Генри Вуд: Ұлыбритания дирижері және «Промс» фестивалінің негізін қалаушысы

Кіріспе

Ағылшын дирижері (1869–1944)

Сэр Генри Джозеф Вуд (3 наурыз 1869 – 19 тамыз 1944) – Лондонның жыл сайынғы «Промс» деп аталатын серуендік концерттерімен әйгілі болған ағылшын дирижері. Ол оларды жарты ғасырға жуық уақыт бойы жүргізіп, британдық тыңдарманға жүздеген жаңа туындыларды таныстырды. Оның қайтыс болғаннан кейін концерттер оның құрметіне ресми түрде «Генри Вуд серуендік концерттері» деп аталды, бірақ олар көбінесе «Промс» деп атала береді. Музыкалық дарынына ата-анасы қолдау көрсеткен қарапайым отбасында дүниеге келген Вуд карьерасын органшы ретінде бастады. Корольдік музыка академиясында оқығанда, ол дауыс сабақтарынан сабақ алған Мануэль Гарсияның ықпалына түсіп, оның аккомпаниаторы болды. Артур Салливан және басқалардың туындылары бойынша Ричард Д’Ойли Карттың опералық труппаларында ұқсас жұмыс істегеннен кейін, Вуд шағын опералық гастрольдік труппаның дирижері болды. Біраз уақыттан соң оны ірі Карл Роза опера компаниясы жұмысқа алды. Оның опералық мансабындағы ерекше оқиға – 1892 жылы Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсының британдық тұңғыш көрсетілімін өткізуі. 1890-жылдардың ортасынан бастап өмірінің соңына дейін Вуд концерттік дирижерлікпен айналысты. Импресарио Роберт Ньюман оны Queen’s Hall-да классикалық және халықтық музыкадан тұратын, төмен бағада ұсынылатын серуендік концерттер сериясын жүргізуге шақырды. Серия сәтті болды және Вуд 1944 жылы қайтыс болғанға дейін жыл сайынғы серуендік концерттерді өткізіп тұрды. 1920-жылдарға қарай Вуд репертуарды толығымен классикалық музыкаға бұрды. 1941 жылы Queen’s Hall бомбадан қираған кезде «Промс» Корольдік Альберт залына көшірілді. Вуд Нью-Йорк филармониясы мен Бостон симфониялық оркестрлерінің бас дирижері қызметін қабылдаудан бас тартты, өйткені ол Ұлыбританиядағы музыкаға қызмет етуді өзінің міндеті деп есептеді. «Промс» концерттерінен басқа, ол ел бойынша концерттер мен фестивальдар ұйымдастырды, сондай-ақ Корольдік музыка академиясының студенттік оркестріне сабақ берді. Ұзақ мансабында ол Ұлыбританияның музыкалық өміріне зор ықпал етті: Вуд пен Ньюман классикалық музыкаға қолжетімділікті арттырды, ал Вуд оркестрлік орындаудың деңгейін көтеріп, тыңдарманның талғамын жетілдірді, төрт ғасырлық музыкалық репертуарды ұсынды.

Sir Henry Joseph Wood (3 March 186919 August 1944) was an English conductor best known for his association with London's annual series of promenade concerts, known as the Proms. He conducted them for nearly half a century, introducing hundreds of new works to British audiences. After his death, the concerts were officially renamed in his honour as the "Henry Wood Promenade Concerts", although they continued to be generally referred to as "the Proms". Born in modest circumstances to parents who encouraged his musical talent, Wood started his career as an organist. During his studies at the Royal Academy of Music, he came under the influence of the voice teacher Manuel García and became his accompanist. After similar work for Richard D'Oyly Carte's opera companies on the works of Arthur Sullivan and others, Wood became the conductor of a small operatic touring company. He was soon engaged by the larger Carl Rosa Opera Company. One notable event in his operatic career was conducting the British premiere of Tchaikovsky's Eugene Onegin in 1892. From the mid 1890s until his death, Wood focused on concert conducting. He was engaged by the impresario Robert Newman to conduct a series of promenade concerts at the Queen's Hall, offering a mixture of classical and popular music at low prices. The series was successful, and Wood conducted annual promenade series until his death in 1944. By the 1920s, Wood had steered the repertoire entirely to classical music. When the Queen's Hall was destroyed by bombing in 1941, the Proms moved to the Royal Albert Hall. Wood declined the chief conductorships of the New York Philharmonic and Boston Symphony Orchestras, believing it his duty to serve music in the United Kingdom. In addition to the Proms, he conducted concerts and festivals throughout the country and also trained the student orchestra at the Royal Academy of Music. He had an enormous influence on the musical life of Britain over his long career: he and Newman greatly improved access to classical music, and Wood raised the standard of orchestral playing and nurtured the taste of the public, presenting a vast repertoire of music spanning four centuries.

Алғашқы жылдар

Вуд 1869 жылғы 3 наурызда Лондонның Оксфорд көшесінде Генри Джозеф Вуд пен оның әйелі Мартаның жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Үлкен Вуд бастапқыда отбасының ломбард ісімен айналысқан, бірақ ұлы туған кезде ол зергер, оптик және инженерлік модельдер жасаушы ретінде сауда жасады, оның модельдік қозғалтқыштарына үлкен сұраныс болды. Олардың үйі музыкаға толы болды: аға Вуд әуесқой виолончельші болды және «музыканттар шіркеуі» деп белгілі Ньюгейтсіз Сент-Сепульхр шіркеуінің хорында жетекші тенор ретінде ән шырқады. Оның әйелі фортепианода ойнап, туған жері Уэльстен әндер орындады. Олар ұлының музыкаға деген қызығушылығын қолдап, оған Broadwood фортепианосын сатып алып, анасы оған сабақ берді. Жас Вуд скрипка мен альт ойнауды да үйренді. Вуд Сент-Сепульхрде діни шабыттандыруды көп алған жоқ, бірақ шіркеудің тұрақты органшысы Джордж Купердің ойнауы оны қатты әсер етті. Купер оны органның галереясына кіргізіп, аспаптағы алғашқы сабақтарын берді. Купер Вуд жеті жасқа келгенде қайтыс болды, ал бала Купердің ізбасары Эдвин М. Лотттан сабақ алды, бірақ оған Вудтың құрметі аз болды. 1883 жылдың маусымында әкесімен бірге Оңтүстік Кенсингтондағы Халықаралық балық шаруашылығы көрмесіне барғанда, Вуд галереялардың біріндегі органды ойнауға шақырылды, ол көрме ғимаратында келесі үш ай бойы концерттер өткізуге лайық болды. Өмірінің осы кезеңінде сурет салу музыкаға шамалас қызығушылық тудырды, ол бос уақытында Слэйд көркемсурет мектебінде оқыды және өмір бойы әуесқой суретші болып қалды. 1911 жылы Вуд Пикадилли Аркада галереясында елу эскизден тұратын көрме ұйымдастырып, Корольдік зал оркестрінің қорына 200 фунт стерлинг жинады. Вуд сондай-ақ Гарсияның ұлы Густав оқытқан опера класына қатысты. Ол кезде Вуд ән оқытушы болуды армандады және өмір бойы ән сабақтарын берді. Ол мүмкіндігінше көп ән оқытушыларының сабақтарына қатысты.

