Джеймс Фитцджеймс, Бервик герцогі және әскери қолбасшы

Кіріспе

Англо-француздық әскери қолбасшы (1670–1734)

Джеймс ФицДжеймс, Бервик герцогының 1-ші титулы, Лирия және Херика герцогының 1-ші титулы, ФицДжеймс герцогының 1-ші титулы (21 тамыз 1670 – 12 маусым 1734) – англо-француздық әскери қолбасшы және король Джеймс II мен VII-нің Арабелла Черчилльден туған заңсыз ұлы, ол Марлбороның 1-ші герцогының қарындасы болған. Бервик Франция патшасы Людовик XIV-нің қызметінде табысқа жеткен генерал болды.

Ерте өмір

ФицДжеймс Францияның Мулен қаласында әкесі таққа отырмас бұрын дүниеге келді және Францияда католик ретінде тәрбиеленді. Ол Джеймс пен оның сүйіктісі Арабелла Черчилльдің, ағылшын генерал-капитан және мемлекет қайраткері Джон Черчилльдің, 1-ші Марлборо герцогының, қарындасы еді. Ол Стюарттардың есебінен Джуили колледжінде, Плесси колледжінде және Ла-Флеш иезуит колледжінде білім алды. Ол Лотарингия герцогы Карл V-нің қызметіне кірді және Буда қоршауына қатысты. ФицДжеймс 1687 жылы әкесі Бервик герцогы, Тинмут графы және Барон Босворт титулдарын алды. Содан кейін ол Венгрияға оралып, Мохач шайқасына қатысты. Бервик Англияға оралып, Портсмуттың губернаторы болды. Король Джеймс оны Гартер орденінің рыцары етіп, протестанттық Оксфорд графының орнына The Blues полковнигі етіп тағайындады. Бұл лауазымды оның анасының інісі Марлборо герцогы да қалаған, бірақ ФицДжеймс командалыққа тағайындалды, себебі католиктер англикандықтарды ығыстырды. Алайда, Оранж принцінің басып кіруі және одан кейінгі Даңқты революция салдарынан тағайындау жоспары іске аспады. Бервик 1682 жылдан бері қызмет еткен The Blues әскерінің полковнигі қызметін тастай алмады, өйткені ол ескі демеушісіне сатқындық жасауға бармады. Әміршілердің адалдығын тексеру үшін король жасаған «үш сұраққа» жауап беру қажет болды. Бервик әкесімен бірге Солсбериде болғанда, маңызды бөлімдер Оранж принціне қашып кетті. 1688 жылдың желтоқсанында король Джеймс II тақтан құлатылды және Бервик онымен бірге эмиграцияға кетті. 1689 жылы Бервик әкесімен бірге Ирландияға барды және Дерри қоршауында, Каван шайқасында және Бойн шайқасында Ирландия науқанында шайқасты, ол шайқас кезінде шабуылға шығып, жылқысынан құлап, қақтығыста мерт болады деп жаздады. Әкесі Бойндан кейін Францияға кеткен соң Бервик Якобиттердің ирландиялық армиясымен бірге Лимерикке қайтқанда қалды. 2 тамызда ол Патрик Сарсфилд пен Бойселоумен бірге генералдардың бірі болды, олар Вильямдықтардың шабуылын күтіп, Лимериктегі қорғанысты нығайтты; содан кейін олар бірнеше гвардиямен бірге Шаннонның солтүстігіне аттанды. 1691 жылдың 22 маусымында Бервик француз генералы Маркиз де Сент-Рутпен бірге Аугримде болды, ол осы жерді таңдаған еді, сол кезде генерал Гинкель 18 000 Вильямдық әскерімен төбеден көрінді. Қорғаушылардың бір жағынан торфты батпақтар, екінші жағынан Килкоммодон төбесі қоршап тұрды. Бервик Ирландияның оң жағында Сарсфилд корпусымен бірге болды, олардың резервтері болмады, ал The Blues сол жақтағы ирландиялық қатарларды бұзып, ирландиялық драгундарды жеңіп, жалпы дүрбелең тудырды. Генерал Сент-Руттың басын қаңғып кеткен зеңбірек оғы кесіп тастады, бірақ Сарсфилд жағдайды түзетуге үлкермеді. Ол Бервикпен бірге Лимериктің салыстырмалы қауіпсіздігіне қайтты, оны Гинкель 25 тамызда қоршады. 3 қазанда қол қойылған Лимерик шарты бойынша барлық ирландиялық жасақтар құрлықтан мәңгілікке қуылды. Бұл сарбаздар «Жабайы қаздар» деп аталды. Джеймс II Бервикті 1-ші жасақтың, «Жабайы қаздардың» полковнигі етіп тағайындады. Бервик Корк қоршауына 4000 француз әскерімен тым кеш келді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады, сондықтан ол кері шегінді; Марлборо 18000 французға қарсы күресу үшін батысқа қарай Кинсейлге аттанды. Осы уақытта ол Якобиттердің мүддесі үшін Англияға бірнеше рет құпия сапарлар жасады.

