Кіріспе
Ньюмаркет (2021 жылғы халық саны: 87 942 адам) – Йорктің «Ескі базар» атауына қарама-қарсы. Қала бұл аймақтағы көптеген шаруа қожалықтарының бірі ретінде қалыптасқан, бірақ сонымен қатар 1853 жылы болашақ қала орталығы арқылы салынған Канаданың Солтүстік темір жолының магистральдық желісінде өнеркәсіптік орталыққа да айналды. 1899 жылы Метрополитен көшелік темір жолының келуімен қала дамыған сауда орталығына айналды. Уақыт өте келе қала негізінен тұрғын аймаққа айналды, ал 1980 жылдардан бері Онтарионың 400 тас жолының батысқа қарай кеңейтілуі және 404 Онтарио тас жолының шығысқа қарай салынуы оны көбінесе серке қалаға айналдырды. Облыстың ресми жоспарына бизнес-қызметтер мен білім индустриясының, сондай-ақ әкімшілік, өндіріс және бөлшек сауда секторларының дамуы кіреді. Ескеретін орындарға Үстіңгі Канада сауда орталығы, Саутхлак аймақтық денсаулық орталығы, Мейн-стрит мұрасын сақтау ауданы және Уэсли Брукс табиғат қорғау аймағы (жергілікті жерде «Фейри Лейк паркі» немесе «Фейри Лейк» деп аталады) жатады.
Тарих
Ньюмаркеттің Голландия өзені бойында орналасқандығы Онтарио көлі мен Симко көлі арасында саяхаттауға мүмкіндік берді. Портаж жолы, Торонто тасымалдау жолы, Голланд өзені арқылы Ньюмаркет аймағынан өтіп, Оук Риджс моренасымен Руж өзеніне және Онтарио көліне дейін екі бағыттың бірімен салынған. Көбінесе Голланд өзенінің батыс саласы арқылы моренадан өтіп, Хамбер өзенімен төменге қарай жүретін жол қолданылды. 1793 жылы Джон Грейвс Симко батысқа қарайғы негізгі бағытпен солтүстікке, ал Ньюмаркет арқылы аз қолданылатын шығыс бағытпен Йоркке (қазіргі Торонто) қарай сапар шекті. Екі бағыттың ішінде шығыс бағытын жақсырақ деп танып, Симко 1795 жылдың соңында бұрынғы жол бойында Йонг көшесінің құрылысын бастады, ол Торонто шығанағындағы Йорктен басталып, Ньюмаркеттің солтүстігіндегі жаңадан аталған Сент-Олбанс (Голландиялық қону) жерінде аяқталды.
Ауылдан қалаға
Ньюмаркет 1857 жылы 700 тұрғыны бар ауыл ретінде құрылды, алғашқы басшысы Дональд Сазерленд болды. 1871 жылғы халық санағы бойынша халық саны 1760 адамды құрады, 1881 жылы ол 2006-ға дейін өсті; сол кезде бастауыш және жоғары мектептер жұмыс істеп тұрды. Бұл қызмет Йонге көшесі арқылы Ньюмаркетке оңтүстікке қарай бағытталды, бірақ қала орталығындағы Майн-стрит бойымен өту үшін шығысқа бұрылды; кейін Саттонға дейін созылды. Ол кезде көптеген адамдар Ньюмаркетке базарға сауда жасау үшін күндізгі сапармен келіп тұратын. Йонге көшесіндегі автомобильдердің қозғалысы және бұрыннан бар негізгі теміржол бағыты жолаушылар санына әсер етті, ал «Радиал» 1930 жылдардың басында тоқтатылды. Ньюмаркеттегі Дэвис драйвының солтүстігінде Шығыс Голланд өзенінің арнасы түзетілді, бұл оны теміржолдың өте қымбат бағасынан айналып өту үшін коммерциялық су жолы ретінде пайдалануға дайындау мақсатында жасалды. Жергілікті парламент мүшесі сэр Уильям Мюлок Голланд өзені арқылы Холланд-Лэндингке және Симко көліне дейін каналдар жүйесін салуды ұсынды. Бұл кемелерге сол жерден Трент-Северн су жолымен оңтүстікке жүк тасымалдауға мүмкіндік беретін еді. Ньюмаркет каналы 1912 жылдың жазында аяқталуға жақын болғанда, Роберт Борденнің үкіметі жобаны тоқтатты. Бүгінде каналдың шлюздері сақталған және «Призрак канал» деп аталады. Ньюмаркет қаласының орталық бөлігіндегі айналымды бассейн толтырылып, қазір бұрынғы Хилл тері өңдеу зауытының орнында орналасқан «Олд Дэвис» сауда орталығының тұрақ алаңына айналды.
