Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1982 жылғы америкалық пилотты ғарыш сапары
1982 American crewed spaceflight
STS-3 – NASA-ның үшінші Space Shuttle миссиясы және Space Shuttle Columbia үшін үшінші миссия болды. Ол 1982 жылғы 22 наурызда ұшырылып, сегіз күннен кейін, 1982 жылғы 30 наурызда жерге қонды. Джек Р. Лусма және С. Гордон Фуллертон экипажымен орындалған миссия Columbia-ның орбитадағы төзімділігін жан-жақты сынаумен, сондай-ақ көптеген ғылыми эксперименттермен айналысты. STS-3 – сыртын боямаған сыртқы жанармай бакімен ұшырылған алғашқы шаттл және Нью-Мексико штатындағы Аламогордо қаласының жанындағы Уайт-Сэндс ғарыш айлағына қонған жалғыз миссия. Орбиталық аппарат бастапқыда жоспарланған Эдвардс әуе базасында су тасқыны болғандықтан Уайт-Сэндске қонуға мәжбүр болды.
STS 3 was NASA's third Space Shuttle mission, and was the third mission for the Space Shuttle Columbia. It launched on March 22, 1982, and landed eight days later on March 30, 1982. The mission, crewed by Jack R. Lousma and C. Gordon Fullerton, involved extensive orbital endurance testing of the Columbia itself, as well as numerous scientific experiments. STS 3 was the first shuttle launch with an unpainted external tank, and the only mission to land at the White Sands Space Harbor near Alamogordo, New Mexico. The orbiter was forced to land at White Sands due to flooding at its originally planned landing site, Edwards Air Force Base.
Экипаж
Командир Джек Р. Лусма бұрын екінші Skylab экипажының (Skylab 3) пилоты ретінде ұшқан, 1973 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін ғарыш станциясында 59 күн болған. 1978 жылы Лусма STS-2 ұшқышы ретінде таңдалды, бұл миссия Skylab-ты орбитаға қайта жіберу үшін жоспарланған еді. Шаттлдың дамуындағы кешігулер Колумбияның 1979 жылы Skylab-пен кездесуге уақытында ұшуына мүмкіндік бермеді, сол кезде STS-2 командирі Фред В. Хейз-младший NASA-дан зейнеткерлікке шықты, ал Лусма STS-3 командирі болып тағайындалды. Лусма сонымен қатар Аполлон 9, 10 және 13 миссияларының қолдау экипаждарында қызмет етті; ол соңғы миссияның қауіпті жағдайға тап болған сәтінде CAPCOM болды. 1975 жылы ол Аполлон-Союз сынақ жобасының (ASTP) резервтік док модулі пилоты ретінде таңдалды. Фуллертон 1969 жылы АҚШ Әуе күштерінің Manned Orbiting Laboratory (MOL) бағдарламасы тоқтатылғаннан кейін NASA-ға келген жаңадан келген маман болды. Фуллертонның Шаттлмен бұрынғы тәжірибесі болды, ол 1977 жылы Шаттл Энтерпрайзды Хейзбен бірге пилот ретінде ұшу және қону сынақтары (ALT) бағдарламасы аясында ұшқан. Ол сондай-ақ Аполлон 14, 15, 16 және 17 миссияларының қолдау экипажының құрамында болды.
Commander Jack R. Lousma previously flew as pilot of the second Skylab crew (Skylab 3), staying aboard the space station for 59 days from July to September 1973. Lousma had previously been selected in 1978 as Pilot for STS 2, which was then scheduled as a Skylab reboost mission. When delays in the Shuttle's development prevented Columbia from being launched in time to rendezvous with Skylab in 1979, STS 2 Commander Fred W. Haise Jr. retired from NASA and Lousma was then moved up as Commander of STS 3. Lousma also served on the support crews for Apollo 9, 10 and 13; he was the CAPCOM during the time of the latter mission's near disastrous accident. He was also selected as backup Docking Module Pilot for the Apollo Soyuz Test Project (ASTP) in 1975. Fullerton was a rookie who transferred to NASA in 1969 after the cancelation of the U. S. Air Force's Manned Orbiting Laboratory (MOL) program. Fullerton had previous experience with the Shuttle as he had flown the shuttle Enterprise as Pilot alongside Haise during the Approach and Landing Tests (ALT) program in 1977. He also served as part of the support crew for Apollo 14, 15, 16 and 17.
