ Шиганы одан әлдеқайда танымал көршісі Киото көлеңкелеп тастайды. 2000 жылы Жапонияға төрт миллионнан астам шетелдік турист келді, ал Шигаға бар-жоғы алпыс бес мың адам келді. Шигаға апаратын басты қақпалар – Шиганың солтүстігіндегі Майбара станциясы және оңтүстіктегі Оцу қаласы. Майбара станциясы Токио станциясынан Токайдо Шинкансенмен 2 сағат 20 минуттық қашықтықта орналасқан. Оцуға Киото мен Осакадан жоғары жылдамдықты пойыздармен оңай жетуге болады. Шиганың ең танымал ерекшелігі – Бива көлі. Әсіресе солтүстік жағалауы көркем, мысалы, көктемде Кайдзу Осакидің гүлдейтін вишня ағаштары мен қасиетті Чикубу Шима аралы. Батыс жағалауында жазда Киото тұрғындары арасында танымал ақ құмды жағажайлар бар. Оңтүстік жағалаудың, әсіресе Оцу маңындағы көрінісі Оми Хаккей, яки Омидің сегіз керемет көрінісі ретінде таңдалды, оны Хиросиге укийо-э арқылы танымал етті. Алғашқы сегіз көріністің көп бөлігі қазір ғасырлар өтіп, жойылған немесе өзгерген. Сақталған бір көрініс – Кататадағы Мангетсу-дзи ғибадатханасындағы Укимидо, яки «суда жүзетін ғибадатхана» ғимараты, солтүстік Оцу. Ол 1937 жылы бетоннан қайта салынды, бірақ жағалауға жақын көлде кішкентай ғибадатхана тұр, оған қысқа көпір арқылы жетуге болады. Тағы бір көрініс – Оңтүстік Оцудағы Ишияма-дера ғибадатханасы, ол Мурасаки Шикибу «Генджи әңгімесінің» кейбір тарауларының жоспарын ойлап тапқан бөлмесімен де әйгілі. Көлдің айналасындағы таулардан кең көрініс ашылады. Хира тауы – демалысқа арналған орын. Солтүстікке қарай Оку Бивако паркі, ал оңтүстік-батыс жағалауына қарап тұратын Хэйзан шоссесі мен Оку Хэйзан шоссесі сияқты тау жолдары бар. Оцуда Оцу Принс қонақ үйінің «Оцудың шатыры» ресторанынан көл мен қаланың көрінісін тамашалауға болады. «Мичиган» атты дөңгелекті кеме көлде саяхат ұсынады. Табиғи ортадан басқа, тарихи ғимараттар мен мерекелер де ұлттық маңызы бар. Шигада 807 ұлттық қазына мен маңызды мәдени мүлік бар, бұл Жапониядағы төртінші ірі көрсеткіш. Хигасиоми (бұрынғы Ёкайчи) қаласында әр мамыр айында өзен жағалауында алып жұмыр желкендер фестивалі өтеді. Қарапайым халық желкендерді көтеріп жіберу үшін арқанды тартуға шақырылады.

Жолдар

Мейшин, Шин Мейшин және Хокурику тас жолдары Шига арқылы өтеді. 1, 8, 21, 8, 161, 303, 306, 307, 365, 367, 421, 422 және 477 нөмірлі ұлттық автомобиль жолдары көршілес префектуралармен байланысады. Бива көлінің оңтүстік бөлігі үстінен екі көпір салынған.

Қайық

20 ғасырда құрлық көлігінің дамуымен Бива көліндегі су көлігі, көлдегі аралдарға бағытталған кемелер мен ойын-саяхаттық қайықтардан басқа, қолданыстан шықты.