Соңғы өзгерістер
ХХ ғасырдың көп бөлігінде Ньюмаркет шығыс-батыс Дэвис Драйв осі бойымен дамыды, батысында Йонг көшесімен, ал шығысында Бейвью және Лесли көшелері арасындағы аумақпен шектеліп, солтүстікте Дэвис көшесінен сәл солтүстікке дейін және оңтүстікте Фери көлі ауданына дейін созылды. 1950 жылдары Торонтоға жақын орналасқандықтан Ньюмаркетте қала маңындағы құрылыс шарына түсті. 1950 мен 1970 жылдар арасында халық саны 5000-нан 11000-ға дейін өсті. 1971 жылы Йорк аймақтық муниципалитеті құрылды, бұл Ньюмаркеттің аумағын Шығыс Гвиллимбери, Кинг және Уитчерч қалашықтарынан алынған жерлермен кеңейтті. 404 тас жолының салынуы дамуды қайта шығысқа қарай бағыттап, бұрын жеке болған Богартаун ауылын Мюлок драйв пен Лесли көшесінің қиылысында қоршады. Содан бері Ньюмаркет едәуір өсіп, барлық жаққа тарады. Қала шекарасы қазір батыста Батурст көшесінен шығыста 404 тас жолына дейін, ал Грин-Лейннің оңтүстігінен Сент-Джон жолының солтүстігіне дейін созылады, Мюлок драйвтің оңтүстігінде Йонг көшесіндегі Армитаждың бұрынғы ауылын қамтиды. Қаланың оңтүстік шекарасы Аврора қаласымен тікелей жалғасады. Армитаж – Кинг қалашығының алғашқы қонысы, ол алғашқы қоныстанушысы Амос Армитаждың құрметіне аталған. Оның ауданы 38,33 км². Қала оңтүстігінде Аврора, батысында Кинг, солтүстігінде Шығыс Гвиллимбери және шығысында Уитчерч-Стаффвиллмен шектеседі. Ньюмаркеттегі негізгі өзен – Шығыс Голландия өзені (жергілікті тұрғындар оны жай ғана "Голландия өзені" деп атайды), ал қаладағы барлық басқа да өзендер оған қосымша тармақтар болып табылады. Олардың ішінде Богарт-Крик, Оук-Риджс Морайнасынан Богартаун арқылы қалаға ағып, Ньюмаркеттің солтүстік-орталық бөлігінде Голландия өзеніне құятын өзен; қаладан батысқа қарай басталып, қаланың солтүстік жағында Голландия өзеніне жететін Батыс өзені; Аврора арқылы ағып өтіп, Оңтүстік Ньюмаркетте Голландия өзеніне қосылатын Таннери-Крик және көптеген басқа да шағын су жолдары бар. Ньюмаркетте екі су қоймасы бар: қала орталығында орналасқан және демалыс үшін танымал Фери көлі (оны Симко көлі аймақтық консервациялық басқармасы басқарады), бұл Шығыс Голландия өзеніндегі бұрынғы диірмен тоғаны; сондай-ақ Богарт тоғаны, бұрынғы диірмен тоғаны, Богартаундағы Богарт-Крикпен толысады және суы ағып шығады. Сонымен қатар, Дэвис Драйвтің солтүстігіндегі Шығыс Голландия өзенінің су деңгейі аяқталмаған Ньюмаркет каналының бөгетінен (қазір бөгет ретінде пайдаланылады) бақыланады. Ньюмаркет сонымен қатар Алгонкин жағалауының оңтүстігінде және үстінде орналасқан, онда биіктіктер Ньюмаркетке тән жұмсақ төбелерден Голландия батпағындағы жазық жерге кенеттен төмендейді. Жерге негізінен соңғы мұз дәуірінен қалған мұздық шөгінділері тән, олар "Ньюмаркет Тиллі" деп аталады. Қаланың асты негізінен құм мен қиыршық таспен қапталған, оларды шамамен 10 000 жыл бұрын осы аймақты жауып тұрған мұздықтар ұрып-ұстаған. Ньюмаркетте мұздық шөгінділерінің тереңдігіне байланысты ешқандай жер бетіне шыққан тау жыныстары жоқ.