Опера

1888 жылы Корольдік музыка академиясын бітіргеннен кейін Вуд жеке ән үйретті және көп ұзамай үлкен жетістікке жетті, "мен ыңғайлы түрде айналыса алатын оқушылардан гөрі көп ән сабақтарына ие болдым" – сағатына жарты гинеядан. refn|Он шағын теңге мен алты пенни: ондық жүйеде 52½ пенни; 2009 жылғы құн бойынша шамамен £40 (бөлшек бағалар бойынша) мен £275 (орташа жалақы бойынша). Оның өмірбаяуын жазған Артур Джейкобс бұған күмән келтіреді және Вудтың сэр Артур Салливанмен партитура туралы айтысқандығы туралы мәлімдемелерін жоққа шығарады. Джейкобс Вудтың естеліктерін "көрікті стильде, бірақ фактілер бойынша сенімсіз" деп сипаттайды. Дегенмен, Вудтың 1890 жылдың соңында және 1891 жылдың басында Салливанның "Иванхо" операсының және 1891–92 жылдары Андре Мессажердің "Ла Башош" операсының репетиторы болғаны белгілі. Вуд Салливанның музыкасына адал болды және кейіннен музыкалық айналымдарда сұранысқа түспеген кезде оның концерттік туындыларын бағдарламалауға талап етті. Осы кезеңде ол өзінің бірнеше шығармаларын орындады, соның ішінде оратория, "Доротея" (1889), жеңіл опера, "Дейзи" (1890) және бір актілі комикалық опера, "Қайырғанға жауап" (1890). Дирижерлік қызметтегі алғашқы тұрақты жұмысы 1889 жылы шағын гастрольдік опера ансамблінің музыкалық директоры болып тағайындалуы болды, Артур Рузбидің ағылшын гастрольдік операсы. Компанияның деңгейі жоғары емес еді, әр турне орнында жергілікті музыканттармен толықтырылған алты музыканттан тұратын оркестр болды. Вуд ақырында келісімшарттан босатылу туралы келіссөздер жүргізді, және қысқа уақытқа оқытушылыққа оралғаннан кейін 1891 жылы Карл Роза опера компаниясының дирижері ретінде жақсы қызметке ие болды. Сол компания үшін ол "Кармен", "Богемиялық қыз", "Полк қызы", "Маритана" және "Трубадур" операларын қойды. Бұл қызметтен кейін бұрынғы Карл Роза әншілері құрған компаниямен ұқсас келісім жасалды. Санкт-Петербургтегі Императорлық опера компаниясының бұрынғы импресариосы Сеньор Лаго Лондон маусымы үшін Луиджи Ардитимен жұмыс істеуге екінші дирижер іздеп жүргенде, Гарсия Вудты ұсынды. Маусым 1892 жылдың қазанында жаңадан қайта салынған Олимпиада театрында ашылды, онда Вуд Чайковскийдің "Евгений Онегин" операсының британдық премьерасын дирижерлік етті. Сол кезде опералық дирижер маңызды тұлға ретінде қарастырылмаған, бірақ дирижерлік өнерді атап өткен сыншылар Вудқа жақсы баға берді. Бұл опера көпшілікке ұнамады, және Лаго қашып кеткен кезде маусым қысқартылды, компания төлемсіз қалды. Осы оқиғадан бұрын Вуд "Маритана" операсын қойды және "Оберон" мен "Атқыш" операларын репетициялады. Сонымен қатар, ол Лондонға үш айлық сапары кезінде концерттер өткізді. 1896 жылы Опера Комикте өткен бір маусымды қоспағанда, Вудтың кейінгі дирижерлік мансабы концерт залында өтті.

On leaving the Royal Academy of Music in 1888, Wood taught singing privately and was soon very successful, attracting "more singing pupils than I could comfortably deal with" at half a guinea an hour. refn|Ten shillings and sixpence: 52½ pence in decimal terms; in 2009 values somewhere between £40 (based on retail prices) and £275 (based on average earnings). His biographer Arthur Jacobs doubts this and discounts exchanges Wood purported to have had with Sir Arthur Sullivan about the score. Jacobs describes Wood's memoirs as "vivacious in style but factually unreliable". It is certain, however, that Wood was répétiteur at Carte's Royal English Opera House for Sullivan's grand opera Ivanhoe in late 1890 and early 1891, and for André Messager's La Basoche in 1891–92. Wood remained devoted to Sullivan's music and later insisted on programming his concert works when they were out of fashion in musical circles. During this period, he had several compositions of his own performed, including an oratorio, St. Dorothea (1889), a light opera, Daisy (1890), and a one act comic opera, Returning the Compliment (1890). His first sustained work as a conductor was his 1889 appointment as musical director of a small touring opera ensemble, the Arthur Rouseby English Touring Opera. The company was not of a high standard, with an orchestra of only six players augmented by local recruits at each tour venue. Wood eventually negotiated a release from his contract, and after a brief return to teaching he secured a better appointment as conductor for the Carl Rosa Opera Company in 1891. For that company he conducted Carmen, The Bohemian Girl, The Daughter of the Regiment, Maritana, and Il trovatore. This appointment was followed by a similar engagement with a company set up by former Carl Rosa singers. When Signor Lago, formerly impresario of the Imperial Opera Company of St. Petersburg, was looking for a second conductor to work with Luigi Arditi for a proposed London season, Garcia recommended Wood. The season opened at the newly rebuilt Olympic Theatre in London, in October 1892, with Wood conducting the British premiere of Tchaikovsky's Eugene Onegin. At that time the operatic conductor was not seen as an important figure, but the critics who chose to mention the conducting gave Wood good reviews. The work was not popular with the public, and the season was cut short when Lago absconded, leaving the company unpaid. Before that debacle, Wood had also conducted performances of Maritana and rehearsed Oberon and Der Freischütz. and also conducted performances during its three month London run. With the exception of a season at the Opera Comique in 1896, Wood's subsequent conducting career was in the concert hall.

