Америка тарихындағы діни белсенділік кезеңі: Үшінші Ұлы Ояну (1850-1900жж.). Әлеуметтік қозғалыстар, миссионерлік және жаңа діни ағымдар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка тарихындағы діни белсенділік кезеңі
Period of religious activism in American history
Үшінші Ұлы ояну – Уильям Г. Маклауглин ұсынған, Америка тарихындағы діни белсенділікпен ерекшеленетін және 1850-ші жылдардың соңынан 20-шы ғасырдың басына дейінгі кезеңді қамтитын тарихи дәуір. Ол пьетистік протестанттық конфессияларға ықпал етті және күшті әлеуметтік белсенділік элементіне ие болды. Ол Мәсіхтің екінші келуі адамзат бүкіл Жерді реформалағаннан кейін болады деген мыңжылдық сенімінен күш алды. Ол христиандықты әлеуметтік мәселелерге қолданған және оянудан, сондай-ақ бүкіл әлемдік миссионерлік қозғалыстан күш алған Әлеуметтік Евангелие қозғалысымен байланысты болды. Қасиеттілік қозғалысы, Назаретшілер және Елуіншілер қозғалыстары, сондай-ақ Ехоба куәгерлері, спиритизм, теософия, Телема және Христиан ғылымы сияқты жаңа топтар пайда болды. Бұл дәуірде құлдықты жою және спирттік ішімдікке тыйым салу сияқты бірқатар моральдық мәселелер қолдау тапты.
The Third Great Awakening refers to a historical period proposed by William G. McLoughlin that was marked by religious activism in American history and spans the late 1850s to the early 20th century. It influenced pietistic Protestant denominations and had a strong element of social activism. It gathered strength from the postmillennial belief that the Second Coming of Christ would occur after mankind had reformed the entire Earth. It was affiliated with the Social Gospel movement, which applied Christianity to social issues and gained its force from the awakening, as did the worldwide missionary movement. New groupings emerged, such as the Holiness movement and Nazarene and Pentecostal movements, and also Jehovah's Witnesses, Spiritualism, Theosophy, Thelema, and Christian Science. The era saw the adoption of a number of moral causes, such as the abolition of slavery and prohibition.
Шолу
Бұл мақалада 19 ғасырда Америка мен Кореяда болған рухани жаңару туралы айтылады. Ұлыбританияда да ұқсас жаңару орын алды, ол 1859 жылы басталды деп белгіленді. Оның ықпалы 19 ғасырдың соңына дейін сақталды, шіркеудің өсуіне, шетелдегі миссионерлік қызметке және әлеуметтік іс-қимылға әсер етті. Маңызды тұлғалар: Дуайт Л. Муди, Ира Д. Санки, Уильям Бут және Кэтрин Бут (Құтқарылу Армиясын құрғандар), Чарльз Сперджен және Джеймс Коги. Хадсон Тейлор Қытай ішкі миссиясын бастады, ал Томас Джон Барнардо әйгілі жетім үйлерін ашты. Американың протестанттық басты шіркеулері саны, байлығы және білім деңгейі жағынан қарқынды өсіп, шекаралық бастамаларын қалдырып, қалалар мен кенттерде орталықтанды. Джозия Стронг сияқты зиялылар мен жазушылар Америкада және бүкіл әлемде шіркеуге қатыспағандарға жүйелі түрде үгіттеумен «батыл христиандықты» жақтады. Басқалары келесі буынды тәрбиелеу үшін колледждер мен университеттер құрды. Әр конфессия белсенді миссионерлік қоғамдарды қолдады және миссионер мамандығын жоғары дәрежеге көтерді. Пиетистік басты протестанттардың көп бөлігі (Солтүстікте) Республикалық партияны қолдады және оны тыйым салу мен әлеуметтік реформаларды бекітуге шақырды. 1858 жылы көптеген қалалардағы жаңару Америка Азамат соғысымен тоқтап қалды. Оңтүстікте Азамат соғысы қайта жандануға түрткіс болды, әсіресе генерал Роберт Ли армиясындағы Конфедерация армиясының қайта жандануы. Соғыстан кейін Муди Чикагодағы қызметінде қайта жандануды басты орынға қойып, Муди Библия институтын құрды. Ира Санкидің гимндері ерекше ықпалды болды. Ел бойынша дін атынан алкогольге тыйым салу үшін күрес жүргізілді. Әйелдердің христиандық қоңышсыздық одағы протестант әйелдерін арақ, порнография және жезөкшелікке қарсы әлеуметтік күреске жұмылдырды және әйелдердің сайлау құқығын талап етуге себеп болды. Алтын ғасырдың плутократиясы Прогрессивті дәуірдегі әлеуметтік Евангелие уағыздаушылары мен реформаторларынан күшті сынға ұшырады. Тарихшы Роберт Фогель балалар еңбегі, міндетті бастауыш білім беру және зауыттарда әйелдерді қанаудан қорғау сияқты көптеген реформаларды атап көрсетті. Джейн Аддамстың Чикагодағы Халл Хаусы орталығы болғандықтан, қоныс үйлер қозғалысы мен әлеуметтік жұмыс әлеуметтік Евангелиеге терең әсер етті. 1880 жылы