Миссияның қысқаша мазмұны
Колумбия Кеннеди ғарыш орталығынан 1982 жылдың 22 наурызында сағат 16:00 UTC-де ұшырылды, жоспарланған уақытында. Бұл сырғытылмаған сыртқы бакпен (ET) жасалған алғашқы ұшыру болды. Ұшыру азот газын жеткізу желісіндегі жылытқыштың істенуіне байланысты бір сағатқа кешіктірілді. Ұшыруға дейін Колумбия орбиталық өңдеу кешенінде (Orbiter Processing Facility) бар болғаны 70 күн өткізді – бұл рекордтық көрсеткіш. Ұшудың басты мақсаты – қашықтан басқару жүйесін (Canadarm) сынауды жалғастыру және Колумбияның құйрығын, мұрнын және үстіңгі бөлігін күнге әртүрлі уақыт аралығында бағыттап, оның жылулық қасиеттерін жан-жақты тексеру болды. Ұшу экипажы күнге ұзақ уақыт әсер етуінің нәтижесінде жүк бөлімінің есіктері сәл деформацияланғанын, олардың толық жабылуына кедергі келтіргенін анықтады. Орбиталық аппаратты температураны теңестіру үшін бұру арқылы мәселе шешілді. Сонымен қатар, жүк бөлімінде Колумбия Даму ұшу аспаптарын (DFI) және NASA Ғарыш ғылымдары мен қолданбалар кеңсесінің (OSS l) аспаптарын тасымалдады. Бұл аспаптар Spacelab платформасына орнатылып, Жерге жақын ғарыш кеңістігі туралы және орбитаның өзі тудырған ластану деңгейі туралы деректерді жинауға арналған. Басқа эксперименттермен қатар, OSS платформасында күн жарқылынан шығатын рентген сәулелерінің поляризациясын өлшеуге арналған рентген детекторлары орналастырылған. Кішігірім, автономды жүк бағдарламасының (Getaway Special (GAS)) сынақ контейнері жүк бөлімінің бір жағына бекітілді. Шатлдың ортаңғы палубасындағы шкафтарда бірнеше эксперименттер алғаш рет жүргізілді. Олардың ішінде биологиялық компоненттерді бөлуді зерттеуге арналған электрофорез жабдығын сынау және біркелкі микрометрлік латекс бөлшектерін жасауға арналған монодисперсті латекс реакторының эксперименті бар. Бірінші Шатл студенттерінің қатысу жобасы (SSIP) – жәндіктердің қозғалысын зерттеу – де ортаңғы палубадағы шкафта жүргізілді. Ұшу кезінде бірнеше ұсақ проблемалар туындады. Орбиталық унитаз алғашқы пайдалану кезінде істен шығып, Лусманың айтуынша, "сегіз күн бойы түрлі-түсті су ағып тұрды". Бір қосалқы қуат блогы (APU) қызып кетті (бірақ қону кезінде дұрыс жұмыс істеді), экипаж мүшелерінің екеуі де ғарыш ауруына шалдықты және 1982 жылдың 26 наурызында үш байланыс желісі үзілді. STS-3 7 күндік ұшу ретінде жоспарланған. Эдвардс әуе базасындағы жоспарланған қону алаңы су тасқынына ұшырағандықтан, қону Нью-Мексикодағы Уайт-Сэндс зымыран полигонындағы Нортроп-Стрипке (кейін Уайт-Сэндс ғарыш порты деп аталды) ауыстырылды. Лусма мен Фуллертон Кеннеди ғарыш орталығының (KSC) жаңа Шатл қону қондырғысының (SLF) орнына Уайт-Сэндске қонуды таңдады, өйткені олар сол жерде жаттығудан өткен. Миссияға дейін және оның барысында Эдвардс әуе базасынан Уайт-Сэндске жабдықтарды (шамамен "40 пойыз вагоны") кең көлемде тасымалдау жұмыстары жүргізілді, қонуға толық қолдау көрсетуді қамтамасыз ету үшін. Уайт-Сэндстегі қатты жел көрінуді нашарлатты және қонуды бір күнге кешіктірді. Барлық мақсаттар орындалғандықтан, экипаж Лусманың айтуынша, "әлемдегі ең сүйікті демалыс орнында қосымша бір күн өткізді". Олар терезеден қарап, оның әсемдігіне ләззат алды. Алдыңғы күнгі қонудан бас тарту сияқты, батыстан соққан қатты желдің деңгейі де жүйелік тексеру мәндерінен асып кетті. Нәтижесінде, Колумбияға әдеттегі және кешірімді әуе үлгісінің орнына соңғы жақындау үшін аз қалаулы "оң бұрылыс" жасауға тура