Бастауыш жылдары

1894 жылы Вуд Байройттегі Вагнер фестиваліне барды, онда дирижер Феликс Моттльмен кездесті. Залдың менеджері Роберт Ньюман он апталық серуен концерттерін өткізуді ұсынды және Вудқа әсерленіп, оны дирижерлікке шақырды. Салливанның 1870-ші жылдардағы концерттері өте сәтті болды, себебі ол өзінің тыңдаушыларына әдеттегі жеңіл музыкадан гөрі көбірек ұсынды. Ол әдетте Филармониялық қоғам және басқалар ұсынған қымбат концерттермен шектелген Бетховен симфониялары сияқты ірі классикалық шығармаларды таныстырды. Ньюман да осыны істеуді мақсат етті: «Мен кешкі концерттер ұйымдастырып, көпшілікке оңай кезеңдер бойынша жаттығу жүргіземін. Басында танымал болып, біртіндеп деңгейді көтеремін, содан кейін классикалық және заманауи музыканы тыңдайтын тыңдаушылар қатарын құрамын». Ньюманның барлық адамдарға ұнайтын концерттер ұйымдастыруға деген ниеті оны концерттер кезінде темекі шегуге рұқсат беруге итермеледі, бұл 1971 жылға дейін Промста ресми түрде тыйым салынбаған. Концерттер кезінде ғана емес, залдың барлық бөлімінде тағамдар ұсынылды. Бағалар классикалық концерттерге қарағанда әлдеқайда төмен болды: тұрған орын бір шиллинг, балкон екі шиллинг, ал үлкен шеңбер (резервтелген орын) үш және бес шиллинг. refn|Ондық жүйеде тиісінше 5, 10, 15 және 25 пенс: 2009 жылғы бөлшек сауда бағаларымен шамамен 4-тен 20 фунт стерлингке тең. Сол кездегі симфониялық концерттерге билеттер бес есе қымбатқа түсті. Вуд, ән үйретуші ретіндегі тәжірибесінен, осымен келісті. Вудтың қола және ағаш аспаптарының бөлімдерінің мүшелері жаңа төмен дыбысты аспаптарды сатып алуға құштар болмағандықтан, Кацкарт Бельгиядан жиынтығын импорттап, оларды ойнаушыларға берді. Бір маусымнан кейін ойнаушылар төмен дыбыстың тұрақты түрде қабылданатынын түсінді және олар одан аспаптарды сатып алды. Сағат сегізге дейін мен Генри Вудты платформаның соңындағы перде артында сағат ұстап тұрған күйінде көрдім. Сағат сегізде ол жылдам түрде трибунаға, түйме тесігімен және басқа да орындармен бірге жетіп, Ұлттық әнұранды бастады. Бірнеше сәттен кейін тыңдаушылар орналасып, содан кейін Риенци увертюрасы және жаңа серуеннің бірінші концерті басталды. Бағдарламаның қалған бөлігі, балабақша тарихшысы Дэвид Кокстың сөздерімен айтқанда, «көбінесе көзге түспейтін нәрселерден тұрады». Алайда бірнеше күн ішінде Вуд жеңіл музыкадан классикалық шығармаларға көшті, Шуберттің аяқталмаған симфониясы және Вагнер операларынан үзінділер орындалды. Бірінші маусымда Вуд басқа симфониялардың арасында Шуберттің «Ұлы до мажор», Мендельсонның «Итальяндық» және Шуманның «Төртінші» симфонияларын дирижерлік етті. Концерттерге Мендельсонның скрипкалық концерті мен Шуманның фортепианолық концерті кірді. Маусым ішінде Вуд 23 жаңалықты ұсынды, оның ішінде Рихард Штраус, Чайковский, Глазунов, Массене және Римский-Корсаков шығармаларының Лондон премьерасы болды. Ньюман мен Вуд көп ұзамай маусымның әр дүйсенбі кешін негізінен Вагнерге, әр жұма кешін Бетховенге арнауға қабілетті болды, бұл үлгі ондаған жылдар бойы сақталды. Концерттен түскен табыс репетицияларға жеткіліксіз болды. Вудтың әр аптадағы алты концерттің барлық музыкасын репетициялау үшін тоғыз сағаты болды. Репетициялардың аздығына қарамастан, ең жақсы нәтижеге жету үшін Вуд өзінің дирижерлік өнерінің екі қырын дамытты, бұл оның бүкіл мансабында оның белгісі болды. Біріншіден, ол оркестрлік партиялардың жиынтығын сатып алып, олардың барлығына музыканттарға арналған егжей-тегжейлі нұсқаулар жазды; екіншіден, ол айқын және көркем дирижерлік техникасын дамытты. Оркестрлік виолоншист жазды: «Егер сіз оны қадағаласаңыз, қателікке ұшырамайсыз». Виолашы Бернард Шор жазды: «Сіз жаңадан оқып отырған болсаңыз да, осы таяқпен сіз қателікке ұшырамайсыз». Вудтың қайтыс болғаннан кейін 35 жыл өткен соң, Андре Превин оның бір ойнаушысының айтқан сөзін еске алды: «Ол барлығын жоспарлап, минутқа дейін уақытын белгіледі. Сағат 10-да оның дирижерлік таяғы түсті. Оның жанында көп нәрсе үйрендіңіз, бірақ ең аз уақытта». Вудтың дирижерлік өнерінің тағы бір ерекшелігі – дұрыс настройкаға талап етуі болды. Әр репетиция мен концерт алдында ол ағаш және скрипка бөлімдерінің әрбір мүшесінің аспаптарын настройкаға тексерді. Ол 1937 жылға дейін осы тәжірибесін жалғастырды, содан кейін BBC симфониялық оркестрінің тамаша деңгейі оған бұл қажет емес екеніне көз жеткізді. Ансамбльді жақсарту үшін Вуд оркестрдің орналасуымен эксперимент жасады. Оның қалаулы орналасуы – бірінші және екінші скрипкалар оның сол жағында біріктірілген, ал виолончельдер оның оң жағында болды, бұл қазір кең таралған орналасу. Серуен концерттерінің бірінші және екінші маусымы арасында Вуд опера театрында соңғы жұмысын жасады, Stanford-дың жаңа операсы Shamus O'Brien-ді Opera Comique-те дирижерлік етті. Ол 1896 жылдың наурызынан шілдесіне дейін жалғасты, Вудқа екінші Queen's Hall маусымын дайындауға жеткілікті уақыт қалды, ол тамыздың соңында басталды. Маусым өте сәтті болды, Ньюман одан кейін сенбі күнгі кешкі серуен концерттерінің қысқы маусымын ұйымдастырды, бірақ олар танымал болғанына қарамастан, қаржылық табыс әкелмеді және кейінгі жылдары қайталанбады. 1897 жылдың қаңтарында Вуд Queen's Hall-дың беделді сенбі күнгі түстен кейінгі симфониялық концерттеріне жетекшілік етті. 75 жыл өткен соң, сэр Адриан Булт Вудты өзінің ұзақ тәжірибесіндегі екі ең ұлы Чайковский дирижерінің бірі деп бағалады. Вуд англишандар Вагнерді дирижерлік ете алмайды деген кең таралған сенімге де сәтті қарсы тұрды. Вуд пен Queen's Hall оркестрі 1898 жылдың қарашасында Виндзор қамалында өнер көрсеткенде, королева Виктория бағдарламаға Чайковский мен Вагнерді таңдады. 1898 жылы Вуд өзінің ән оқытушыларының бірі, Ольга Михайловпен, одан бірнеше ай үлкен әйелмен үйленді. Жейкобс бұл одақты «кәсіби және жеке өмірдегі толық үйлесімділік» деп сипаттайды. Әнші ретінде, Вудтың аккомпанементімен, ол сыншылардан мақтау алды.

In 1894, Wood went to the Wagner festival at Bayreuth where he met the conductor Felix Mottl, The manager of the hall, Robert Newman, was proposing to run a ten week season of promenade concerts and, impressed by Wood, invited him to conduct. Sullivan's concerts in the 1870s had been particularly successful, because he offered his audiences something more than the usual light music. He introduced major classical works, such as Beethoven symphonies, normally restricted to the more expensive concerts presented by the Philharmonic Society and others. Newman aimed to do the same: "I am going to run nightly concerts and train the public by easy stages. Popular at first, gradually raising the standard until I have created a public for classical and modern music." Newman's determination to make the promenade concerts attractive to everyone led him to permit smoking during concerts, which was not formally prohibited at the Proms until 1971. Refreshments were available in all parts of the hall throughout the concerts, not only during intervals. Prices were considerably lower than those customarily charged for classical concerts: the promenade (the standing area) was one shilling, the balcony two shillings, and the grand circle (reserved seats) three and five shillings. refn|In decimal coinage, respectively 5, 10, 15 and 25 pence: the equivalent of approximately £4 to £20 in terms of 2009 retail prices. Tickets for formal symphony concerts at the time cost up to five times as much. Wood, from his experience as a singing teacher, agreed. As members of Wood's brass and woodwind sections were unwilling to buy new low pitched instruments, Cathcart imported a set from Belgium and lent them to the players. After a season, the players recognised that the low pitch would be permanently adopted, and they bought the instruments from him. Just before 8 o'clock I saw Henry Wood take up his position behind the curtain at the end of the platform – watch in hand. Punctually, on the stroke of eight, he walked quickly to the rostrum, buttonhole and all, and began the National Anthem A few moments for the audience to settle down, then the Rienzi Overture, and the first concert of the new Promenades had begun. The rest of the programme comprised, in the words of an historian of the Proms, David Cox, "for the most part blatant trivialities." Within days, however, Wood was shifting the balance from light music to mainstream classical works, with Schubert's Unfinished Symphony and further excerpts from Wagner operas. Among the other symphonies Wood conducted during the first season were Schubert's Great C Major, Mendelssohn's Italian and Schumann's Fourth. The concertos included Mendelssohn's Violin Concerto and Schumann's Piano Concerto. During the season Wood presented 23 novelties, including the London premieres of pieces by Richard Strauss, Tchaikovsky, Glazunov, Massenet and Rimsky Korsakov. Newman and Wood soon felt able to devote every Monday night of the season principally to Wagner and every Friday night to Beethoven, a pattern that endured for decades. The income from the concerts did not permit generous rehearsal time. Wood had nine hours to rehearse all the music for each week's six concerts. To gain the best results on so little rehearsal, Wood developed two facets of his conducting that remained his trademark throughout his career. First, he bought sets of the orchestral parts and marked them all with minutely detailed instructions to the players; secondly he developed a clear and expressive conducting technique. An orchestral cellist wrote that "if you watched him, you couldn't come in wrong." The violist Bernard Shore wrote, "You may be reading at sight in public, but you can't possibly go wrong with that stick in front of you". Thirty five years after Wood's death, André Previn recounted a story by one of his players who recalled that Wood "had everything planned out and timed to the minute at 10 a. m. precisely his baton went down. You learned things so thoroughly with him, but in the most economical time." Another feature of Wood's conducting was his insistence on accurate tuning; before each rehearsal and concert he would check the instrument of each member of the woodwind and string sections against a tuning fork. He persisted in this practice until 1937, when the excellence of the BBC Symphony Orchestra persuaded him that it was no longer necessary. To improve ensemble, Wood experimented with the layout of the orchestra. His preferred layout was to have the first and second violins grouped together on his left, with the cellos to his right, a layout that has since become common. Between the first and second season of promenade concerts, Wood did his last work in the opera house, conducting Stanford's new opera Shamus O'Brien at the Opera Comique. It ran from March until July 1896, leaving Wood enough time to prepare the second Queen's Hall season, which began at the end of August. The season was so successful that Newman followed it with a winter season of Saturday night promenade concerts, but despite being popular they were not a financial success, and were not repeated in later years. In January 1897, Wood took on the direction of the Queen's Hall's prestigious Saturday afternoon symphony concerts. Seventy five years later, Sir Adrian Boult ranked Wood as one of the two greatest Tchaikovsky conductors in his long experience. Wood also successfully challenged the widespread belief that Englishmen were not capable of conducting Wagner. When Wood and the Queen's Hall Orchestra performed at Windsor Castle in November 1898, Queen Victoria chose Tchaikovsky and Wagner for the programme. In 1898, Wood married one of his singing pupils, Olga Michailoff, a divorcée a few months his senior. Jacobs describes it as "a marriage of perfect professional and private harmony". As a singer, with Wood as her accompanist, she won praise from the critics.