Жоспарлау
Ньюмаркет Онтарио провинциясының «Өсу орындары» жоспарындағы «Алтын Атқыш» аймағының 25 қалалық өсу орталығының бірі ретінде белгіленген. Ньюмаркеттің төрт аймағы жоспарланған халық өсімінің көп бөлігін қабылдау және көлік инфрақұрылымы жақсы дамыған жерлерде көп функциялы пайдалануды қамтамасыз ету үшін іріктелді. Бұл Йонге-Дэвис қиылысы, Йонге көшесі (Грин-Лейннен оңтүстікке қарай), Аймақтық денсаулық сақтау орталығы (Саутхлэк аймақтық денсаулық сақтау орталығы) және Тарихи қала орталығы (Оңтүстік Мейн-стритті қоршаған аймақ). Йонге көшесі бойында ірі сауда орталықтарының салынуына рұқсат берілмейді, ал қаланың басты мақсаты – бақыланатын тығыздықта осы аймақтарды қайта жаңарту немесе жаңа ғимараттар салу болып табылады. Қаланың оңтүстік-батыс бөлігі Оук Риджс Морайнында орналасқан, сондықтан ол Онтарио үкіметінің «Жасыл белдеу» заңнамасына бағынады.
Климат
Ньюмаркет ылғалды континенталды климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелуі Dfb), төрт анық маусыммен сипатталады: суық, қарлы қыстар мен жылы, ылғалды жаздар. Жауын-шашын жыл бойына орташа және тұрақты, бірақ Мексика шығанағы мен Ұлы көлдерден келетін ылғалдың әсерінен жазда қысқа қарағанда сәл көбірек болады.
Демография
Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Ньюмаркеттің 87 942 тұрғыны бар, олар 31 239 жеке тұрғын үйдің 30 301-інде тұрады, бұл 2016 жылғы 84 224 тұрғынынан өзгеше. Жер ауданы 154,5 км² болса, 2021 жылы халық тығыздығы 568,8 адам/км² құрады. 2015 жылы Ньюмаркеттегі үй шаруашылығының орташа табысы 95 589 доллар болды, бұл сол жылы провинциялық орташа көрсеткіш 75 287 доллардан асып түсті. 2016 жылғы санақ бойынша қаланың халқы 87 942 адамды құрады. Йорк аймағының жоспарлау департаменті 2026 жылға қарай халық саны 98 000-ға жетеді деп болжайды. Ньюмаркеттің халық тығыздығы шаршы километрге 2000-нан астам адамды құрайды, бұл санақ бөлімшелері бойынша Онтариода үшінші және Канадада 33-ші орында. Ньюмаркет халқының 63,9%-ы ақ/еуропалық, 34,9%-ы көрінетін азшылықтар, ал 1,2%-ы – жергілікті халық. 1000-нан астам халқы бар ең ірі көрінетін азшылық топтары: қытайлықтар (10,0%), Батыс Азиялықтар (6,5%), Оңтүстік Азиялықтар (4,3%), қара нәсілділер (2,9%), Оңтүстік-Шығыс Азиялықтар (2,5%), филиппиндіктер (2,4%) және Латын Америкалықтар (1,5%). 2021 жылы Ньюмаркет тұрғындарының 64,2%-ының ана тілі – ағылшын тілі. Ал ең көп таралған екінші тілдер: қытай тілдері (7,5%, оның ішінде 4,7% мандарин және 2,6% кантон), парсы (5,7%), орыс (2,7%), итальян (1,4%), испан (1,4%), тагалог (1,1%) және француз (1,0%). Тұрғындардың 3,2%-ы ағылшын және ресми емес тілді де ана тілі ретінде көрсеткен, ал 0,4%-ы ағылшын және француз тілдерін атаған. Тұрғындардың 50,6%-ы христиан дінін ұстанады, бұл көрсеткіш 2011 жылы 66,5% болған. Оның ішінде 23,9%-ы католик, 12,2%-ы протестант, 7,6%-ы христиандық (нақтыламаған), 4,2%-ы христиан православиесін ұстанады, ал 2,7%-ы басқа христиан діндері мен дәстүрлеріне жатады. Діни көзқарасы жоқ немесе дінсіз тұрғындар халықтың 36,5%-ын құрайды, бұл 2011 жылы 25,4% болған. Халықтың 12,9%-ы басқа діндер мен рухани дәстүрлерді ұстанады, бұл көрсеткіш 2011 жылы 8,1% болған. Христиан дінінен басқа ең ірі діндер: ислам (6,5%), буддизм (2,2%), иудаизм (2,0%) және индуизм (1,3%).
