Оңтүстік Африканың ірі өзені: Құтхинг, Мохале'с Хук және т.б.

Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы ірі өзен

Курс

Оранж өзені Оңтүстік Африка мен Лесото арасындағы шекарада орналасқан Дракенсберг тауларында, Үнді мұхитының батысында және теңіз деңгейінен жоғары биіктікте бастау алады. Лесотодағы Оранж өзенінің ең шеткі бөлігі Сенку деп аталады. Сенку өзенінің кейбір бөліктері қыста биіктіктен мұздап қалады. Бұл төменгі ағыстағы құрғақшылықты тудырады, бұл негізінен ешкі және ірі қара мал өсіруге әсер етеді. Оранж өзені Оңтүстік Африка арқылы батысқа қарай ағады, Фри-Стейт провинциясының оңтүстік-батыс шекарасын құрайды. Бұл бөлімде өзен алдымен Гарип тоғанына, кейіннен Вандерклуф тоғанына құяды. Лесото шекарасынан Вандерклуф тоғанының төменгі жағына дейін өзен арнасы терең ойылып кеткен. Ағыстың төменгі жағында жер тегіс, ал өзен суару үшін кеңінен қолданылады. Фри-Стейт провинциясының батыс нүктесінде, Кимберлидің оңтүстік-батысында Оранж өзені өзінің негізгі саласы – Ваал өзенімен кездеседі, ол провинцияның солтүстік шекарасының көп бөлігін құрайды. Осы жерден өзен Оңтүстік Калахари аймағының шөлейтті даласы мен Солтүстік Кейп провинциясындағы Намакваленд арқылы батысқа қарай ағып, 20°E бойламында Намибиямен шектеседі. Одан батысқа қарай ағып, шамамен километрге дейін созылады.

Оранж өзенінің (Ваал өзенін қоса алғанда) жалпы су жинау алабы Оңтүстік Африка жерінің шамамен 77%-ын құрайды, бірақ оның шамамен 38%-ы елден тыс, Лесото, Ботсвана және Намибияда орналасқан.

Этимология

Кейбір ең алғашқы колониялық дәуірдегі тұрғындар өзенді қара түсіне сілтеме жасай отырып ǂNūǃarib деп атаған, ал кейде жай ғана Kai !Arib ("Ұлы өзен") деп атаған, одан африкаанс тіліндегі Gariep және "Groote Rivier" аудармасы шыққан. Голландтың бұл өзенге берген ертедегі аты – дәл сол аударма, Groote Rivier, яғни "Ұлы өзен" деген мағынаны білдіреді. "Aliwal Weekblad" газетінде жарияланған хабарламада "қазіргі атау отаршылдық тарихымен байланысты деп есептеледі және де, қазіргі демократиялық жүйеде оған орын жоқ" делінген. Аңыз бойынша, осы жаратылыстың мекендейтін жерлерінің бірі – Ауграбис сарқырамасындағы Король Георгий сарқымасы астындағы ойыс, сонымен қатар ол алмастардың да көзі болып саналады.

Экономика

Оңтүстік Африканың суының басым бөлігін жинақтайтын нүкте ретінде Оранж өзені ауыл шаруашылығын, өнеркәсіпті және кен өндірісін қолдауда маңызды рөл атқарады. Бұған көмектесу үшін екі ірі су шаруашылығы жобасы құрылды: Оранж өзені жобасы және Лесото Таулы аймақтары Су жобасы. Тарихи тұрғыдан алғанда, өзен Оңтүстік Африкадағы алмаз асыру кезеңінде маңызды рөл атқарды, ал елдегі алғашқы алмаздар Оранж өзеніндегі аллювиалды шөгінділерде табылды. Бүгінде Оранж өзенінің соңғы бөлігі мен оның құйылатын жерінің маңында бірнеше коммерциялық алмаз кен орындары жұмыс істейді. Өзенде қауіпті жануарлардың болмауы және жаз айларындағы жоғары су деңгейінің арқасында, ол демалыс үшін каноэ мен рафтингке пайдаланылады. Оранж өзенінде рафтинг өте танымал болды, көптеген компаниялар өзен бойындағы лагерьлерін операциялық база ретінде пайдаланады. Ең танымал саяхаттар – төрт күндік және алты күндік өзен саяхаттары, олар Ауграбис сарқырамасының төменгі жағындағы шатқал бойымен немесе Рихтерсвельд аймағында өтеді.