ХХ ғасырдың басында

1890 жылдары жаяу жүргіншілердің концерттері гүлденді, бірақ 1902 жылы театрлық қойылымдарға дұрыс емес инвестиция салған Ньюман Король залы оркестрінің қаржылық жауапкершілігін көтере алмайтынын түсінді және банкрот деп жарияланды. Концерттерді музыкалық меценат, неміс тегіндес банкир сэр Эдгар Шпейер құтқарып қалды. Шпейер қажетті қаражатты ұсынды, Ньюманды концерттердің менеджері ретінде қалдырды және оны, сондай-ақ Вудты жұртшылықтың талғамын жақсарту жобасын жалғастыруға ынталандырды. 1902 жылдың басында Вуд сол жылғы Шеффилд үшжылдық фестивалінің дирижері болды. Ол 1936 жылға дейін осы фестивальмен байланыста болып, оның басымдығын хорлықтан оркестрлік шығармаларға ауыстырды. Берлиндегі басылымға фестиваль туралы жазған неміс сыншысы: «Қазіргі ағылшын музыкалық өміріндегі жаңа дәуірді екі тұлға білдіреді – Эдвард Элгар композитор ретінде, ал Генри Дж. Вуд дирижер ретінде» деп жазды. Кейін сол жылы, тым көп жұмыс істегеннен денсаулығы нашарлады. Бұл «Proms» маусымы кезінде болғанымен, Кэткарт Вудтың толыққанды демалып, ортаны өзгертуі керек деп талап етті. Оркестрдің концертмейстері Артур Пейн оның болмаған кезінде дирижерлік қызметін атқарып, Вуд әйелімен Мароккоға круизге шығып, 13 қазаннан 8 қарашаға дейін «Proms» концерттерін өткізіп алды. «Proms»-тің алғашқы жылдары кейбір музыкалық журналдарда Вудтың британдық музыкаға немқұрайлы қарауы туралы шағымдар болды. 1899 жылы Ньюман Вудқа Элгардың «Энигма вариацияларының» премьерасын өткізуге сәттілікке жетпеді, бірақ сол жылы Ньюман Делиустың музыкасын Лондон концерттеріне таныстыру мүмкіндігінен бас тартты. Алайда, жаңа ғасырдың алғашқы онжылдығының соңына қарай Вудтың британдық музыканы дирижерлеудегі беделі күмәнсіз болды; ол 1900 және 1910 жылдар аралығында жүзден астам британдық шығармалардың әлемдік, британдық немесе лондондық премьерасын өткізді. Штраустың бағалаған оркестрін құру оңай болған жоқ. 1904 жылы Вуд пен Ньюман оркестр музыканттарына жақсырақ төленген тапсырмалар ұсынылса, репетицияға немесе концертке алмастырушы жіберуге рұқсат беретін орынбасар жүйесімен күресті. Корольдік филармония қорының казнашысы бұл туралы былай деп баяндады: «Сіз кімді қаласаңыз, сол сіздің концертіңізде ойнауға келіседі. Ол B-ны (сізге оның рөлі ұнамайды) бірінші репетицияға жібереді. B сіздің біліміңізсіз немесе келісіміңізсіз C-ны екінші репетицияға жібереді. Концертте ойнауға мүмкіндігі болмағандықтан, C D-ны жібереді, оған сіз одан қашу үшін бес шиллинг төлейтін едіңіз». Бір репетицияда Вуд өзінің оркестрінде мүлдем бейтаныс беттерді көргеннен кейін Ньюман сахнаға шығып: «Мырзалар, енді орынбасарлар болмайды, жақсы таң!» деді. Қырық музыкант бірден кетіп, өз оркестрін құрды: Лондон симфониялық оркестрі. Вуд реніш сақтамады және олардың алғашқы концертіне қатысты, бірақ ол оркестрді дирижерлеуге 12 жыл күтті. Вуд оркестрдің қарапайым музыканттарына үлкен құрмет көрсетті және олардың жалақысын жақсартуға тырысты. Ол олардың мәртебесін көтеруге ұмтылды және оркестрдің жетекшісімен бірге қол шапалақтауға тұруы керектігін талап еткен алғашқы британдық дирижер болды. Ол 1913 жылы әйелдерді Король залы оркестріне қабылдады. Ол: «Мен әйелдердің тромбон немесе контрабас ойнағанын ұнатпаймын, бірақ олар скрипкада ойнай алады және солай істейді» деді. 1918 жылы Вудтың оркестрінде 14 әйел болды. Вуд уақыт-уақытпен өзінің композицияларын және аранжировкаларын дирижерледі. Ол 1909 жылы тікелей кештерде «Уэльс әуендері туралы фантазия» және «Шотландия әуендері туралы фантазия» атты шығармаларын орындады. Ол өзінің ең танымал шығармасы – «Британдық теңіз әндеріне фантазия» атты шығармасын 1905 жылы Трафальгар шайқасының жүз жылдығын тойлау үшін жазды. Ол теңізшілер әндерінің, Генделдің «Конквертші батыры келеді» және Арнның «Британияны билейік!» қоспасымен бірден жұртшылықтың назарын аударды. Ол оны «Proms»-те 40-тан астам рет орындады және әр маусымның соңында өтетін «Proms-тің соңғы түні» концертінің тұрақты бөлігіне айналды. Ол оның мұрагерлері кезінде де солай болды, бірақ көбінесе, әсіресе сэр Малкольм Сарджент қайта ұйымдастырды. Фантазияның басты бөлігі – мүйізді тор («Джек – жігіт»); Вуд ол туралы былай деді: Олар мүйізді торға уақытында аяқ басып тұрады, яғни мен оркестрді қатыгез акселерадоға дейін қамшылап тастаймын, бұл соңындағылардың бәрін қалдырады. Мүмкін болса, екі штрихпен жеңгенді ұнатамын, бірақ кейде бір жарым штрихпен қанағаттанған жөн. Бұл өте қызық, мен де оларға ұқсап қуанамын. Вудтың басқа шығармаларының арасында оның Пурселль сюитасы бар, ол Пурселльдің сахналық шығармалары мен скрипкалық сонаталарынан алынған тақырыптарды қамтиды, оны Вуд 1921 жылы Цюрихтегі оркестрлік фестивальде орындады, сондай-ақ Альбенис пен Вивальди сияқты композиторлардың шығармаларының оркестрлік транскрипциялары бар. Вуд әйелімен көптеген концерттерде жұмыс істеді және оның концерттерінде фортепианода сүйемелдеді. 1906 жылы, Норич музыкалық фестивалінде ол Бетховеннің хорлық симфониясын және Бахтың Матфей пассиондысын ұсынды, оның әйелі әншілердің арасында болды. 1909 жылдың желтоқсанында, қысқа аурудан кейін Ольга Вуд қайтыс болды. Кэткарт Вудты қайғыдан аулақ болу үшін алып кетті. Оның оралуымен Вуд кәсіби өмісін жалғастырды, бірақ Ольганың өлімінен кейін ол басқа біреуге фортепианода сүйемелдеуге сирек келісті; оның осы өнердегі шеберлігі сыншылар тарапынан қатты сағынылды. 1911 жылдың маусымында ол хатшысы Мюриел Эллен Грейтрекс (1882–1967) тұрмысқа шықты, одан екі қызы болды. Сол жылы ол рыцарьдық атақ алды және Малерден кейін Нью-Йорк филармониялық оркестрінің дирижерлігінен бас тартты, өйткені британдық жұртшылыққа адал болуын міндет деп санады. Ғасырдың басында Вуд концертке қатысушылардың әдеттерін өзгертуде үлкен рөл атқарды. Ол кезде симфониялық немесе хорлық концерттерде әр бөлім немесе бөлік соңынан қол шапалақтау қалыпты жағдай болды. Вуд бұған жол бермеді, кейде әрекеттерімен, кейде бағдарламаларда жазылған арнайы сұраныспен. Осы үшін ол музыкалық және ұлттық баспасөзден көп мақтау алды. Король залындағы жұмысынан басқа, Вуд Шеффилд, Норич, Бирмингем, Вулверхэмптон және Уэстморленд фестивальдерінде, сондай-ақ Кардифф, Манчестер, Ливерпуль, Лестер және Халл қалаларындағы оркестрлік концерттерде дирижерлік етті. Кокс 1912 және 1913 жылғы «Proms» маусымдарын Вудтың мансабының ең жақсы кезеңдерінің бірі деп атады. Өз шығармаларын дирижерлеген немесе Вудтың дирижерлеуін тыңдағандардың арасында Штраус, Дебюсси, Регер, Скрябин және Рахманинов болды. Репетиция кезінде Вуд музыканттарына: «Мырзалар, жақсы ойнаңдар! 25 жылдан кейін ойнауыңыз керек нәрсе бұл емес» деді. Сыншы Эрнест Ньюман осы орындалыстан кейін: «Ағылшын тыңдаушылары ұнамайтын музыканы ысқырымен қарсы алуы сирек кездеседі, бірақ Король залында өткен сейсенбідегі бес оркестрлік шығармадан кейін жақсы үштен бірі адамдар осы сәтке жол берді. Тағы үштен бірі ысқыруға тырыспады, себебі күлді, ал қалған үштен бірі күлуге не ысқыруға тырыспады, сондықтан Шёнберг Лондонда көп достар тапқан жоқ сияқты» деп жазды. Алайда, Вуд Шёнбергтің өзінің осы шығарманың екінші британдық орындалысын дирижерлеуге шақырғанда, композитор нәтижеге қатты қуанды, премьераға қарағанда жақсы қабылданды, Вудты және оркестрді жылы құттықтады: «Мен айтуым керек, Густав Малерден кейін мен осы музыканы мәдениетті музыкант талап ететіндей ойналғанын естігенімде алғашқы рет болды».