Мейн-стрит мұраны қорғау ауданы
100 жылдан астам уақыт бойы қаланың орталық аймағы, негізгі көшесімен ортасы анықталған, сауда және мәдени өмірдің орталығы болып келді. Бұл аймақта XIX ғасырдың басында сақталғанға лайық көптеген ғимараттар бар. 2013 жылдың қазан айында бұл аймақ провинциялық мұраны сақтау ауданы деп танылды. Бұл мәртебе осы тарихи көшенің және оның көптеген қосымша көшелеріндегі көптеген мұралық орындар мен ғимараттарды қорғауға және ресми түрде мойындауға мүмкіндік береді. Соңғы инвестициялар тарихи аймақтың эстетикалық келбетін және функционалдығын жақсартуға бағытталды. Олардың ішінде:
In 2003, Newmarket completed approximately $3 million of streetscape and infrastructure improvements along Main Street South. In 2010, construction began on the Davis Drive Rapidway. The project was finished in 2015. In 2011, an urban park called "Riverwalk Commons" was created east of Main Street South, north of Water Street at a cost of $10 million. In 2011, extensive renovations were completed to the Newmarket Community Centre & Lions Hall, located in the Riverwalk Commons. In 2016, extensive $10 million renovations were completed on Old Town Hall, off Main Street.
2003 жылы Ньюмаркет қаласы Оңтүстік Мейн-стрит бойында шамамен 3 миллион долларлық көше жайлауын және инфрақұрылымдық жақсартуларды аяқтады. 2010 жылы Дэвис Драйв жедел бағытының құрылысы басталды. Жоба 2015 жылы аяқталды. 2011 жылы Су көшесінің солтүстігінде, Оңтүстік Мейн-стриттен шығысқа қарай "Riverwalk Commons" деп аталатын қалалық саябақ 10 миллион долларға салынды. 2011 жылы Riverwalk Commons-та орналасқан Ньюмаркет қауымдастық орталығы мен "Лайонс Холл" ғимаратында кең ауқымды жөндеу жұмыстары аяқталды. 2016 жылы Мейн-стрит маңындағы Ескі қалалық әкімшілік ғимаратында 10 миллион долларлық күрделі жөндеу жұмыстары аяқталды.
In 2003, Newmarket completed approximately $3 million of streetscape and infrastructure improvements along Main Street South. In 2010, construction began on the Davis Drive Rapidway. The project was finished in 2015. In 2011, an urban park called "Riverwalk Commons" was created east of Main Street South, north of Water Street at a cost of $10 million. In 2011, extensive renovations were completed to the Newmarket Community Centre & Lions Hall, located in the Riverwalk Commons. In 2016, extensive $10 million renovations were completed on Old Town Hall, off Main Street.
