Кіріспе
Бриттания герцогы және Ричмондтың 3-графы Джеффри II (; Гальфрид, ; 23 қыркүйек 1158 – 19 тамыз 1186) 1181 және 1186 жылдар аралығында Бриттания герцогы және Ричмондтың 3-графы болды, Бриттания герцогинясы Констанцияға үйлену арқылы. Джеффри Англияның Генрих II және Аквитания герцогинясы Элеонораның бес ұлының төртіншісі еді.
Geoffrey II (; Galfridus, ; 23 September 1158 – 19 August 1186) was Duke of Brittany and 3rd Earl of Richmond between 1181 and 1186, through his marriage to Constance, Duchess of Brittany. Geoffrey was the fourth of five sons of Henry II of England and Eleanor, Duchess of Aquitaine.
Өмір
1160 жылдары Генрих II Бреттаньдегі жанама басқару саясатын өзгертіп, тікелей бақылауды күшейтуге кірісті. Генрих IV Конанмен соғысқан болатын. Жергілікті бритондық ақсүйектер Конанға қарсы бүлік көтерді, сондықтан Конан Генрих II-нің көмегін сұрады. 1164 жылы Генрих Бретань мен Нормандия шекарасындағы жерлерді иеленуге араласты, ал 1166 жылы жергілікті барондарды жазалау үшін Бретаньге шапқындады. Генрих Конанды герцогтіктен бас тартуға және Бриттанияны бес жасар қызы Констанцияға беруге мәжбүр етті, ол Генрихтің ұлы Джеффриге берілді және оған күйеу болып алуға уәде берілді. Генрих пен Франция патшасы Людовик VII арасындағы шиеленіс 1167 жылы ашық соғысқа ұласты, себебі Левант кресттік мемлекеттеріне бағытталған ақшаны қалай жинау керек деген ұсақ дау болды. Людовик Уэльс халқымен, шотландтармен және бритондықтармен одақтасып, Нормандияға шабуыл жасады. Генрих оған жауап ретінде Людовиктің негізгі әскери арсеналы сақталған Шомонт-сюр-Эптеге шабуыл жасап, қаланы толығымен өртеп, Людовикті одақтастарынан бас тартып, жеке бітімге келуге мәжбүр етті. Осыдан кейін Генрих Бриттаниядағы бүлікші барондарға қарсы күресуге мүмкіндік алды, өйткені герцогтікті басып алғанына байланысты наразылық әлі де жоғары еді. Джеффри әкесіне қарсы бірінші бүлікке қатысқанда он бес жаста болған. Кейіннен 1174 жылы Гиссордағы бітімге қатысып, Генрихпен татуласты. Джеффри 1183 жылғы екінші бүлікте Генрих Жас патшаның атынан Ричардқа қарсы күресте маңызды рөл атқарды. Джеффри Людовик VII-нің ұлы Филиппен жақын дос болды және екеуі де жиі Генрих патшаға қарсы одақтас болды. Джеффри көп уақытын Филиптің Париждегі сарайында өткізді, ал Филип оны өзінің сенашалы етіп тағайындады. 1186 жылдың жазында Парижде болған соңғы кезеңінде Джеффри Филиптің көмегімен тағы бір бүлік ұйымдастыруды жоспарлап отырғанына куәліктер бар. Әкесіне қарсы көптеген бүліктерге қатысқандықтан Джеффри сатқын ретінде танылды. Уэльс патшасы Джеральд оның туралы былай деп жазды: "Оның ішінде балдан гөрі алоэ көп, тілі майдан да жұмсақ, тәтті және көндіретін сөздері ең мықты одақтарды бұзуға мүмкіндік берді, ал тілдік шеберлігі екі мемлекетті де бұзуға қабілетті; ол әрқашан екіжүзділікке, алдауға және жалғандыққа бой береді". Джеффри сонымен қатар науқанына қаржы жинау үшін монастырлар мен шіркеулерге шабуыл жасағаны белгілі болды. Дінге деген құрметсіздігінен шіркеудің және оның өмірі туралы жазған көптеген тарихшылардың наразылығын тудырды.