The promenade concerts flourished through the 1890s, but in 1902 Newman, who had been investing unwisely in theatrical presentations, found himself unable to bear the financial responsibility for the Queen's Hall Orchestra and was declared bankrupt. The concerts were rescued by the musical benefactor Sir Edgar Speyer, a banker of German origin. Speyer put up the necessary funds, retained Newman as manager of the concerts, and encouraged him and Wood to continue with their project of improving the public's taste. At the beginning of 1902, Wood accepted the conductorship of that year's Sheffield triennial festival. He continued to be associated with that festival until 1936, changing its emphasis from choral to orchestral pieces. A German critic, reviewing the festival for a Berlin publication, wrote, "Two personalities now represent a new epoch in English musical life – Edward Elgar as composer, and Henry J. Wood as conductor." Later that year, overtaxed by his enormous workload, Wood's health broke down. Even though this was during the Proms season, Cathcart insisted that Wood should have a complete break and change of scene. Leaving the leader of the orchestra, Arthur Payne, to conduct during his absence, Wood and his wife took a cruise to Morocco, missing the Proms concerts from 13 October to 8 November. In the early years of the Proms there were complaints in some musical journals that Wood was neglecting British music. In 1899, Newman unsuccessfully attempted to secure for Wood the premiere of Elgar's Enigma Variations, but in the same year Newman passed up the opportunity to introduce the music of Delius to London concertgoers. By the end of the first decade of the new century, however, Wood's reputation in conducting British music was in no doubt; he gave the world, British or London premieres of more than a hundred British works between 1900 and 1910. Creating the orchestra admired by Strauss had not been achieved without a struggle. In 1904, Wood and Newman tackled the deputy system, in which orchestral players, if offered a better paid engagement, could send a substitute to a rehearsal or a concert. The treasurer of the Royal Philharmonic Society described it thus: "A, whom you want, signs to play at your concert. He sends B (whom you don't mind) to the first rehearsal. B, without your knowledge or consent, sends C to the second rehearsal. Not being able to play at the concert, C sends D, whom you would have paid five shillings to stay away." After a rehearsal in which Wood was faced with a sea of entirely unfamiliar faces in his own orchestra, Newman came on the platform to announce: "Gentlemen, in future there will be no deputies; good morning." Forty players resigned en bloc and formed their own orchestra: the London Symphony Orchestra. Wood bore no grudge and attended their first concert, although it was 12 years before he agreed to conduct the orchestra. Wood had great sympathy for rank and file orchestral players and strove for improvements in their pay. He sought to raise their status and was the first British conductor to insist that the orchestra should stand to acknowledge applause along with the conductor. He introduced women into the Queen's Hall Orchestra in 1913. He said, "I do not like ladies playing the trombone or double bass, but they can play the violin, and they do." By 1918 Wood had 14 women in his orchestra. Wood conducted his own compositions and arrangements from time to time. He gave his Fantasia on Welsh Melodies and Fantasia on Scottish Melodies on successive nights in 1909. He composed the work for which he is most celebrated, Fantasia on British Sea Songs, for a concert in 1905, celebrating the centenary of the Battle of Trafalgar. It caught the public fancy immediately, with its mixture of sea shanties, together with Handel's "See the Conquering Hero Comes" and Arne's "Rule, Britannia!" He played it at the Proms more than 40 times, and it became a fixture at the "Last Night of the Proms", the lively concert marking the end of each season. It remained so under his successors, though often rearranged, notably by Sir Malcolm Sargent. A highlight of the Fantasia is the hornpipe ("Jack's the Lad"); Wood said of it:
They stamp their feet in time to the hornpipe – that is until I whip up the orchestra to a fierce accelerando which leaves behind all those whose stamping technique is not of the very finest quality. I like to win by two bars, if possible; but sometimes have to be content with a bar and a half. It is good fun, and I enjoy it as much as they. Among Wood's other works was his Purcell Suite, incorporating themes from Purcell's stage works and string sonatas, which Wood performed at an orchestral festival in Zurich in 1921, and orchestral transcriptions of works by a range of composers from Albéniz to Vivaldi. Wood worked with his wife for many concerts, and was her piano accompanist at her recitals. In 1906, at the Norwich music festival he presented Beethoven's Choral Symphony and Bach's St Matthew Passion, with his wife among the singers. In December 1909, after a short illness, Olga Wood died. Cathcart took Wood away to take his mind off his loss. On his return, Wood resumed his professional routine, with the exception that, after Olga's death, he rarely performed as piano accompanist for anyone else; his skill in that art was greatly missed by the critics. In June 1911, he married his secretary, Muriel Ellen Greatrex (1882–1967), with whom he had two daughters. In the same year he accepted a knighthood, and declined the conductorship of the New York Philharmonic Orchestra in succession to Mahler, as he felt it his duty to devote himself to the British public. Throughout the early part of the century, Wood was influential in changing the habits of concertgoers. Until then it had been customary for audiences at symphony or choral concerts to applaud after each movement or section. Wood discouraged this, sometime by gesture and sometimes by specific request printed in programmes. For this he was much praised in the musical and national press. In addition to his work at the Queen's Hall, Wood conducted at the Sheffield, Norwich, Birmingham, Wolverhampton, and Westmorland festivals, and at orchestral concerts in Cardiff, Manchester, Liverpool, Leicester and Hull. The 1912 and 1913 Prom seasons are singled out by Cox as among the finest of this part of Wood's career. Among those conducting their own works or hearing Wood conduct them were Strauss, Debussy, Reger, Scriabin, and Rachmaninoff. during rehearsals, Wood urged his players, "Stick to it, gentlemen! This is nothing to what you'll have to play in 25 years' time". The critic Ernest Newman wrote after the performance: "It is not often that an English audience hisses the music it does not like, but a good third of the people at Queen's Hall last Tuesday permitted themselves that luxury after the performance of the five orchestral pieces of Schoenberg. Another third of the audience was only not hissing because it was laughing, and the remaining third seemed too puzzled either to laugh or to hiss; so that on the whole it does not look as if Schoenberg has so far made many friends in London." However, when Wood invited Schoenberg himself to conduct the work's second British performance, on 17 January 1914, the composer was so delighted with the result, more appreciatively received than had been the premiere, that he congratulated Wood and the orchestra warmly: "I must say it was the first time since Gustav Mahler that I heard such music played again as a musician of culture demands."

Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезең

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Ньюман, Вуд және Шпейер балуандардың жоспарланғандай жалғасуы керек пе екендігін талқылады. Олар бұл уақытқа дейін орнықты институтқа айналған еді, бірақ Вуд өзі «Промс» терминін қолданбаса да, ол тіпті ресми газеттерде де кеңінен таралды. 1912 жылы «The Observer» және «The Musical Times» газеттерінде қолданылған. «The Times» және «The Manchester Guardian» 1918 және 1923 жылдары бұл терминді пайдаланды. Тіпті Вуд «Промстың соңғы кеші» туралы айтқанда бұл терминді қолданды, оны «Маусымның соңғы Промсы» деп атады. Ньюман неміс музыкасы жоспарланғандай орындалатынын жариялаған мәлімдеме жасады: «Музыка мен өнердің ең ұлы үлгілері – әлемдік мүлік, тіпті қазіргі уақыттың көңіл күйі мен құмарлықтарына да төтеп бере алады». Шпейер Ұлыбританиядан кеткеннен кейін «Chappell’s» музыка баспасы Корольдік зал мен оның оркестрінің жауапкершілігін өз мойнына алды. «Промс» соғыс жылдарында да жалғасты, бірақ бұрынғыдан гөрі жаңа туындылар аз болды, алайда Барток, Стравинский және Дебюссидің британдық премьералары өтті. «Промстың» тарихшысы Атеш Орга: «Концерттерді әуе шабуылы арасындағы «Қауіпсіздік» жариялануымен сәйкестіру үшін жиі уақытын өзгертуге тура келді. Түсірілген бомбалар, сынықтар, зениттік артиллерия және дирижабльдердің шуы үнемі қауіп төндіріп тұрды. Бірақ [Вуд] жұмысты жалғастырып, соңында халықтың рухын көтеруге елеулі үлес қосты». Соғыс аясында Вуд өте қызықтырған ұсыныс алды: Бостон симфониялық оркестрі оны музыкалық директоры болуға шақырды. Ол Берлин және Нью-Йорк филармониялық оркестрлеріне қонақ дирижер болған, бірақ Бостон оркестрін әлемдегі ең жақсы оркестр деп есептеді. Соғыстан кейін «Промс» бұрынғысынша жалғасты. Концерттердің екінші бөлімінде әлі де классикалық музыканың орнына фортепианомен сүйемелденген әндер орындалды. «Chappell’s» «Промстың» демеушілігін өз мойнына алып, соғыс кезінде Корольдік залының жұмысын жалғастыру үшін 35 000 фунт стерлинг жұмсады, сондай-ақ компания шығарған әндерді насихаттауды көздеді. «Chappell’s» басшылығы Вуд пен Ньюманға қарағанда жаңа оркестрлік туындыларды насихаттауға онша ынталы болмады, олардың көпшілігі пайдалы болған жоқ. 1921 жылы Вудқа Корольдік филармониялық қоғамның алтын медалі табысталды, бұл құрметке ие болған алғашқы ағылшын дирижері болды. Осы кезде ол Ұлыбританияның жетекші дирижері ретіндегі орнына жас қарсыластардан күшті бәсекеге тап бола бастады. Томас Бичем 1910 жылдан бері күшті ықпалға ие болды. Ол Вудты ұнатпады, және олардың екеуі де естеліктерінде бір-бірін атаудан аулақ болды. Адриан Боулт, Вудтың ұсынысы бойынша, 1923 жылы Бирмингемдегі оның кейбір міндеттерін өз мойнына алды және әрқашан Вудты құрметтеді. Басқа жас дирижерлердің арасында Вудтың оркестрінің мүшелері болған Базил Камерон және Юджин Гуссенс болды. Вудтың тағы бір шәкірті Малкольм Сарджент болды, ол 1921 және 1922 жылдары «Промста» композитор-дирижер ретінде өнер көрсетті. Вуд оны пианист мансабынан бас тартып, дирижерлікке көңіл бөлгені жөн деп кеңес берді. Вуд музыканың болашағына деген қызығушылығын 1923 жылы Корольдік музыка академиясының студенттік оркестріне дирижер болып тағайындалып, келесі жиырма жыл бойы аптасына екі рет репетиция жасап көрсетті. Сол жылы ол «Hull Philharmonic Orchestra» әуесқой оркестрінің дирижерлігін қабылдады және 1939 жылға дейін жылына үш рет репетиция жасап, концерттер өткізді.

On the outbreak of the First World War in 1914, Newman, Wood and Speyer discussed whether the Proms should continue as planned. They had by this time become an established institution,refn|Although Wood himself did not generally use the term "the Proms", it was common currency by now even in the more formal newspapers. It was used in The Observer and The Musical Times in 1912. The Times and The Manchester Guardian used the term from 1918 and 1923 respectively. Even Wood used the term when referring to the Last Night of the Proms, which he called "the Last Prom of the Season". Newman put out a statement declaring that German music would be played as planned: "The greatest examples of Music and Art are world possessions and unassailable even by the prejudices and passions of the hour." When Speyer left Britain, the music publishers Chappell's took on the responsibility for the Queen's Hall and its orchestra. The Proms continued throughout the war years, with fewer major new works than before, although there were nevertheless British premieres of pieces by Bartók, Stravinsky and Debussy. An historian of the Proms, Ateş Orga, wrote, "Concerts often had to be re timed to coincide with the 'All Clear' between air raids. Falling bombs, shrapnel, anti aircraft fire and the droning of Zeppelins were ever threatening. But [Wood] kept things on the go and in the end had a very real part to play in boosting morale." Towards the end of the war, Wood received an offer by which he was seriously tempted: the Boston Symphony Orchestra invited him to become its musical director. He had been guest conductor of the Berlin and New York Philharmonic Orchestras, but he regarded the Boston orchestra as the finest in the world. After the war, the Proms continued much as before. The second halves of concerts still featured piano accompanied songs rather than serious classical music. Chappell's, having taken over sponsorship of the Proms and spent £35,000 keeping the Queen's Hall going during the war, wished to promote songs published by the company. The management of Chappell's were also less enthusiastic than Wood and Newman about promoting new orchestral works, most of which were not profitable. In 1921, Wood was awarded the gold medal of the Royal Philharmonic Society, the first English conductor to receive the honour. By now he was beginning to find his position as Britain's leading conductor under challenge from rising younger rivals. Thomas Beecham had been an increasingly influential figure since about 1910. He and Wood did not like one another, and each avoided mention of the other in his memoirs. Adrian Boult, who, at Wood's recommendation, took over some of his responsibilities at Birmingham in 1923, always admired and respected Wood. Other younger conductors included men who had been members of Wood's orchestra, including Basil Cameron and Eugene Goossens. Another protégé of Wood was Malcolm Sargent, who appeared at the Proms as a composer conductor in 1921 and 1922. Wood encouraged him to abandon thoughts of a career as a pianist and to concentrate on conducting. Wood further showed his interest in the future of music by taking on the conductorship of the student orchestra at the Royal Academy of Music in 1923, rehearsing it twice a week, whenever possible, for the next twenty years. In the same year, he accepted the conductorship of the amateur Hull Philharmonic Orchestra, travelling three times a year until 1939 to rehearse and conduct its concerts.