FitzJames was born at Moulins in France before his father's accession to the throne, and was brought up in France as a Catholic. He was the son of James and his mistress Arabella Churchill, sister of the English captain general and statesman John Churchill, 1st Duke of Marlborough. He was educated at the Stuarts' expense in the College of Juilly, the Collège du Plessis, and the Jesuit College of La Flèche. He went into the service of Charles V, Duke of Lorraine, and was present at the siege of Buda. FitzJames was created Duke of Berwick, Earl of Tinmouth and Baron Bosworth by his father in 1687. He then returned to Hungary and participated at the Battle of Mohács. Berwick returned to England and was made Governor of Portsmouth. King James made him a Knight of the Order of the Garter and appointed him Colonel of The Blues to replace the Protestant Earl of Oxford. The post had been coveted by his maternal uncle the Duke of Marlborough, but FitzJames was earmarked for command, as Catholics replaced Anglicans. However, due to the invasion of The Prince of Orange and the subsequent Glorious Revolution, the installation never took place. Berwick in all conscience could not remain with the Colonel of The Blues' Troop he had served since 1682; he refused to betray his old patronne. Officers were required to answer 'three questions' designed by the King to test their loyalty. Berwick was with his father at Salisbury, when key units deserted to the Prince of Orange. King James II was overthrown in December 1688 and Berwick went into exile with him. In 1689 Berwick accompanied his father to Ireland and fought in the Irish campaign at the Siege of Derry, the Battle of Cavan and the Battle of the Boyne during which he led a charge, was unhorsed and almost killed in the melee. When his father departed for France after the Boyne, Berwick remained with the Jacobite Irish Army during the retreat to Limerick. On 2 August he was one of the Generals, with Patrick Sarsfield and Boisselau, who shored up the defences at Limerick awaiting the Williamite assault; thereafter they rode north across the Shannon with a few Guards. On 22 June 1691, Berwick was with the French general the Marquis de St Ruth, at Aughrim, a site of his choosing when General Ginckel appeared over the hill with a superior force of 18,000 Williamites. The defenders were surrounded on one side by peat bog, and on the other Kilcommodon Hill. Berwick was with Sarsfield's corps on the Irish right, who had an uncommitted reserve, when The Blues smashed through the Irish lines on the left, broke the Irish Dragoons, and caused a general panic to ensue. General St Ruth was decapitated by a stray cannonball, but Sarsfield was too late to rescue the situation. He retired with Berwick to the relative safety of Limerick, which Ginckel besieged on 25 August. Under the terms of Treaty of Limerick, signed on 3 October, all Irish contingents were banished to the continent forever. These soldiers became known as the Wild Geese. James II created Berwick Colonel of the 1st Troop, Wild Geese. Berwick arrived too late at the siege of Cork with 4,000 French troops, but unable to effect a result, he withdrew; Marlborough marched west to Kinsale to deal with 18,000 Frenchmen. It was at this time that he undertook a number of secret visits to England on behalf of the Jacobite cause.

