Кіріспе

Штейнфурт (нем. Steinfurt; Вестфалия диалектісінде: Stemmert) – Германияның Солтүстік Рейн-Вестфалия жеріндегі қала. Ол Штейнфурт ауданының орталығы. Шамамен 1100–1806 жылдарға дейін Штейнфурт графтығының астанасы болған.

География

Штайнфурт Мюнстердің солтүстік-батысында, Солтүстік Рейн-Вестфалияда орналасқан. Оның атауы, шамамен "тасты өткел" дегенді білдіреді, 1975 жылы бұрын тәуелсіз болған Боргхорст және Бургштейнфурт қалалары бірігу арқылы пайда болды. Боргхорст гүлденген тоқыма өнеркәсібінің арқасында дамыған қалаға айналды, ал Бургштейнфурт әрқашан мәдениет пен басқару салаларымен ерекшеленген. 19 ғасырда Бургштейнфурт арқылы өткен туристер қаланы 75 ескерткіш ғимараты мен су қоршаған қамалының құрметіне "Вестфалия жұмағы" және "Патша алмасы" (Königsdiamant) деп атаған.

Көршілес муниципалитеттер

Штейнфурт Охтруп, Ветринген, Нойенкирхен, Эмсдеттен, Нордвальде, Альтенберге, Лаер, Хорстмар және Метелен қалаларымен шектеседі.