Би-би-си мен балабақшалар

Голливудқа алғашқы сапарынан Англияға оралғаннан кейін Вуд, Чаппелл төрағасы Уильям Бузи мен BBC арасындағы жанжалдың ортасында тапты. Бузи музыка таратуға күшті қарсылық танытты, тікелей эфирдегі концерттердің тоқтауына әкелетінінен қаушады. Ол Король сарайында өнер көрсетуге ниеттенген әртістердің BBC үшін хабар таратуына бөгет қоюға тырысты. Бұл Вуд пен Ньюманға қажетті көптеген музыканттарға әсер етті. 1926 жылы Ньюман қайтыс болғанда мәселе шешілмеген еді. Содан кейін Бузи Чаппелл Король сарайындағы концерттерді қолдамайтынын жариялады. "Промс" тоқтауы мүмкін деген қаупі кеңінен алаңдаушылық тудырды, ал BBC "Промс" басқаруын өз мойнына алатыны және Король сарайында қысқы симфониялық концерттер циклын ұйымдастыратыны туралы хабарламасына барлық жақтан қолдау көрсетілді. BBC басшылығы дереу пайда әкелді. Концерттердің екінші бөлігін Чаппелл әндерін насихаттау үшін пайдалану тоқтатылды, оның орнына тек өзінің сапасымен ерекшеленетін музыка таңдалды: BBC бақылауындағы алғашқы кеште екінші бөлімдегі әндер Шуберт, Квилтер және Пэрридің туындылары болды, Чаппеллдің балладалары емес. Вуд үшін ең үлкен пайда – BBC оған бұрынғыдан екі есе көп репетиция уақытын берді. Енді ол күнделікті репетиция жасап, қажет болған жағдайда қосымша репетицияларға қатысты. Ол сондай-ақ, қолда бар күштерге сәйкес шығарманы қайта жазудың орнына, үлкен партиялар үшін қосымша музыканттарды шақыруға мүмкіндік алды. Осылайша Вуд Бахтың ре минордагы "Токката және фугасын" орыс композиторы Пол Кленовскийдің өңдеуі ретінде таныстырды. Вудтың кейінгі естеліктерінде баспасөз және BBC "бұл тұзаққа түсіп, партияның керемет екенін, Кленовскийде нағыз түс сезімі болғанын" айтты және "орындаудан кейін орындау сұранысқа ие болды". Баспасөз бұл алдауды үлкен әзіл ретінде қабылдады, ал "The Times" қайтыс болған Кленовскийге шуақты құрмет көрсетті. Вудтың жұмыс өмірі жақсарғанда, оның жеке өмірі нашарлай бастады. 1930 жылдардың басында ол әйелінен бірте-бірте суытылып, олардың қарым-қатынасы ащы даумен аяқталды, Мюриел Вудтың ақшасының көп бөлігін алып, көп уақытын шетелде өткізді. Некеден ажырасқаннан кейін Мюриел Вуд Жапонияда (оның інісі Нагасакидегі британ консулы болды), Қытайда және Жаңа Зеландияда тұрды. Ол Вуд қайтыс болғаннан кейін ғана Англияға оралды. Мюриел мен Вуд арасындағы жарыс оның қыздарынан да алыстауына себеп болды. 1934 жылы ол бұрынғы шәкірті Джесси Линтонмен бақытты қарым-қатынас орнатты, ол бұрын Джесси Голдсак деген сахналық атымен оның алдында жиі ән айтқан. Вудтың музыканттарының бірі: "Ол оны өзгертті. Ол нашар киінген, киімдері қорқынышты еді. Джесси оған жаңа кешкі костюм алды, ескі көк түстісінің орнына, ол сары қолғаптар мен сигармен гүлденді – ол адамға айналды". Вуд өзінің естеліктерінде екінші некесі мен одан кейінгі қарым-қатынасы туралы ештеңе айтпады. Өмірінің соңғы жылдары Вуд жылдық концерттік маусымнан гөрі "Промс" тобымен байланысты болды. 1930 жылы Боулт BBC-де музыка директоры болып тағайындалды. Осы қызметінде ол Вудты "Промс" маусымынан тыс BBC симфониялық концерттерін өткізуге шақыруға тырысты. BBC Вудты Барток пен Пол Хиндемитпен маңызды ынтымақтастыққа және Малердің алып "8-ші симфониясының" британдық тұңғыш орындалуына таңдады.

On his return to England from his first Hollywood trip, Wood found himself in the middle of a feud between the chairman of Chappell's, William Boosey, and the BBC. Boosey had conceived a passionate hostility to the broadcasting of music, fearing that it would lead to the end of live concerts. He attempted to prevent anyone who wished to perform at the Queen's Hall from broadcasting for the BBC. This affected many of the artists whom Wood and Newman needed for the Proms. The matter was unresolved when Newman died in 1926. Shortly afterwards, Boosey announced that Chappell's would no longer support concerts at the Queen's Hall. The prospect that the Proms might not be able to continue caused widespread dismay, and there was a general welcome for the BBC's announcement that it would take over the running of the Proms, and would also run a winter series of symphony concerts at the Queen's Hall. The BBC regime brought immediate benefits. The use of the second half of concerts to promote Chappell's songs ceased, to be replaced by music chosen for its own excellence: on the first night under the BBC's control, the songs in the second half were by Schubert, Quilter and Parry rather than ballads from Chappell's. For Wood, the greatest benefit was that the BBC gave him twice as much rehearsal time as he had previously enjoyed. He now had a daily rehearsal and extra rehearsals as needed. He was also allowed extra players when large scores called for them, instead of having to rescore the work for the forces available. and so Wood passed off his own orchestration of Bach's Toccata and Fugue in D minor, as a transcription by a Russian composer called Paul Klenovsky. In Wood's later account, the press and the BBC "fell into the trap and said the scoring was wonderful, Klenovsky had the real flare for true colour etc. – and performance after performance was given and asked for." The press treated the deception as a great joke; The Times entered into the spirit of it with a jocular tribute to the lamented Klenovsky. As Wood's working life took a turn for the better, his domestic life started to deteriorate. During the early 1930s, he and his wife gradually became estranged, and their relationship ended in bitterness, with Muriel taking most of Wood's money and, for much of the time, living abroad. refn|After the marital split, Muriel Wood lived in Japan (her brother was British consul in Nagasaki), China and New Zealand. She did not return to England until after Wood's death. The breach between Muriel and Wood also caused his estrangement from their daughters. In 1934 he began a happy relationship with a widowed former pupil, Jessie Linton, who had sung for him frequently in the past under her professional name of Jessie Goldsack. One of Wood's players recalled, "She changed him. He had been badly dressed, awful clothes. Jessie got him a new evening suit, instead of the mouldy green one, and he flourished yellow gloves and a cigar he became human." In his memoirs, Wood mentioned neither his second marriage nor his subsequent relationship. In his later years, Wood came to be identified with the Proms rather than with the year round concert season. Boult was appointed director of music at the BBC in 1930. In that capacity he strove to ensure that Wood was invited to conduct a fitting number of BBC symphony concerts outside the Prom season. The BBC chose Wood for important collaborations with Bartók and Paul Hindemith, and for the first British performance of Mahler's vast Symphony No. 8.

Соңғы жылдар

1936 жылы Вуд өзінің соңғы Шеффилд фестивалін өткізді. Ол дирижерлік еткен хорлық туындыларға Вердидің реквиемы, Бетховеннің «Мисса Солемнис», Берлиоздың «Те-Деум», Уолтонның «Белшазардың тойы» және композитордың қатысуымен Рахманиновтың «Қоңыраулар» кірді. Келесі жылы Вуд дирижерлік қызметінің елу жылдығын атауға арналған әсем концертті жоспарлай бастады. Концертке арналған орын ретінде Корольдік Альберт залы таңдалды, ол Король залынан гөрі әлдеқайда сыйымды болды. Концерт 1938 жылдың 5 қазанында өтті. Рахманинов өзінің Екінші фортепиано концертіндегі солистік бөлімін орындады, ал Вудтың тілегі бойынша Вон Уильямс осы оқиғаға арналған қысқа хорлық шығарма – оркестр мен 16 солистке арналған «Музыкаға серенада» жазды. Бағдарламада Салливан, Бетховен, Бах, Бакс, Вагнер, Гендель және Эльгардың туындылары да орындалды. Оркестрге Лондонның үш оркестрінен – Лондон симфониялық оркестрінен, Лондон филармониясынан және BBC симфониялық оркестрлерінен музыканттар қатысты. Концерт Вудтың таңдаған қайырымдылық қорына 9000 фунт стерлинг жинады, ол музыканттарға медициналық көмек көрсетуге бағытталған. Сол жылы Вуд «Менің музыкалық өмірім» атты автобиографиясын жариялады. BBC ойыншыларды ғана емес, сонымен қатар «Промс» фестиваліне қаржылық қолдау көрсетуді де тоқтатты. Вуд 1940 жылғы маусымның бәрібір өтетінін шешті. Корольдік филармониялық қоғам және жеке кәсіпкер Кит Дуглас сегіз апталық маусымды қолдауға келісті, ал Лондон симфониялық оркестрі шақырылды. Маусым төрт аптадан кейін қысқартылды, себебі қарқынды бомбалау салдарынан Король залы жабылуға мәжбүр болды. Король залында өткен соңғы «Промс» концерті 1940 жылдың 7 қыркүйегінде болды. 1941 жылдың мамыр айында зал бомбадан қирады. 1941 жылғы «Промс» маусымын Альберт залында өткізу туралы бірден келісімге келді. Ол Король залынан екі есе үлкен болғанымен, акустикасы нашар еді, бірақ алты апталық серия сәтті деп танылды және Альберт залы «Промс» фестивалінің үйі болып қала берді. Жетпіс екі жастағы Вудқа жұмыстың бір бөлігін жеңілдету үшін көмекші дирижер тағайындалды. Базиль Камерон бұл міндетті өз мойнына алып, 1964 жылы сексен жасқа толғанша «Промс» дирижері болып қызмет етті. BBC өзінің симфониялық оркестрін Лондонға қайтарды және 1942 жылы «Промс» фестиваліне қолдау көрсетуді қайта бастады; Бульт сол маусымда Вудтың көмекші дирижері ретінде Камеронға қосылды. 1943 жылдың басында Вудтың денсаулығы нашарлап, сол жылғы маусым басталғаннан екі күн өткен соң, ол құлап түсті және бір ай төсекке жатуға міндеттелді. Соғыс жылдарындағы қиындықтарға қарамастан, 1943 жылғы маусымда 250 000-ға жуық билет сатылды, орташа көрермендер саны шамамен 4000 адамды құрады – бұл Король залына сыятыннан әлдеқайда көп. Жасы ұлғайған және соғыс кезіндегі саяхаттың қиындықтарына қарамастан, Вуд провинциялық қалаларға барып дирижерлік етіп тұрды, – дейді Джейкобс, жергілікті оркестрлердің аман қалуына көмектесу үшін де, көрермендерді қуанту үшін де. «Промс» фестивалі бірден 80 шақырым қашықтықтағы Бедфордқа көшірілді, онда Вуд дирижерлік етуді жалғастырды. Ол тамыз айының басында ауырып қалды және 10 тамыздағы елу жылдық «Промс» концертін өткізе алмады; дәрігері оған оның эфирін тыңдауға тыйым салды. Вуд бір аптадан кейін, 19 тамызда, Гертфордширдегі Хитчин қаласындағы Хитчин ауруханасында қайтыс болды; оның жерлеу рәсімі қаладағы Сент-Мария шіркеуінде өтті, ал оның күлі Ньюгейтсіз Сент-Сепульхр музыканттар шіркеуіне жерленді. Оның ұлттық әнұранның аранжировкасы 2009 жылға дейін «Промс» фестивалінің соңғы түнінде орындала берді, ол кезде Бенджамин Бриттеннің аранжировкасы оны 2010 жылы алмастырды. 2022 жылы американдық Филадельфия оркестрі жақында қайтыс болған королева Елизавета II-ге құрмет көрсету мақсатында Вудтың ұлттық әнұранның аранжировкасын орындады. Вудтың аранжировкасы 2023 жылы жабылу кешінде қайта қолданылды және болашақтағы жабылу кештерінде де қолданылатын болады.