келді. Сынақ бағдарламасының осы кезеңінде орбиталық аппараттың экипажында кейінгі миссияларға қарағанда энергияны басқару туралы электрондық ақпараттың көлемі айтарлықтай аз болды. Ұшу-қону жолағын тек өз жағынан ғана көруге болады. Фуллертон бұрылысты жасағанда, оның командирі үшін жолақты көрді. Оларды эскорттаған T-38 ұшақтарын космонавт Дик Кови және НАСА фотографы Пит Стэнли басқарды. Соңғы жақындаудың бір бөлігі шатлдың автопилотымен жүргізілді, бірақ автоқону бағдарламалық жасақтамасы толық емес болғандықтан, автоматты қону мүмкін болмады. Ақырғы жақындауда автопилот қайта қосылды және жылдамдық тежегіштерін жапты (орбиталық траекториядан қарамастан), нәтижесінде жылдамдық артты. Автопилот толық жылдамдықпен тежегішті іске қосты және біраз уақыт тербеліп тұрды. Лусма оның мінез-құлқы туралы деректер жинау үшін автопилотты белсендірді, бірақ қолмен қону үшін өте кеш кезеңде оны өшірді. Қону бағдарламасының ең қиын кезеңдерінің бірі болды, қону шассисі 5 метр биіктікте, 5 метр жылдамдықпен ашылып, қонуға 5 секунд қалғанда тұйықталды. Автоматты жылдамдық тежегішін ерте жабу ішкі глиссадада жоғары жылдамдыққа әкелді және Лусма тым ұзақ емес, жылдам қонуды таңдады. Содан кейін мұрын жоспарланған жылдамдықтан асып түсіп, мұрындық шассиге тиіспес бұрын қайта көтерілді. 1982 жылдың 30 наурызында сағат 16:04:46 UTC-де Нортроп-Стриптегі 17-ші жолаққа қону жүзеге асты. НАСА-ның бұрынғы әкімшісі Чарльз Ф. Болден кіші Лусманың автоқонуды басқару таяқшасын жылжыту арқылы өшіруге жаттықтырылғанын айтты. Ол таяқшаны жылжытты, бірақ жеткілікті бұрылмады, сондықтан автоқону толығымен өшірілмеді, Фуллертон оны ескерткенге дейін. Болден, 2004 жылы оның алғашқы ғарышқа ұшуына дейін автоқону жүйесінде жұмыс істегенін айтты, экипаж "көлікті сақтап қалды". STS-3 Уайт-Сэндс зымыран полигонына қонған жалғыз шаттл миссиясы болды. Күтпеген қиын қону және ұшудан кейінгі жағдайлар шаттлге зардап келтірді, KSC-де кең ауқымды жөндеу жұмыстарын қажет етті. Колумбияның үстіне көп мөлшерде гипс шаңы жабылды, Болденнің айтуынша, "Мен оны STS 61 C-дегі алғашқы ұшуымда бірнеше рет ұштым, орбитаға шыққаннан кейін әлі де гипс шығып тұрды! Оны тазалаған деп ойлаған, бірақ оның салдары қаншалықты зор болғанын түсіне алмадық!". Ғарыш аппаратының қызмет ету кезеңінің соңына дейін шаң табыла берді. Колумбия 130 айналым жасады және 8 күн, 0 сағат, 4 минут, 46 секундтік ұшу барысында шамамен 1 955 680 километрге дейін сапар шекті. Барлығы 36 жылу қорғаныс плиткасы жоғалды және 19 зақымдалды. Орбиталық аппарат 1982 жылдың 6 сәуірінде Кеннеди ғарыш орталығына қайтарылды. STS-3 НАСА толық резервтік экипаж тағайындаған соңғы миссия болды. Миссиядан кейін Бейжіңдегі жақсы ниет сапарында Лусма ғарыштан түсірген "әдемі изумруд түсті көлдің" суретін көрсетті және аудиторияның реакциясына таң қалды. Кейін ол сурет Қытайдың ядролық қару бағдарламасының құпия сынақ алаңының суреті болуы мүмкін екенін білді.