Құтқарылу Армиясы Америкаға келді. Оның теологиясы Екінші Ұлы Жаңару кезінде білдірілген идеалдарға негізделгенімен, кедейлікке назар аударуы Үшінші Жаңару кезеңіне тән болды. Барлық басты конфессиялар АҚШ-та да, әлемде де миссионерлік қызметті дамытуға қолдау көрсетті. Шіркеулермен байланысты колледждер саны, көлемі және оқу бағдарламасының сапасы тез өсті. «Батыл христиандықты» насихаттау университеттердегі және қалалық YMCA-дағы жас жігіттер арасында, сондай-ақ методистер үшін Эпворт лигасы және лютерандар үшін Уолтер лигасы сияқты конфессиялық жастар топтарында танымал болды. Кәсіби бейсболшы Билли Сандей 1880 жылдары жас кезінде дінін өзгертті, евангелист болды және 20 ғасырдың алғашқы екі онжылдығында Американың ең ықпалды евангелисті деп есептеледі. 1891 жылы баскетбол Спрингфилдте (Массачусетс штаты) Халықаралық жас ерлер христиан қауымдастығының (YMCA) оқу мектебінде ойлап табылды.
This article focuses on the awakening that took place during the 19th century in America and Korea. A similar awakening took place in Britain, identified by J. Edwin Orr as starting in 1859 with its influence continuing through to the end of the 19th century, impacting church growth, overseas mission, and social action. Significant names include Dwight L. Moody, Ira D. Sankey, William Booth and Catherine Booth (founders of The Salvation Army), Charles Spurgeon and James Caughey. Hudson Taylor began the China Inland Mission, and Thomas John Barnardo founded his famous orphanages. The American Protestant mainline churches were growing rapidly in numbers, wealth and educational levels, throwing off their frontier beginnings and becoming centered in towns and cities. Intellectuals and writers such as Josiah Strong advocated a muscular Christianity with systematic outreach to the unchurched in America and around the globe. Others built colleges and universities to train the next generation. Each denomination supported active missionary societies and made the role of missionary one of high prestige. The great majority of pietistic mainline Protestants (in the North) supported the Republican Party and urged it to endorse prohibition and social reforms. The awakening in numerous cities in 1858 was interrupted by the American Civil War. In the South, on the other hand, the Civil War stimulated revivals, especially the Confederate States Army revival in General Robert E. Lee's army. After the war, Moody made revivalism the centerpiece of his activities in Chicago and founded the Moody Bible Institute. The hymns of Ira Sankey were especially influential. Across the nation, drys crusaded in the name of religion for the prohibition of alcohol. The Woman's Christian Temperance Union mobilized Protestant women for social crusades against liquor, pornography and prostitution, and sparked the demand for women's suffrage. The Gilded Age plutocracy came under sharp attack from Social Gospel preachers and reformers in the Progressive Era. The historian Robert Fogel identifies numerous reforms, especially the battles involving child labor, compulsory elementary education, and the protection of women from exploitation in factories. With Jane Addams's Hull House in Chicago as its center, the settlement house movement and the vocation of social work were deeply influenced by the Social Gospel. In 1880, the Salvation Army denomination arrived in America. Although its theology was based on ideals expressed during the Second Great Awakening, its focus on poverty was of the Third. All the major denominations sponsored growing missionary activities, both inside the United States and around the world. Colleges associated with churches rapidly expanded in number, size and quality of curriculum. The promotion of "muscular Christianity" became popular among young men on campus and in urban YMCAs, as well as in such denominational youth groups such as the Epworth League for Methodists and the Walther League for Lutherans. Professional baseball player Billy Sunday converted as a young man in the 1880s, became an evangelist, and is widely considered America's most influential evangelist of the first two decades in the 20th century. In 1891, basketball was invented at the International Young Men's Christian Association (YMCA) Training School in Springfield, Massachusetts.