Людовик XIV-нің қызметінде

Әкесінің соңғы жер аударылуынан кейін Бервик француз армиясында маршал Люксембургтің қол астында, соның ішінде Стенкерк шайқастарында қызмет етті. Люксембург Вильгельмнің басым күштерге қарсы қойған тұзағына түсіп қалды, бірақ одақтастардың күшін жеткізуге мүмкін болмады, француздар Maison Militaire du Roi жаяу әскерін төмен қарай жіберді. Бервик ағылшын қатарларын жарып жіберген дивизияның алдында болды. Олар ауыр шығындармен шайқас алаңынан ығыстырылды. Бервик Люксембургтің басты офицерлерінің бірі болды және 1694 жылы үлкен француз армиясының орталық бөліміне қолбасшылық етті. Вильгельмді тұзаққа түсіру үшін бірнеше мәжбүрлі марштардан кейін, олар Неервинденге жақын тоқтамас бұрын Мейза өзенін қайтадан кесіп өтті. Бервик Foot Guards-қа қарсы күресті, олар оның әскерін Ланденде шегінуге мәжбүр етті. Оны ағасы Чарльз Черчилль тұтқынға алып, 30 000 флоринге құтқарып алды, кейіннен жарақат алған Ормон герцогымен алмастырды. Ирландиялық пэр өзін жаудың қолына тапсырды деп айыпталды. Бұл оқиға Уайтхолл сарайында қызу пікір тудырып, Парламентте ашулы сұрақтарға себеп болды. Сонымен қатар, Смирна конвойына бағытталған 400 кеме француздықтар тарапынан алынды. Әкесін қолдағандығы және Англияға қарсы француз армиясында қызмет еткендігі үшін 1695 жылы Парламент актісімен британдық жұрлықтарынан айырылды. Бервик батылдығы, қабілеті және адалдығы үшін жоғары бағаланды. Бірақ Марлборо француздарды Лиж қаласында шайқасуға шақырғанда, Буфлерлер кері шегінді. 1703 жылы Экерен шайқасына қатысты. 1704 жылдың маусым айында Бервик франко-испандық біріккен армиясына қолбасшылық етті, бірақ жауға күшті қарсылық көрсетпеді, тек бірнеше бөгеттік қамалдарды ғана басып алды. 1706 жылдың шілдесіне қарай Бервик Испанияның солтүстігінде Бурбондардың басты генералы ретінде үстемдік құрды. Тамыз айында партизандар Галвей графының Мадридтен кетуіне мәжбүр етті, бұл Бервикке қысқы жайлауға кіруге мүмкіндік берді. Испания мұрагерлік соғысындағы ерен еңбегі үшін француз азаматы болды және 1706 жылы Ниццаға қарсы сәтті экспедициясынан кейін Франция маршалы болып тағайындалды. Людовик XIV маршалдарына ұзақ бұйрықтар жіберуді қалыпты жағдайға айналдырған. 1707 жылы ол герцог де Вендомеге жазған хатында: "Бервик герцогінің ұқсас үлесті бөлуі және Бавария сайлаушысына жеткілікті әскер жіберуі қажет" деп жазды. Француздар Рейн майданына 75 батальон мен 140 эскадрилья бөлді, бұл Бервикке сан жағынан айтарлықтай артықшылық берді. 