Columbia was launched from Kennedy Space Center at 16:00UTC, on March 22, 1982, the planned launch date. This was the first launch with an unpainted external tank (ET). The launch was delayed by one hour due to the failure of a heater on a nitrogen gas ground support line. Prior to the launch, Columbia had spent only 70 days in the Orbiter Processing Facility – a record checkout time. The primary objectives of the flight were to continue testing the Remote Manipulator System (Canadarm), and to carry out extensive thermal testing of Columbia by exposing its tail, nose and top to the Sun for varying periods of time. The crew found that prolonged exposure to the Sun caused the cargo bay doors to warp slightly, preventing them from closing fully. Rolling the orbiter to balance temperatures around the orbiter resolved the issue. In addition, in its payload bay, Columbia again carried the Development Flight Instrumentation (DFI) package, and OSS l (named for the NASA Office of Space Science and Applications) which consisted of a number of instruments mounted on a Spacelab pallet, intended to obtain data on the near Earth environment and the extent of contamination caused by the orbiter itself. Among other experiments, the OSS pallet contained a X ray detector for measuring the polarization of X rays emitted by solar flares. A test canister for the Small Self Contained Payload program – also known as the Getaway Special (GAS) – was mounted on one side of the payload bay. For the first time, a number of experiments were carried in the shuttle's mid deck lockers. These included an Electrophoresis Equipment Verification Test experiment to study the separation of biological components, and a Mono disperse Latex Reactor experiment, to produce uniform micrometer sized latex particles. The first Shuttle Student Involvement Project (SSIP) – a study of insect motion – also was carried in a mid deck locker. A variety of minor problems were experienced during the flight. The orbiter's toilet malfunctioned on first use resulting in, according to Lousma, "eight days of colorful flushing"; one Auxiliary Power Unit (APU) overheated (but worked properly during descent); both crew members experienced some space sickness; and on March 26, 1982, three communications links were lost. STS 3 was planned as a 7 day flight. The landing was moved to Northrop Strip (later renamed White Sands Space Harbor) at White Sands Missile Range, New Mexico since the planned landing site at Edwards Air Force Base had flooded. Lousma and Fullerton chose to land at White Sands instead of the new Shuttle Landing Facility (SLF) at Kennedy Space Center (KSC) because they had trained there. A large scale equipment movement (reportedly "40 train carloads") from Edwards Air Force Base to White Sands was undertaken before and during the mission, to ensure that a landing could be fully supported. High winds at White Sands reduced visibility and delayed the landing by a day. As all mission objectives had been accomplished, the crew enjoyed what Lousma described as "an extra day in our world's favorite vacation spot We finally had a chance to look out the window and enjoy being there". As on the previous day's wave off, strong westerly high level winds were in excess of system verification values. As a result, Columbia had to fly a less desirable high "right base" turn onto final approach instead of the more usual and forgiving overhead pattern. At this stage in the test program the Orbiter had significantly less electronic energy management information available to the crew than on later missions. With the runway visible only on his side Fullerton called the turn in for his commander. Their escorting T 38s were led by astronaut Dick Covey and NASA photographer Pete Stanley. The final approach was in part flown by the shuttle's