Жаңа діндер
1879 жылы Мэри Бейкер Эдди бүкіл елде танымал болған «Ғылым және Дін» шіркеуін құрды. 1876 жылы Феликс Адлер Нью-Йорк қаласында Этикалық мәдениет қоғамын құрды, ол реформалық яһудилерді қызықтырды. Чарлз Тейз Расселл Киелі кітапты зерттеушілер қозғалысын құрды. 1879 жылдың шілдесінде Расселл «Сион мұнарасы және Мәсіхтің келуінің жаршысы» атты ай сайынғы діни журналды жариялай бастады. Ол және оның студенттер тобы бастапқыда өздерін «Халықтың мінбері қауымдастығы» деп таныстырды, ал 1910 жылы – «Халықаралық Киелі кітапты зерттеушілер қауымдастығы» деп атады. 1931 жылы Киелі кітапты зерттеушілердің арасында дау туып, «Мұнара, Киелі кітап және трактаттар қоғамы» заңды тұлғасын бақылауға алғаннан кейін, Жозеф Франклин Рутерфорд және Киелі кітапты зерттеушілер қозғалысының бұрынғы мүшелері «Куәгерлер» деген атты қабылдады. 1830 жылдары бастау алған «Жаңа ой» қозғалысы, «Біртұтастық» және «Илаһи ғылым» шіркеулері құрылғанда кеңейді.
In 1879 Mary Baker Eddy founded the Church of Christ, Scientist, which gained a national following. The Society for Ethical Culture was established in New York in 1876 by Felix Adler and attracted a Reform Jewish clientele. Charles Taze Russell founded the Bible Student movement. In July 1879, Russell began publishing a monthly religious journal, Zion's Watch Tower and Herald of Christ's Presence. He and his group of fellow students first identified themselves as The People's Pulpit Association, then in 1910 as The International Bible Students Association. In 1931, after schisms within the Bible Students and gaining control of the legal entity Watchtower Bible and Tract Society, Joseph Franklin Rutherford along with former members of the Bible Student movement would go on to adopt the name Jehovah's Witnesses. The New Thought movement, which began in the 1830s, expanded as Unity and Church of Divine Science were founded.
Қасиеттілік пен Елуінші күн мейрамының қозғалысы
Методист шіркеуіндегі қасиеттілік қозғалысының мақсаты, жанданулардың нәтижесінде туған бір реттік нанымға келуден асып, толық қасиеттілікке жету болды. Пентикостшылар бір қадам басып, оны «Рухта шомылу» немесе «Киелі Рухқа шомылу» деп атады, бұл ерекше сыйға ие болғандарға ауруларды емдеуге, кереметтер жасауға, пайғамбарлық айтуға және басқа тілдерде сөйлеуге мүмкіндік берді. Жаңадан ашылған Пентикостшылар қозғалысының бастауы Шығыс Теннессидегі Окои тауларында, Теннесси өзенінің жоғарғы ағысында жатыр. 1886-1896 жылдары методист пасторы Ричард Сперлинг басқарымындағы топ жиналып, қасиетті өмір сүруге шақырды. Сол кезде олар Киелі Рухпен шомылуды басынан өткізіп, христиандарға қасиеттілікте өмір сүруге күш берді. Бұл қозғалыс туралы көп мәлімделмеген, себебі ол тауларда болды, Лос-Анджелестегі Азуза көшесіндегі жанданумен салыстырғанда (Калифорния штаты). Дегенмен, Сперлинг басқарған топтан туған ұйым әлемнің 200-ден астам елінде 7 миллионнан астам христиан мүшесі бар халықаралық ұйымға айналды; ол Құдай шіркеуі ретінде танымал, штаб-пәтері Теннесси штатының Кливленд қаласында орналасқан. Ұйым Ли университеті мен Пентикостшылар теологиялық семинариясына ие. Топека қаласындағы (Канзас штаты) методист пасторы Чарльз Пархам, пасторлық қызметінен бас тартып, Киелі Рухпен шомылу туралы уағыздай бастады. 1899 жылдың 31 желтоқсанында Пархам ғибадат кезінде Агнес Озман атты әйелге қолын тигізді; ол Киелі Рухпен шомылып, басқа тілдерде сөйлей бастады және пайғамбарлық айта бастады. Осының нәтижесінде Лос-Анджелестегі (Калифорния штаты) 1906 жылғы «Азуза көшесінің жандануы» пайда болды, оны Пархамның афроамерикандық шәкірті Уильям Джей Сеймур басқарды.