Тарих

Бургштейнфурт – Мюнстерландтың ең танымал жерлерінің бірі. Көбінесе протестанттардың ықпалында болғандықтан, ол Вестфалиядағы ең көне үздіксіз білім беру академияларының біріне ие. Мұнда түрлі дәуірлерге жататын ғимараттар мен бүкіл аймақтағы ең әдемі бекінілген сарайлар бар. Осы ерекшеліктері "Стеммерт" – осы жердің тұрғындары осылай атайды – көршілес аймақтан ерекшелендіреді. Сонымен қатар, Бургштейнфуртта ғажайып ландшафт, әсіресе 18 ғасырдан бері сақталған, Еуропаның ең көне концерт залы бар орманды ойын-сауық паркі – Багно бар. Бургштейнфурттың пайда болу тарихы белгісіз. Оның негізін қалауға түрлі жағдайлар, әсіресе шаруашылық, Аа өзені және Иоанн ордені себеп болды деп есептеледі. Кохтар отбасы – қауымдастықтың маңызды бір бөлігі. Холлих, Зелен және Велтруп шаруашылық қауымдастықтары Бургштейнфурттан әлдеқайда ертерек пайда болған. Бургштейнфурттың орталығы 890 жылы "villa veliun" деп аталған "Велтруп" шаруашылығының негізгі үйінің айналасында қалыптасты. "Вилла велиун" – қазіргі ішкі қамал ауласының аумағында орналасқан шағын елді мекеннің негізгі үйі болған. Сол кезде қазіргі қамалдың кіреберісінде базар алаңы болды, ол кейіннен бүгінгі "Ескі қалаға" айналды. Археологиялық қазбалар кезінде қазіргі "Штайнторфельдмарк" ауданында тағы бір елді мекен табылды, оның нақты құрылу мерзімі әлі анықталған жоқ. Үш шаруашылық қауымдастықтың да христиан діні келгенге дейін өздерінің қасиетті орындары болған. Христиандықтан кейін олар ирланд миссионерлерінің құрметіне шіркеу салды, ол бүгінгі Ұлы протестант шіркеуінің алдағысы болды. 1939 жылы қалаға қосылғанмен, шаруашылық қауымдастықтары әлі де өздерінің мерекелерін және әдет-ғұрыптарын ерекше атмосферамен тойлайды. Штейнфурт атауы "Аа" өзенінің арғы жағындағы ескі тас өткелден (немесе "фордтан") шыққан. Бұл өткел қазіргі "Wasserstraße" және "Europaring" көшелерінің қиылысында орналасқан болуы мүмкін. Шығыс пен батысты байланыстыратын әскери құрылымның бөлігі болғандықтан, ол көлікпен өзеннен өтудің сирек мүмкіндіктерінің бірі болды. "Фордты" бақылаған билік күшті болды, одан жол ақысын алуға құқылы болды, ал фордтар сауда орындары болды. 1129 жылғы құжатта "де Штайнворде" (Штейнфурт) есімді екі дворян туралы алғашқы мәлімет бар. Олар "фордты" бақылау үшін Veltrup шаруашылығының орнында қамал салған болуы мүмкін. Бірінші қарсыластары – бүгінгі Эмсдеттенге баратын жолдың жанында орналасқан қамалда тұратын Ашберг әулеті, ол Мюнстерге және басқа шығыс германдық аймақтарға аскер мен сауданың ескі жолы болды. Ашберг және Штейнфурт әулеттері арасында үнемі соғыс жүріп тұрды. 1164 жылы Ашберг әулеті Штейнфурт әулетінің қамалын, олар Кёльнге сапарға кеткен кезде қиратты. Штейнфуртқа оралғаннан кейін олар кек алуға толы болды және Ашберг қамалын қиратты. Штейнфурт ақсүйектері саудагерлерге, қолөнершілерге және басқа да азаматтарға "фордқа" жақын үйлерді ұсынып, либералды қоныс саясатын ұсынды. Олар оларға ақша, балауыз немесе құс беруді талап етті, ал ескі шаруашылық қауымдастығы "Вилла Велиун" базар алаңына айналды. 1338 жылғы құжатта елді мекен "Стенворде штатына" (Біздің Стенворде қаласы) деп аталды. 1816 жылдан 1975 жылғы әкімшілік реформаға дейін қала "Бургштейнфурт" деп аталды, ал қазір екі бөлікті біріктіретін "Штейнфурт" қаласы ғана бар. Иерусалимнің Киелі Иоанн ордені Штейнфурт үшін маңызды діни және әскери орден болды, ол 13 ғасырда Бургштейнфуртқа келді. Орден Штейнфурт маңында бірнеше хандықтарды иеленді. Бас шіркеудің жанында "Шежірелер" 1244 жылы "Комменде" деп аталатын елді мекенін құрды, оның ескі ғимараттарының көпшілігі бүгінгі күнге дейін сақталған. 