Су электр қуаты

Eskom Гарип және Вандерклуф бөгеттерінде гидроэлектр станцияларын пайдаланады. Вандерклуф бөгетіндегі гидроэлектр станциясы Оңтүстік Африкада толығымен жер астында салынған алғашқы электр өндіру станциясы болды. Овистон және Оранжекраг қалалары жаңа инфрақұрылымның құрылысы мен жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін салынысқан.

Суландыру

Вандерклуф бөгетінің кең аумағындағы төменгі ағысындағы жерлерді суару, мыңдаған гектар шөлейтті жоғары өнімді егіс жеріне айналдырды және бұл Гарип және Вандерклуф бөгеттерін салу арқасында мүмкін болды. Бухберг, Упингтон, Какамас және Виольсдриф сияқты бұрыннан бар суару схемалары да су ағынын реттеуге мүмкіндік болғандықтан пайда тапты. Намибия жағында Ауссенхер Orange өзенінің суымен жүзім өсіреді. Соңғы жылдары Оранж өзені бойындағы шарап жасау аймақтарының маңызы артты. Шығыс Кап провинциясындағы суару да үлкен дамуға ие болды, бұл тек қосымша судың болуымен ғана емес, сонымен қатар су сапасының жақсаруының нәтижесінде болды. Егер су сапасы жақсармағанда, Lower Sundays өзені бойындағы цитрус шаруашылықтары өнімділіктің төмендеуіне ұшыраған болар еді.

Лесотоның биік жерлеріндегі су жобасы

Лесотоның биік таулы аймағындағы су жобасы Ваал өзені жүйесінің су қорын арттыру мақсатымен жоспарланды. Су Лесото мен Оңтүстік Африка шекарасындағы Каледон өзені арқылы, содан кейін Эркин штаттың Кларенс қаласының оңтүстігіндегі Кіші Каледон өзені арқылы Оңтүстік Африкаға жеткізіледі және Аш өзеніне құяды. Бұл жоба Гаутенг айманындағы суға деген қажеттілік, Тюгела өзенінен Ваал өзеніне су тасымалдау сияқты басқа балама жобалармен салыстырғанда экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып қалған кезде мүмкін болды, аталған жоба Эркин штаттың Харрисмит қаласының жанында орналасқан Стеркфонтейн тоғанымен жұмыс істеді.

Алювиалды алмастар

1867 жылы Оңтүстік Африкада табылған алғашқы алмаз – «Еврика» алмазы Оранж өзенінің жанындағы Хоптаун қаласынан табылды. Екі жыл өткен соң, сол аймақта «Оңтүстік Африка жұлдызы» деп аталатын одан да ірі алмаз табылғаннан кейін алмазға деген талап күрт өсті. Бірақ 1871 жылы Кимберлиде кимберлиттен тікелей алмаз өндіруге асығушылық осы жағдайды басып озды, дегенмен Оранж өзенінде аллювиалды алмаздар табылуын тоқтатпады. Бүгінде өзеннің соңғы бөлігінде және оның құятын жердегі жағалауларда бірнеше коммерциялық алмаз кен орындары жұмыс істеп тұр. Сондай-ақ, өзеннің ортаңғы бөлігінде де алмаз кен орындары бар.

Рафтинг және каноэде жүзу

Наурыз және сәуір айларында, жаңбыр жауып, тоғандардың шлюздары ашық болған жағдайда, каноэмен (немесе салмен) күніне оңай саяхаттауға болады. Өзеннің төменгі ағысы әсем ландшафтысы үшін ең танымал. Коммерциялық турлар ұйымдастырылған, және осы сапарлар Виольсдриф шекаралық қаласынан басталады.