The goal of the Holiness movement in the Methodist church was to move beyond the one time conversion experience that the revivals produced and reach entire sanctification. The Pentecostals went one step further, seeking what they called a "baptism in the spirit" or "baptism of the Holy Ghost" that enabled those with this special gift to heal the sick, perform miracles, prophesy, and speak in tongues. The re discovered Pentecostal movement can be traced to the Ocoee mountains of East Tennessee in the upper Tennessee River valley, when a group led by Methodist minister Richard Spurling met in 1886 1896 and called for holy living. At that time they experienced what is known as the baptism of the Holy Spirit, empowering Christians to live in holiness. Little is known of this movement because it happened in the mountains, compared to the Azusa Street Revival which happened in Los Angeles, California. However, the organization born from that group led by Spurling has grown to an international presence in over 200 countries around the world with a church membership of over 7 million Christians; it is known as the Church of God, with headquarters in Cleveland, Tennessee. The organization owns Lee University and Pentecostal Theological Seminary. Charles Parham in Topeka, Kansas, who was a Methodist minister, resigned his ordination as a minister and began preaching about the baptism of the Holy Spirit. During a service on December 31, 1899, Parham laid hands on a woman named Agnes Ozman; she is supposed to have received the baptism of the Holy Spirit and to have begun speaking in tongues and prophesying. This is the root of the better known "Azusa Street Revival" in Los Angeles, California (1906) led by William J. Seymour, an African American student of Parham's.
Кореяға әсері
Чун Бе Им Америкадағы Үшінші Ұлы Оянудың уағыздау әдістері мен нәтижелерін 1884–1910 жылдардағы корейлік жаңғырулармен салыстырды. Екінші және үшінші Ұлы Оянудың көптеген тәсілдері Америкадан Кореяға ауыстырылды, оның ішінде методистердің жылдам сапармен жүру жүйесі, баптист шаруа қазынагерлері, шығыс жағалаудағы студенттік жаңғырулар, батыстағы лагерь жиындары, Чарльз Г. Финнидің жаңа шаралары, жай адамдардың дұғасы арқылы жаңғыруы, Мюдидің қалалық жаппай уағыздауы және Студенттік еріктілер қозғалысы. Им екі елдің жаңғыруларын салыстырып, талдау нәтижесінде әсер етудің төрт саласын анықтады: дәстүр қалыптастыру, ұқсас басымдықтарды қабылдау, уағыздау әдістемелерін енгізу және жаңғырудың нәтижелерін бақылау. Америка жаңғырулары корей жаңғыруларына зор ықпал етті, ал американдық жаңғыру дәстүрі мен миссионерлік қызметке құштарлығы корей христиандарына өз діни тәжірибесі мен дәстүрін дамытуға көмектесті. Бұл дәстүр XXI ғасырға дейін корей шіркеулеріне әсерін тигізіп келеді.
Chun Beh Im compared the evangelistic method and results of the Third Great Awakening in America with the Korean revivals of 1884–1910. Many techniques of the Second and Third Great Awakenings were transposed from America to Korea, including the circuit riding system of the Methodists, the Baptist farmer preachers, the campus revivals of the eastern seaboard, the camp meetings in the West, the new measures of Charles G. Finney, the Layman's Prayer Revival, urban mass revivalism of Moody, and the Student Volunteer Movement. Im discovered four areas of influence from a comparison and analysis of the two countries' revivals: the establishment of tradition, the adoption of similar emphases, the incorporation of evangelistic methodologies, and the observation of the results of the revivals. The American revivals had a major influence on the Korean revivals, and the American revival tradition and enthusiasm toward missions helped Korean Christians develop their own religious experience and tradition. This tradition has influenced Korean churches even into the 21st century.