12 ғасырдан бастап "Комменде" маңында "Фридхоф" (еркін аймақ) деп аталатын тағы бір елді мекен пайда болды, ол қазір Бургштейнфурт ауданы. Иоанн орденінің байлығы үнемі өсіп отырды. Ақсүйектер оларға үлкен шіркеуді бақылауға, соның ішінде дін қызметкерлерін тағайындауға және оның қаржысын басқаруға билік берді. Сонымен қатар, олар бірнеше бай шаруашылықтардың және айналадағы мүліктердің тартуларын қабылдады. Вестфалиядағы орденнің алғашқы қонысы болған Штейнфурттағы Иоанн орденінің қонысы аймақтағы ең үлкені болды. Мюнстерде олар филиалдық елді мекен де құрды. Иоанн ордені және "Фридхоф" (мазар) ауданы маңызды бірлік құрады. "Фридхоф" (еркін аймақ) ауданы Штейнфурттан тыс өз азаматтық құқықтары бар дербес аймақ болды. "Фридхоф" атауы зиратқа қатысты емес, бірақ оқырманға бүгінгі "Ұлы шіркеу" орнында орналасқан христиан дінінің алдындағы қасиетті орынды еске түсіреді. Осы қасиетті орынға жеткен адам еркін болды, тіпті қылмыскерлерді де жазалауға болмады. 1347 жылы Штейнфуртқа қала құқығы берілді. Жүз жыл өткен соң Штейнфурт округі Империяға тікелей бағынышты округтер қауымдастығына енгізілді, сондықтан Штейнфурт тек Германия императорына бағынды. Дегенмен, Мюнстердің амбициялары артып келе жатты. Штейнфурттың өздігінен басқаруы Мюнстер епископын әрдайым ашуландырды. Бірақ Штейнфурт дайындық жасады. Тұрғындар өз қаражатында қабырғалар, бекіністер, орлар және т.б. салды. Қаланың айналасына толық қабырға тұрғызылды. Бұл бекініс қала қабырғасынан, ішкі ордан, бекіністен, сыртқы ордан және алдыңғы қабырғадан тұрды. Бұл бекіністің жолы бүгінгі қала көрінісінде көрініс тапқан. Ол "Schüttenwall" арқылы "Wilhelmsplatz", "Kalkwall", "Stampenwall" және "Neuen Wall" қаласының ескі орталығының айналасында дамиды. Кішкентай көшелер "Türkei", "Löffelstraße", "An der Stadtmauer", "Drepsenhoek" және "Viefhoek" ескі қала қабырғасына параллель жүреді. Сонымен қатар, төрт қала қақпасы салынды: "Kirchpforte", "Rottpforte", "Steinpforte" және "Wasserpforte". Қаланың оңтүстігіне қарай қамалға қарай жаяу өтушілерге арналған кішкентай қақпа болды. Боргхостқа баратын жол 19 ғасырда салынды, ол кезде ескі бекініс жоғалып кеткен. "Фридхоф" ауданының өзінің бекінісі болды – оның жеке қала қақпасы "Blocktor" арқылы бөлінген. Штейнфурттың ескі күзет жоспарларында қабырғаны күзетуге және оны таза ұстауға, қыста мұзды қатыруға тиіс азаматтардың есімдері көрсетілген. Қыста, ор мұз қатып қалғанда, олар қаланың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін мұзды сындыруға тиіс болды. Сондықтан, азаматтар үш округке бөлінді – "Eise" деп аталатын (Kirchsträßner Eis, Steinsträßner Eis, Wassersträßner Eis). Сонымен қатар, қала гүлдене бастады. 1421 жылы Бентхайм мен Штейнфуртты басқарған Эбервин I фон Гёттерсвик, Штейнфурт әулетінің жойылғандығына байланысты, қалаға ет сатушылардың базар орындарымен және таразы жиынтығымен қалалық үй берді. Барлық азаматтар көбірек сенімді болды. Ұлы шіркеу бекітілген қаланың сыртында орналасқандықтан, олар 1471–1475 жылдары Әулие Рухтың кедейханасының негізінде жаңа Кішкентай шіркеу салды, 1807 жылға дейін жылдық кеңес сайлауы 7 қаңтарда осы жерде өтті. Кейінірек Штейнфурт графы қалалық билікке құрылыс және маршруттар мен сыраға салық салу құқығын берді. 1561 жылы азаматтар Мюнстердегі қалалық үйге ұқсас жаңа қалалық үй салды, ол үш басты көшенің қиылысында орналасқан: Мюнстерден (Wasserstraße), Коэсфельдтен (Kirchstraße) және Шютторфтан (Steinstraße). Реформациядан кейін граф Арнольд II әйелі үшін лютерандыққа ауысты.