autopilot, but the autoland software was not complete so it could not include an automatic landing. Rolling out on final approach, the autopilot was reengaged, and responded by closing the speedbrakes (despite the orbiter being on profile), resulting in increased speed. The autopilot then commanded full speedbrakes, and kept oscillating like this for some time. Lousma left the autopilot activated in order to gather data on its behavior, but disconnected it again at a very late stage to touch down manually. The landing was also one of the more dramatic of the program, with the landing gear deploying at an altitude of at a speed of and locking just five seconds before touchdown. Early automatic speed brake closure had resulted in high speed on the inner glideslope and Lousma opted to touchdown fast rather than excessively long. The nose then began to lower at greater than planned airspeed and raised again right before nose gear touchdown. Touchdown occurred at 16:04:46UTC on March 30, 1982, on runway 17 at Northrop Strip. Former Administrator of NASA Charles F. Bolden Jr. stated that Lousma was trained to disengage autoland by moving the control stick. He rolled the stick, but did not pitch it sufficiently, so autoland was still partially engaged until Fullerton warned him, causing Lousma to pitch up; Bolden, who had worked on the autoland system early in his astronaut career prior to his first space flight, stated in 2004 that the crew "saved the vehicle" by doing so. STS 3 was the only shuttle mission to land at White Sands Missile Range. The unexpectedly difficult landing and post flight conditions damaged the shuttle, requiring extensive repair at KSC. So much gypsum dust covered Columbia that Bolden recalled, "I flew it several flights later on my first flight, STS 61 C, and when we got on orbit, there was still gypsum coming out of everything! They thought they had cleaned it but it was just unreal what it had done!" Dust continued to be found in the spacecraft for the rest of its career. Columbia made 130 orbits and traveled during its 8day, 0 hour, 4minute, 46second flight. A total of 36 thermal protection tiles were lost and 19 were damaged. The orbiter was returned to Kennedy Space Center on April 6, 1982. STS 3 was the last mission for which NASA named a complete backup crew. While on a post mission goodwill tour in Beijing, Lousma displayed a photo he had taken from space of a "beautiful emerald colored lake" in China and was surprised by the audience reaction. He later learned that the picture was likely of a secret atomic test site for the Chinese nuclear weapons program.
Миссияның белгісі
Миссия таңбасында Колумбия жұлдыздан шығып, ғарыш зерттеулерінің жарқын үмітін көрсетеді. Ұшқыш аппараттың Канада манипуляторы арқылы PDP-ні ұстап алғаны және жүк бөлімінде көптеген эксперименттер жүргізілгені бейнеленген. Миссия таңбасындағы үш үлкен қызғылт сары үшбұрыш ғарыш тасымалдау жүйесінің миссия тізбегіндегі ұшудың нөмірін көрсетеді.
On the mission patch, Columbia is shown emerging from a star, representing the bright aspiration of space exploration. The orbiter is seen grabbing a PDP with the Canadarm, and is shown with many experiments in its payload bay. The three large orange triangular points of the mission patch indicate the flight's numerical designation in the Space Transportation System's mission sequence.