In 1936, Wood was in charge of his final Sheffield festival. The choral works he conducted included the Verdi Requiem, Beethoven's Missa Solemnis, Berlioz' Te Deum, Walton's Belshazzar's Feast, and, in the presence of the composer, Rachmaninoff's The Bells. The following year, Wood began planning for a grand concert to mark his fiftieth year as a conductor. The Royal Albert Hall was chosen as the venue, having a far larger capacity than the Queen's Hall. The concert was given on 5 October 1938. Rachmaninoff played the solo part in his Second Piano Concerto, and Vaughan Williams, at Wood's request, composed a short choral work for the occasion: the Serenade to Music for orchestra and 16 soloists. The other composers represented in the programme were Sullivan, Beethoven, Bach, Bax, Wagner, Handel and Elgar. The orchestra comprised players from the three London orchestras: the London Symphony, London Philharmonic and BBC Symphony Orchestras. The concert raised £9,000 for Wood's chosen charity, providing health care for musicians. In the same year, Wood published his autobiography, My Life of Music. The BBC withdrew not only the players, but financial support from the Proms. Wood determined that the 1940 season would nevertheless go ahead. The Royal Philharmonic Society and a private entrepreneur, Keith Douglas, agreed to back an eight week season, and the London Symphony Orchestra was engaged. The season was curtailed after four weeks, when intense bombing forced the Queen's Hall to close. The last Prom given at the Queen's Hall was on 7 September 1940. In May 1941, the hall was destroyed by bombs. It was immediately agreed that the 1941 season of Proms should be held at the Albert Hall. It was twice the size of the Queen's Hall, with poor acoustics, but a six week series was judged a success, and the Albert Hall remained the home of the Proms. Wood, aged seventy two, was persuaded to have an associate conductor to relieve him of some of the burden. Basil Cameron undertook the task and remained a Prom conductor until his retirement, aged eighty, in 1964. The BBC brought its symphony orchestra back to London and resumed its backing of the Proms in 1942; Boult joined Cameron as Wood's associate conductor during that season. In early 1943, Wood's health deteriorated, and two days after the start of that year's season, he collapsed and was ordered to have a month in bed. Despite wartime vicissitudes, the 1943 season sold nearly 250,000 tickets, with an average audience of about 4,000 – many more than could have fitted into the Queen's Hall. Despite his age and the difficulties of wartime travel, Wood insisted on going to provincial cities to conduct – as much, according to Jacobs, to help the local orchestras survive as to gratify audiences. The Proms were immediately relocated to Bedford some 50 mile (80 km) away, where Wood continued to conduct. He was taken ill in early August and was unable to conduct the fiftieth anniversary Prom on 10 August; he was forbidden by his doctor even to listen to its broadcast. Wood died just over a week later on 19 August at Hitchin Hospital in Hitchin, Hertfordshire; his funeral service was held in the town at St Mary's church, and his ashes were interred in the Musicians' Chapel of St Sepulchre without Newgate. His arrangement of the national anthem was continued for the Last Night of the Proms until 2009, when Benjamin Britten’s arrangement replaced it in 2010. In 2022, the American Philadelphia Orchestra played Wood's arrangement of the national anthem out of respect for the recently deceased Queen Elizabeth II. Wood’s arrangement was bought back in 2023 for closing night, and in the future closing nights of years yet to come.

Жазбалар

Вудтың жазба карьерасы 1908 жылы әйелі Ольгамен бірге Чайковскийдің «Ормандарға қош сауын» шығармасын «Граммофон және Таспа машинасы компаниясы» үшін орындағанда басталды, бұл компания «His Master's Voice» немесе HMV деп кеңінен танымал болды. Олар келесі екі жылда HMV үшін тағы сегіз жазба жасады. Ольганың қайтысынан кейін Вуд HMV-нің бәсекелесі «Колумбия» компаниясымен келісімшартқа отырды. 1915 және 1917 жылдар аралығында ол әнші Клара Баттпен бірге «Колумбия» үшін бірқатар дисктер жазды, олардың ішінде Эльгардың «Геронтийдің арманынан» үзінділер де болды. 1915 және 1925 жылдар аралығында ол «Колумбия» үшін ерте акустикалық жазба әдісін қолданып 65 жазба жүргізді, оның ішінде Вагнердің көптеген үзінділерінен тұратын дисктер және Альберт Саммонстың жеке орындауында Эльгардың скрипкалық концертінің қысқартылған нұсқасы бар. 1925 жылы микрофон мен электрлік жазба енгізілген кезде Вуд Саммонспен бірге Эльгардың концертін қайта жазды және келесі тоғыз жылда «Колумбия» үшін тағы 36 диск жазды. Эльгардың концерті 1929 жылы жазылған және компакт-дискіде қайта шығарылды, кейбір сыншылар оны жоғары бағалайды. 1935 жылы жас «Decca» компаниясы Вудты «Колумбиядан» тартып алды. «Decca» үшін ол келесі екі жылда 23 жазба жүргізді, олардың ішінде Бетховеннің Бесінші симфониясы, Эльгардың «Энигма вариациялары» және Вон Уильямстың «Лондон симфониясы» бар. 1938 жылы ол «Колумбияға» оралды, оның бес жаңа жазбасының ішінде премьерадан бірнеше күн өткен соң 16 түпнұсқа орындаушымен «Музыкаға серенада» және оның өзінің «Британ теңіз әндеріне арналған фантазиясы» болды. Вудтың жазбалары оның қайтысынан кейін ұзақ уақыт каталогтарда сақталған жоқ. 1956 жылғы «Жазбалар туралы нұсқаулықта» оның бірде-бір жазбасы тізімдемеде жоқ. Кейіннен оның бірнеше жазбасы компакт-дискіде қайта шығарылды, соның ішінде 1936 және 1938 жылдардағы «Decca» және «Columbia» компанияларында жазылған Вон Уильямстың жазбалары бар.