Тарихи ескерткіштер

1561 жылы салынған Ескі қалалық зал өзінің Ренессанс стиліндегі қалқасымен Бургштейнфурттың экономикалық жағдайы жақсы азаматтарының сенімділігін көрсетеді. Қалқаның иілген контурлары жеті пирамидаға және қаланың гербіне алып келеді. Қалалық залдағы мұнараны "Kaiserstiel" (императордың арқаны) деп аталатын үлкен сәуле ұстап тұрады. Бірінші қабаттағы готикалық зал ұзақ жылдар бойы қала күзетшілері мен түрмеге арналған. Екінші қабатта қалалық кеңестің үлкен мәжіліс залы мен камин бөлмесі орналасқан. Ханнен көшесінің басында "Хак Бейфанг үйі" орналасқан. Графтың қаржы әкімшісі Эберхард Хак бұл үйді "Bütkamp 3" мекенжайындағы әйелінің үйіне қосымша ретінде салған. Мақтан тұтқан иесі латын тілінде: "Sunt hae structae aedes Eberhardie sumptibus Hucki. Ex his as superas sperat abire domos" деп жазған, бұл ағылшын тілінде шамамен: "Бұл үй Эберхард Хактың қаржатымен салынды. Ол бір күні жұмаққа барамын деп үміттенеді" дегенді білдіреді. Үйдің фасадында Хак (Хак = ілгек) және Бейфанг әулеттерінің гербтері мен 1607 жылы көрсетілген. Бұл ғимарат бұрын қоғамдық кітапхана болып пайдаланылған, қазірде көркемсурет галереясы және қоғамдық лекциялар залы ретінде қызмет етеді. Мұнда "Kalkarstiege" деп аталатын тар ортағасырлық жол "Bütkamp" көшесіне жетеді. Бірнеше классикалық ғимарат бірден көзге түседі: алдымен сол жақтағы Haus Bütkamp 3 және Ackerbürgerhaus үйі, фермерлік шаруашылықпен айналысқан және қаланың азаматы болған адамның мекені. Оң жақта екі қабаттан тұратын, өте әдемі жартылай ағаштан салынған үй орналасқан. Ол 17 ғасырдың басына жатады және Kornschreiberhaus ("Bütkamp 14") деп аталады. Екінші және үшінші қабаттар көшеге қарай кеңейтілген, бұл үйге көбірек кеңістік берген. Бұл үйдің сәулетшісі және алғашқы иесі болып Германияның оңтүстігіндегі Швабиядан келген Майкл Ойглейн саналады. Ол шаруалардың графқа төлейтін салықтар мен алымдарды жинаумен айналысқан. Олар азық-түлік ("Korn") жеткізіп, ол олардың есебін жүргізуге тиіс болған. "Есеп жүргізу" неміс тілінде "(auf)schreiben" деп аталатындықтан, оның үйі ақырында "Kornschreiberhaus" деп аталды. "Шаһар кітапханасы" орналасқан биік ғимарат "Weinhaus" (шарап үйі) деп аталады. Бұл базар алаңындағы ең көне ғимарат. Ол 1450 жылы граф салған, бастапқыда қонақтарды қабылдауға, кейін шарап сатуға арналған. Сонымен қатар, графтың қала мен оның базар алаңына қалай билік еткенін көрсеткен, азаматтардың байлығы мен қуатын символдаған. Ғимараттың құрылысындағы кейбір кемшіліктерге байланысты шатыры 1490 жылы қалпына келтірілген. "Кирхштрассе" көшесіне жақын қабырға Отыз жылдық соғыстан кейін қайта салынған. Ал барокко және модерн элементтерінің араласқан штукатурланған фасады 1912 жылы салынған. Қазіргі уақытта үйде "Маркт 16" үйінен көшірілген камин орналасқан. Онда Адам мен Хауаның Адамға алманы ұсынып жатқаны бейнеленген. Шарапхананың жанында Ренессанс стиліндегі екі үй орналасқан. "Маркт 18" үйі "Hohe Schule" заң профессоры және судьясы Иоганн Годдейге тиесілі болған, ол үйді шарап дүкенінің іргетасына салдырған. "Маркт 16" үйін графтың әкімшісі доктор Каспар Кестеринг және оның әйелі Адельхейд Губерт 1648 жылы Отыз жылдық соғыстан кейін бірден салған. Олардың әріптері есіктің алдындағы екі арыстанның гербінде көрінеді. Бұрын мұнда мейрамхана болған, оның жертөлесі әлі де сақталған. Отыз жылдық соғыс кезінде үй қираған, бірақ Кестеринг ескі үйдің іргетасына Голландтық Ренессанс стилінде жаңа үй салдырған. Осы үйдің қарама-қарсысында Фридрих Хаут салған 1784 жылғы классицизм стиліндегі Питер ван дер Сваг үйі орналасқан. Үйдің жасанды агавтар салынған гүлдестелері Багнодан әкелінген болуы мүмкін. Саяхат "Бургштрассе" көшесіне дейін жалғасады. Графтың бұрынғы "Kunsthaus" (Өнер үйі) назар аударуға лайық, өйткені жүз жылдан астам уақыт бұрын ол өнер туындыларының, құйрықты крокодилдердің және таңғаларлық ғылыми құралдардың бірегей мұражайы болған. "Бургштрассе" көшесінің соңында сол жақта "Schlossmühle" (қамал диірмені) және оң жақта қамал орналасқан. Бұл жерде орта ғасырларда диірмен болған, бүгінде мұнда кафе мен мейрамхана бар. Қамал - Бургштейнфурттың ең маңызды ғимараттарының бірі. Көрікті жерлерді аралау турлары ұсынылады, бірақ туристерге арналған шектеулі аумақ ғана ашық, өйткені қамалда әлі де ақсүйектер отбасы тұрады. Х ғасырда қазылған төбеде бекіністі қамал тұрғызылды, бірақ 1164 жылы Ашбергтің дворяндарымен болған қақтығыста қиратылды. Жаңа ғимараттың сыртқы қабырғасы, "Buddenturm" (бұрыш мұнарасы), 18 ғасырда бұзылған биік қорғаныс мұнарасы және тұруға арналған мұнарадан тұрды. Сирек кездесетін құрылыс - бір-бірінің үстіне салынған және екі қабатты капел ретінде пайдаланылған екі капел. Бүгінгі күні қамалдың алдындағы қосымша ғимарат ("Vorburg") пәтерлер, гараждар, сарайлар мен шаруашылық ғимараттарынан тұрады. Ортасында тас шебері Иоганн Шрадер салған барокко стиліндегі кішкентай "күн" орналасқан. Қаладан және базар алаңынан бұрынғы университет ғимараты "Hohe Schule" көрінеді. Мюнстер және "Мюнстерланд" айманындағы иезуиттердің қызметіне қарсы тұру үшін граф Арнольд IV (1554–1606) кальвинистік университеттің негізін қалады, ол бір кезде Батыс Вестфалиядағы ең көне университет болған. 1591 жылдан бастап "Hohe Schule" құқық, теология, медицина/физика, философия, тарих және риторика пәндерін оқытқан. Бірақ Бургштейнфуртта докторлық дипломдар берілмеген. "Hohe Schule" Ренессанс стилінде салынған және граф Арнольд IV және оның әйелінің гербімен белгіленген екі желбағымен безендірілген. Үлкен мұнараның айналасында астрономиялық есептеулер жасауға болатын галерея орналасқан. 19 ғасырдың басында "Hohe Schule" жабылды. Ол Наполеон билігіндегі француз әскерлері, кейін заң соты және түрме ретінде пайдаланылды. "Hohe Schule" қасындағы Kautenstege деп аталатын, шын мәнінде Kortenstege немесе "қысқа жол" деп аталатын жол тармақталады. Басында ескі Geisthaus (Рухтың үйі) көрінеді, ол 15 ғасырдан қалған қаланың жалғыз кедейлер үйі. "Kautenstege" көшесіндегі ескерткіш тас бір кезде мұнда тұрған синагогты және депортацияланған еврей азаматтарын еске салады. Синагог 1938 жылдың қараша айында қиратылды. "Kautenstege" көшесінің соңында Steinstrasse ("тас көше", бұрын Бургштейнфурттағы жалғыз төселген көше) орналасқан; оң жақта ескі қалалық зал, турдың бастапқы нүктесі орналасқан.