Өлім
Жеффри 1186 жылғы 19 тамызда Парижде 27 жасында қайтыс болды. Сонымен қатар, 1186 жылғы 21 тамызда қайтыс болғандығын растайтын деректер де бар. Оның өлімі туралы екі түрлі баяндама бар. Көбінесе таралған алғашқы баяндамада ол ат жарысында қаза тапқан делінеді. Оның қосылу рәсімінде, қайғыға батқан Филип оның табытына секіруге тырысқан көрінеді. Бұл баяндаманың бастауы Роджер Ховеденнің жылнамасы, ал Филиптің шектен шыққан қайғысы туралы толық мәліметтер Уэльс графы Джеральдтан алынған. Екінші баяндамада, француз патшалық хатшысы Ригордың жылнамасында, Жеффри кенеттен кеудесіндегі күшті ауырудан қайтыс болды. Бұл оның Филиппен сөйлескеннен кейін, Нормандияны қиратуға ниетті екенін мақтан тұтқан сәтте болған делінеді. Бұл нұсқаның, жылнама авторының ойлап тапқан әңгімесі болуы мүмкін. Кенеттен ауру – әкесіне қарсы көтеріліс жоспарлаған, алғыссыз ұлдың құдай алдындағы жазасы, сондай-ақ оның дінсіздігінің салдары. Басқаша айтқанда, турнир туралы әңгіме Генрих II-нің құйрық іздеуіне бөгет қою үшін Филипптің құрастырған нұсқасы болуы мүмкін. Жеффридің Парижде болуына турнир сияқты әлеуметтік себептерді келтіру арқылы Филипп олардың кездесуінің нақты мақсатын жасыруға тырысқан болуы мүмкін. Жеффримен жақсы қарым-қатынаста болған Шампандық Мария, жартылай бауыры үшін өткізілген реквиемге қатысып, оның жанының тыныштығы үшін дұға оқыды. Жеффри Париждегі Нотр-Дам соборының хорында жерленді, бірақ оның қабір тасы 18 ғасырда, Француз революциясынан бұрын жойылды. Оның денесі 1797 жылы эксгумацияланып, 5 фут 6,5 дюйм (1,69 метр) биіктікте екені анықталды.
Мұрагерлік
Джеффри қайтыс болғаннан кейін Генрих II, Джеффридің жесірі Констансқа 6-шы Честер графы Ранулф де Блондевиллге үйленуіне көмектесті. Ранулф осы неке жойылғанша қысқа мерзімге әйелінің құқығымен Бриттания герцогы атанды.
Әдебиетте
Бриттаниялық Джеффри II – Джеймс Голдманның «Қыстағы арыстан» (1966) пьесасының маңызды кейіпкері, оның суреті Уэльс Геральдының сипаттамасына ұқсас, және Шарон Кей Пенменнің «Шайтанның ұрпақтары» (2008) романында бейнеленген. Ол сонымен қатар «Джон патшаның қиын тұсы» (анонимді, 1589) трагедиясында, Уильям Шекспирдің «Джон патша» (1593–1596) пьесасында, Ричард Валпидің «Джон патша» туындысында, Марселин Десборд Вальмордың «Руан мұнарасындағы кішкентай Артур Бретон» (1822) поэмасында, Луи Тиерцелиннің «Артур Бретон» (1885) драмасында, Шарон Кей Пенменнің «Арыстан жүрек» (2011) және «Патшаның құны» (2014) романдары мен Бриджит Коппеннің «Пульфен сарайы» трилогиясының екінші томында (2009) да еске алынады.
Театр мен теледидарда
Джеффриді Джон Касл "Қыстағы арыстан" (1968) фильмінде, ал 2003 жылғы телефильмде Джон Лайт сомдады. Ол сондай-ақ BBC телесериалы "The Devil's Crown" (1978) драмасында Остин Сомервелл (бала кезінде) және Мартин Нил (есейгенде) рөлінде бейнеленген.