Театр
NewRoads Performing Arts Centre (бұрынғы Newmarket Theatre) – қаладағы ең ірі сахналық өнер театры, 400 орынға арналған. Онда жыл сайын әлемдік деңгейдегі өнер шеберлері мен жергілікті сахналық өнер шаралары ұйымдастырылады. NewRoads Performing Arts Centre Ньюмаркет қаласының басқаруында. Ескі қалалық әкімдік ғимараты 100 жылдан астам уақыттан бері ұйымдастырылған театр және сахналық өнерге қызмет етеді. 2012 жылдың наурыз айында Ньюмаркет қаласы қайта жаңғырту аясында 250 орындық театр ашылатынын хабарлады. Осы жобаның құрылысы 2013 жылы басталып, 2016 жылы аяқталды.
Елтаңба
Ньюмаркет қаласының гербі шын мәнінде қаланың ескі корпоративтік мөрінен алынған. Қала туы – терең көк түсті фонда ортасында осы сурет орналасқан. Бал қамы мен бал аралары еңбекқорлықты бейнелейді делінеді. Тоғыз бал арасы – Ньюмаркет ауыл болып құрылған кездегі қаланың ең ірі тоғыз кәсіпорнының символы. Мөрдің соңғы нұсқасы 1938 жылы пайда болды, ол бұрынғы нұсқадан біршама өзгешік болғанымен, идея жағынан оған өте ұқсас. Дегенмен, гербтің шығу тегі әлі де жұмбақ. Қазіргі немесе бұрынғы нұсқаны қандай суретші салғаны белгісіз, сондай-ақ қаланың гербті сатып алу немесе қайта жасау туралы ешқандай ресми жазбасы жоқ.
Гольф
Ньюмаркет қаласының шегінде бір гольф алаңы орналасқан; Сент-Эндрю аңғары (қоғамдық клуб), ол Аврора және Ньюмаркет қалаларының шекарасында орналасқан. Гленвей Кантри Клубы бұрын Ньюмаркет шегіндегі жеке клуб болған, бірақ ол 2012 жылғы маусымға дейін жабылып, қазір тұрғын үйлер салу үшін қайта құрылып жатыр. Айналасындағы елді мекендер мен ауылдық жерлерде де бірнеше гольф алаңдары бар.
Жүзу
Ньюмаркет қаласында үш қоғамдық жүзу орны бар: Ray Twinney Complex, Gorman Pool (тек жазда ғана ашық) және Magna Centre.
Керлинг
Ньюмаркет Йорк керлинг клубының орны.
Полиция
Йорк аймақтық полициясы Ньюмаркеттегі басты полиция мекемесі болып табылады. Онтарио провинциялық полициясы Ньюмаркеттегі, мысалы 404 тас жолы сияқты, провинциялық басқарудағы тас жолдарда патрульдік жұмыс жүргізеді. Канада Корольдік шаруа полициясының Солтүстік Торонто бөлімшесі Ньюмаркетте орналасқан.
Көлік
Ньюмаркет Торонтомен автомобиль жолдары арқылы байланысты. Ол 404 тас жолы бойында екі айрылымда (Дейвис Драйв, сондай-ақ Вивиан Роуд / Мюлок Драйв) қызмет көрсетеді және 9 тас жолы арқылы 400 тас жолына қосылады. Жергілікті қоғамдық көлікті York Region Transit қамтамасыз етеді, ол Ньюмаркет автобустық терминалынан Торонтодағы Финч автобустық терминалына дейін Viva Blue автобустық жедел транзит маршрутын іске асырады. YRT/VIVA, Yonge Street және Southlake Regional Health Centre арасындағы Davis Drive бойында Davis Drive Rapidway құрылысын жүзеге асырды, онда автобустар үшін бөлінген жеке жолақтар және Viva Yellow қызметі үшін орталық аялдама платформалары бар. Автобус Southlake Regional Health Centre мен 404 тас жолы арасында аралас қозғалыспен жүреді. Жоба 2015 жылдың 29 қарашасында аяқталды. GO Transit Ньюмаркет GO станциясы арқылы Торонтоға оңтүстікке және Барриге солтүстікке қарай қатынайды, сағаттарда әр бағытқа бес пойыз жүреді. GO Transit тұрақты автобус қызметін де ұсынады, ол таңғы 5:00-ден түнгі 2:00-ге дейін жұмыс істейді. Қалада көптеген жолдар бар, олардың ең пайдалысы Том Тейлор жолы, ол Аврора шекарасынан Сент-Джон жолы арқылы қала орталығынан өтіп, East Gwillimbury қаласындағы Holland Landing-ке дейін созылады.