Білім

Штейнфурт және оның 34 000 тұрғыны (олардың 14 000-ы Бургштейнфуртта тұрады) "Мюнстерландтың" тартымды ландшафтының орталығында орналасқандығының артықшылықтарын көреді. Штейнфурт – көптеген орташа кәсіпорындардың, әсіресе сыра зауытының, тоқыма фабрикаларының және көлік компанияларының мекені. Штейнфуртта түрлі мектептер мен колледждер бар, соның ішінде дәстүрлі академиялық "Арнолинум" гимназиясы, ол "Hohe Schule" мектебінің мұрагері. Мюнстер политехникалық институты Бургштейнфуртта электрондық технология және биохимия салаларындағы әлемдік деңгейдегі бірнеше кафедраны ұстап тұр. Қалада екі мемлекеттік бассейн, екі орта мектеп бар, ал "Багнода" Вестфалиядағы ең әдемі гольф алаңдарының бірі орналасқан (тоғыз лункасы бар). Мюнстер қолданбалы ғылымдар университетінің (Fachhochschule Münster) инженерлік факультеттері Штейнфуртта орналасқан.

Пойыз

Штайнфурт Бургштайнфурт станциясы Мюнстер – Энсхеде темір жолында орналасқан және Мюнстер қаласына сағатына бір рет, ал Энсхеде қаласына кері бағытта пойыздар қатынайды.

Велосипед

Велосипед жолдары Метелен, Рейне, Хорстмар және Мюнстер қалаларына салып жеткізеді.