1707 жылдың 25 сәуірінде Бервик Альмансада маңызды және шешуші жеңіске жетті, онда франко-испан армиясының басындағы ағылшын Рувиньи, англо-португалдық-голландия армиясының басындағы французды жеңді. Бес ағылшын, алты голланд және үш португал полкі барлық пушкаларымен және полк түстерімен бірге тұтқынға алынды. Бұл жеңіліс одақтастардың Испания тағына Габсбургтердің кандидатын отырғызу үмітін жойды. Бервик шатасқан торилер үшін "француздарды жеңген батыл ағылшын генералы" болды. Альмансадан кейін Бервик 1707 жылы Испанияның Филипп V патшасымен Лирия және Ксерика герцогі және Арагон лейтенанты, ал 1710 жылы Людовик XIV Францияның Фитц Джеймс герцогі болып жарияланды. Бірақ 1707 жылдың шілдесінде Бервик одақтастардың Маастрихттен кеткенін естіп, 34 батальон мен 75 эскадрильяны солтүстікке, Принц Евгений армиясын қарсы алу үшін жіберді. 1708 жылдың көктемінде голландтық күш Бервиктің Ценкодағы лагеріне шабуыл жасап, шатырдағы барлық әскерлерді өлтірді, Бервик бұл "варварлық" әрекетке қатты таң қалды. Шілде айына қарай Бервик Вендом армиясын Оденардеде қуып жете алды, бірақ ол әлі де келмеген, Вендом өзінің күштерін алты шақырым қашықтықтағы Гаврде біріктіру үшін кері шегінеді деп күтті. Бірақ Бервик Вендомның ауыр жеңілісін естігенде, Мейза өзеніндегі Гиветте болды. Бервик 9 000 артта қалғандарды құтқарып, оларды Дуайды қоршауға алды, содан кейін Лиллге көшіп барды, онда ол қоршауға дайындалды. Алайда ағылшындықтар бірінші болып келді және ол оларға жетпей тұрып, қорғаныс қабырғаларын бұзып тастады. Дегенмен, 3 тамызда Бервик қоршаудың басталғанын есептеп, гарнизонды 20 батальонмен және 7 атты драгун эскадрильясымен нығайтты. Лилль патша Луи үшін маңызды қорғалған және бекіністі қала болды. Бервик Марлбороның шаршаған армиясын шайқасқа тартуға тырысқанын түсінді, бірақ Версальдан бірден шабуыл жасау туралы үнемі бұйрықтар келіп тұрды. 22 қазанда маршал Буфлерс ақыры беріліп, Дуайға қарай аттанды. Бірақ ең бастысы, Бервиктің армиясы толықтай сақталды. Бервик Марлбороның туысы болды. Франция маршалы болмас бұрын, ол туысының отбасымен байланыста болды, олар эмиграцияда болғанда, Лилльдегі қоршау басталғанда. Бервик одақтастардан бірнеше жылқы сатып алу үшін өкілін жіберді. Сонымен қатар, оның жесір анасы ағылшын армиясының полковнигі Годфриге үйленді. 1710 жылы торилер сайлауда жеңіске жетіп, Франциямен бейбіт келісімге кедергі келтіретін протестанттық оппозицияны жойды. Людовик XIV ынталандырған Бервик Англияға басып кіру үшін армия жоспарлады. Марлбороның беделі төмендегендіктен, Франция жеңіліс қорлығынан құтылды.

