Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңістіктегі сызықша бойымен айналатын қисық сызық – пішін.
Space curve that winds around a line
the shape
Геликсте (/'//h//iː//l//ɪ//k//s/; ) серіппе немесе машина бұрандасының цилиндрлік бөлігіне ұқсас пішін болады. Бұл – белгілі бір оське тұрақты бұрышпен жанасқан түзулерге ие, тегіс кеңістіктік қисық сызық. Геликстер биологияда маңызды, себебі ДНК молекуласы екі бір-біріне торылған геликстен тұрады, ал көптеген ақуыздарда альфа-геликстер деп аталатын геликстік құрылымдар болады. Геликс сөзі грек тіліндегі ἕλιξ сөзінен шыққан, мағынасы – "бұрылған, иілген". "Толтырылған" геликс, мысалы, "спиральді" (геликстік) пандус – бұл спираль деп аталатын бет.
A helix (/'//h//iː//l//ɪ//k//s/; ) is a shape like the cylindrical part of a coil spring or machine screw. It is a type of smooth space curve with tangent lines at a constant angle to a fixed axis. Helices are important in biology, as the DNA molecule is formed as two intertwined helices, and many proteins have helical substructures, known as alpha helices. The word helix comes from the Greek word ἕλιξ, "twisted, curved". A "filled in" helix – for example, a "spiral" (helical) ramp – is a surface called a helicoid.
Қасиеттері мен түрлері
Геликстің қадамы – геликс осіне параллель өлшенген бір толық айналымның биіктігі. Қос геликс екі (әдетте сәйкес) геликстен тұрады, олардың осі бірдей, бірақ осі бойымен жылжу арқылы ерекшеленеді. Тұрақты радиусы бар дөңгелек геликс тұрақты жолақты қисықтыққа және тұрақты бұрылысқа ие. Конустық спираль, сондай-ақ конустық спираль деп те аталады, конустық бетте орналасқан спираль ретінде анықталады, мұнда төбеге дейінгі қашықтық осьтен бағытты көрсететін бұрыштың экспоненциалдық функциясы болып табылады. Егер қисық белгілі бір кеңістіктегі түзумен тұрақты бұрыш жасаса, онда ол жалпы геликс немесе цилиндрлік геликс деп аталады. Қисық жалпы геликс болып табылады, егер және тек ғана қисықтығы мен бұрылысының қатынасы тұрақты болса. Егер қисықтың бас нормалі кеңістіктегі түзумен тұрақты бұрыш жасаса, онда ол көлбеу геликс деп аталады. Оны жалпы геликс жылжымалы қаңқасына трансформация қолдану арқылы құрастыруға болады. Басқа да кеңістіктік спиральдар үшін кеңістіктегі спиральды қараңыз, мысалы, шар тәрізді спираль.
The pitch of a helix is the height of one complete helix turn, measured parallel to the axis of the helix. A double helix consists of two (typically congruent) helices with the same axis, differing by a translation along the axis. A circular helix (i. e. one with constant radius) has constant band curvature and constant torsion. A conic helix, also known as a conic spiral, may be defined as a spiral on a conic surface, with the distance to the apex an exponential function of the angle indicating direction from the axis. A curve is called a general helix or cylindrical helix if its tangent makes a constant angle with a fixed line in space. A curve is a general helix if and only if the ratio of curvature to torsion is constant. A curve is called a slant helix if its principal normal makes a constant angle with a fixed line in space. It can be constructed by applying a transformation to the moving frame of a general helix. For more general helix like space curves can be found, see space spiral; e. g., spherical spiral.
Қолмен жұмыс істеу
Шұңғылдар оң және сол жақты болуы мүмкін. Шұңғыл осінің бойымен қарау сызығы бойынша, егер сағат тілі бойынша бұралатын қозғалыс шұңғылды бақылаушыдан алыстатса, онда ол оң жақты шұңғыл деп аталады; егер бақылаушыға жақын келсе, онда ол сол жақты шұңғыл деп аталады. Жақтылық (немесе хиралдық) – бұл перспективаның емес, шұңғылдың қасиеті: оң жақты шұңғылды сол жақты көрінетіндей етіп бұруға болмайды, егер ол көміртегіде көрінбесе, және керісінше.
Helices can be either right handed or left handed. With the line of sight along the helix's axis, if a clockwise screwing motion moves the helix away from the observer, then it is called a right handed helix; if towards the observer, then it is a left handed helix. Handedness (or chirality) is a property of the helix, not of the perspective: a right handed helix cannot be turned to look like a left handed one unless it is viewed in a mirror, and vice versa.
Мысалдар
Молекулалық биологиядағы қос спиральдың мысалы – нуклеин қышқылының қос спиральі. Конус тәрізді спиральдың мысалы – Седар-Пойнт ойын-сауық паркіндегі "Коркскрю" атты американдық тау-кені. Табиғатта кездесетін кейбір қисықтар әртүрлі бұрылыс бағытындағы бірнеше спиральдардан тұрады, олар "тендриль бұрмалаулары" деп аталатын өтулермен біріктірілген. Көптеген аппараттық бұрандалар оң жақты спиральдар болып табылады. Биологиядағы альфа-спираль, сондай-ақ ДНК-ның А және В формалары да оң жақты спиральдар болып табылады. ДНК-ның Z формасы сол жақты спираль. Музыкада, дыбық биіктігі кеңістігі көбінесе спиральдармен немесе қос спиральдармен моделенеді, әсіресе октавалық теңдестікті көрсету үшін, мысалы, бесіншілер шеңберінен сыртқа қарай кеңейеді. Авиацияда геометриялық қадам – бұл ұшақ пропеллерінің бір элементі бір айналымда қозғалса, элементтің хордысы мен пропеллер осіне перпендикуляр жазықтық арасындағы бұрышқа тең бұрышпен спираль бойымен қозғалғанда алға жылжытқан қашықтығы; қараңыз: қадам бұрышы (авиация).
An example of a double helix in molecular biology is the nucleic acid double helix. An example of a conic helix is the Corkscrew roller coaster at Cedar Point amusement park. Some curves found in nature consist of multiple helices of different handedness joined together by transitions known as tendril perversions. Most hardware screw threads are right handed helices. The alpha helix in biology as well as the A and B forms of DNA are also right handed helices. The Z form of DNA is left handed. In music, pitch space is often modeled with helices or double helices, most often extending out of a circle such as the circle of fifths, so as to represent octave equivalency. In aviation, geometric pitch is the distance an element of an airplane propeller would advance in one revolution if it were moving along a helix having an angle equal to that between the chord of the element and a plane perpendicular to the propeller axis; see also: pitch angle (aviation).