Кітапхана
Тарихи Downtown аймағында орналасқан Ньюмаркет қалалық кітапханасы тұрғындарға кітаптар, аудио кітаптар, журналдар, көп тілді материалдар, DVD, CD, бейне ойындар, электрондық кітаптар және онлайн дерекқорлар сияқты 175 000 материалға тегін қол жеткізу мүмкіндігін ұсынады. Кітапхана сонымен қатар жергілікті ұйымдар, топтар және қызметтер туралы ақпарат беретін York Info қызметін ұйымдастырады және еріктілерді іздейтін коммерциялық емес ұйымдармен ерікті болып жұмыс істегісі келетін адамдарды байланыстыру арқылы қауымдастықта еріктілік қызметін дамытуға көмектеседі. Кітапхана өз бағдарламалары, қызметтері және шаралары туралы оқырмандарды хабардар ету үшін "Шефтен тыс" атты тоқсандық ақпараттық бюллетень шығарады. Кітапхана – Ньюмаркеттегі интеллектуалды қауымдастықты жоспарлауға бағытталған, ортақ цифрлық инфрақұрылым жобасының негізін қалаушы мүшесі.
Білім
Ньюмаркеттегі мемлекеттік бастауыш және орта білім беруді Йорк аймағының екі мектеп тақтасы қадағалайды: Йорк аймағының аудандық мектеп тақтасы (YRDSB) және Йорк католик аудандық мектеп тақтасы (YCDSB). YRDSB Ньюмаркетте төрт орта мектепті басқарады: Доктор Джон М. Денисон орта мектебі, Хьюрон Хайтс орта мектебі, Ньюмаркет орта мектебі және Сэр Уильям Мюлок орта мектебі, сондай-ақ 15 бастауыш мектеп. YCDSB қалада бір орта мектепті: Sacred Heart Catholic High School және алты бастауыш мектепті басқарады. Бұдан басқа, Ньюмаркет аудандық христиан академиясы (NDCA) және Иннова академиясы жеке христиан мектептері бар. Ньюмаркет сонымен қатар Пикеринг колледжінің, тәуелсіз күндізгі және пансиондық мектебінің орны.
Басып шығару
Newmarket барлық ірі Торонто басылымдары/газеттерінің таралым аймағында орналасқан. Жергілікті баспа құралдарын 1852 жылы ағылшын иммигранты, баспагер Г. С. Портер Ньюмаркетте алғаш рет "Жаңа дәуір" ("The New Era") газетін жариялағанда құрылған The Newmarket Era (бұрынғы Era Banner) қамтамасыз етті. 2023 жылдың 15 қыркүйегінде The Newmarket Era газеті аналық компаниясы Metroland Media тарапынан тек онлайн форматқа көшірілді.
Радио
Ньюмаркетке Торонтодан радиостанциялар да жақсы қызмет көрсетеді. Ньюмаркет сонымен қатар 88.5 CKDX FM лицензиясы берілген қала. Бастапқыда 1980 жылдың 28 ақпанында 1480 CKAN ретінде іске қосылды. Студиясы алғаш Ньюмаркет Плазада орналасқан, кейіннен Консервілеуге (Таннериге) көшірілді. Қазіргі уақытта студиялар Торонтода, ал хабар таратушы Кинг Тауншипте, Ньюмаркет/Аврорадан батысқа қарай орналасқан.