After his father's final exile, Berwick served in the French army under Marshal Luxembourg, including at the battles of Steenkerque. Luxembourg fell into William's trap set against superior numbers, but reinforcements failed the Allies, and the French rallied to send the Maison Militaire du Roi infantry downhill. Berwick was in the charge of the division that broke English lines. They were driven from the field with heavy losses. Berwick was one of Luxembourg's principal officers, and in 1694 commanded the centre of a large French army. After several forced marches to entrap William, they crossed the Meuse again before stopping them near Neerwinden. Berwick struggled against the Foot Guards, who forced his men to retreat in the Landen. He was taken prisoner by his uncle, Charles Churchill, and ransomed for 30,000 florins; and later was exchanged for a wounded Duke of Ormonde. The Irish peer was accused of allowing himself to fall into enemy hands. The scandal swept Whitehall Palace causing angry questions in Parliament. At the same time a huge number of 400 ships bound for the Smyrna Convoy were taken by the French. Because of his support for his father and service in the French army against England, he was attainted in 1695 by Act of Parliament rendering his British peerages forfeit. As a soldier, Berwick was highly esteemed for his courage, abilities and integrity. But when Marlborough challenged the French to fight at Liege, Boufflers retreated. In 1703 he took part in the Battle of Ekeren. In June 1704, Berwick commanded a combined Franco Spanish army, but they did not seriously challenge the enemy, only taking a few of the Barrier Fortresses. By July 1706 Berwick had established increasing dominance in the north of Spain as the Bourbons' premier general. In August partizans forced the Earl of Galway to evacuate Madrid allowing Berwick into winter quarters. As a result of distinguished service in the War of the Spanish Succession, he became a French subject and was appointed a Marshal of France after his successful expedition against Nice in 1706. Louis XIV was in the habit of sending his marshals lengthy orders. In 1707 he wrote the duc de Vendome: " it will be absolutely necessary for the Duke of Berwick to detach a similar proportion and to send a sufficient number of troops to the Elector of Bavaria " The French allocated 75 battalions and 140 squadrons to the Rhine front, giving Berwick a comfortable numerical superiority. On 25 April 1707, Berwick won a great and decisive victory at the Almanza, where an Englishman at the head of a Franco Spanish army defeated Ruvigny, a Frenchman at the head of an Anglo Portuguese Dutch army. Five English, six Dutch, and three Portuguese regiments were captured with all the cannon and regimental colours. The defeat ended Allied hopes of putting the Habsburg candidate on the Spanish throne. Berwick was "the brave English general who had defeated the French" to confused Tories. After Almanza, Berwick was created Duque de Liria y Xérica (English: Duke of Liria and Jérica) and Lieutenant of Aragon by Philip V of Spain in 1707, and Duc de Fitz James (English: Duke of Fitz James) in the Peerage of France by Louis XIV in 1710. But in the meantime in July 1707, Berwick heard the Allies had left Maastricht and sent 34 battalions and 75 squadrons north to meet Prince Eugene's army. In the spring of 1708, a Dutch force raided Berwick's camp at Cenco, killing all the men in their tents, with Berwick expressing shock at the "barbarous" action. By July Berwick had caught up with Vendome's army at Oudenarde, but was yet to arrive, anticipating Vendome would retreat to join up his force at Gavre six miles away. But Berwick was at Givet on River Meuse when he heard of Vendome's heavy defeat. Berwick rescued 9,000 stragglers, using them to garrison Douai, and then moved Lille, where he prepared to be besieged. However, the English arrived there first and managed to dismantle the defensive ramparts before he could reach them. Nonetheless, on 3 August, Berwick reckoned a siege was afoot, reinforcing the garrison with 20 battalions and 7 squadrons of dragoons with horses. Lille was a heavily defended and fortified town, important to King Louis. Astutely, Berwick realized Marlborough was trying to bring his battered army to battle, despite constant missives from Versailles ordering an immediate attack. On 22 October Marshal Boufflers finally gave up and marched out to Douai. But crucially, Berwick's army remained intact. Berwick was Marlborough's nephew. Long before he had become a Marshal of France, he had remained in contact with his uncle's family when they were in exile, when the siege at Lille began. Berwick sent an equerry to purchase some horses from the Allies. Furthermore, his widowed mother married Colonel Godfrey of the English army. In 1710, the Tories won the election, sweeping away Protestant opposition to a peace with France. Berwick, encouraged by Louis XIV, planned an army to invade England. With Marlborough out of favour, France was saved the indignity of defeat.

Кейінгі өмірі

Испания мұрагерлік соғысының соңғы маңызды оқиғасы 1714 жылдың 11 қыркүйегінде Бервик герцогының ұзақ қоршаудан кейін Барселона қаласын шабуылдауы болды. Сол жылы ол Алтын жүндік рыцарь дәрежесіне ие болды. Якобит көтерілісінің сәтсіз аяқталуын түсіндіруге тырысқанда, Ескі претендент өзінің жартылай ағасы, бұрынғы "The Blues" полкінің офицері, қазір тәжірибелі және қабілетті қолбасшы Бервик, оның әскерлерін басқарудан бас тартқаны үшін ешқашан кешірмеді. Одан көп ұзамай Бервик Гвиен провинциясының әскери губернаторы болып тағайындалды, онда ол Монтескьемен жақын қарым-қатынас орнатты. 1718 жылдың желтоқсанында ол Төрттік одақ соғысында Филипп V-ге қарсы Испанияға әскер бастап, Сан-Себастьянды бомбалады және Гипускоа мен Бискай округтерін басып алды. Бұл науқаннан кейін көп жылға сона бейбітшілік орнады, ол келесі наурыз айында аяқталды. Испания королі 1720 жылдың қаңтарында бейбітшілік туралы келісім сұрады, ал Бервик 1733 жылға дейін қайтадан соғысқа шақырылған жоқ. Сол жылы ол Польша мұрагерлік соғысында Рейн армиясын басқаруға тағайындалды және 1733 жылы Кельді сәтті қоршауға алды. Бір жыл өткен соң, 1734 жылдың 12 маусымында Филиппсбургтің қоршауы кезінде артиллериялық оқтан бас жарып қаза тапты.

Некелер мен балалар

Бервиктің екі некесінен де балалары болды. Оның ұрпақтары – француз герцогтары де Фиц Джеймс, испан герцогтары де Лирия, кейін Альба герцогтары. Бервик генерал Патрик Сарсфилдтің 19 жасар жүкті жесіріне ғашық болды. Олар 1695 жылғы 26 наурызда Сен-Жермен-ан-Лайде (Ивелин) үйленді. Бұл Сарсфилдтің 1693 жылғы 29 шілдеде Ланден шайқасында қаза тапқанына екі жыл өткен соң болды. Бұл – Лукан графшасы Онора (бұрын леди Онора Бёрк немесе леди Онора де Бург деп аталған; туған шамамен 1675 ж., Портмумна қамалы, Ко. Голуэй – қайтыс болған 16 қаңтар 1698 ж., Пезенас), Кланрикардтың 7-ші графы Уильям Бёрктің қызы, англо-ирланд аристократы. Бервик Сарсфилдтің ұлы Джеймс Сарсфилдті, Луканның 2-ші графы, 1718 жылы баласыз қайтыс болған, өзінің баласы ретінде тәрбиеледі. Бервик пен графшаның ұлы болды:

Джеймс Фрэнсис Фитц Джеймс Стюарт, әкесі қайтыс болғаннан кейін Бервик герцогы атағын мұра еткен, немесе Жакобо Франциско Фитц Джеймс Стюарт, Бервиктің 2-ші герцогы, Лирия мен Ксериканың 2-ші герцогы (туған 21 қазан 1696 ж., Сен-Жермен-ан-Лай, Ивелин – қайтыс болған 2 маусым 1738 ж., Неаполь, Италия). Ол Португалияның Кристофер Колумбтың ұрпағы Каталина Вентура Колон де Верагуа герцогинясы мен Ла Вега герцогинясына үйленді. 1698 жылы Онора Бёрк қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң, Бервик 1700 жылғы 18 сәуірде Парижде Генри Булкелидің қызы Энн Булкелиге (қайтыс болған 12 маусым 1751 ж.) үйленді. Олардың сегіз ұлы мен бес қызы болды: олардың ішінде Фитц Джеймстің 4-ші герцогы Чарльз де Фитц Джеймс та бар.