Кіріспе
Ойын карталары – кейбір карталары алынып тасталған карталар жиынтығы. Алып тасталған палуба немесе қысқартылған палуба (АҚШ), қысқа жиынтық немесе қысқартылған жиынтық (Ұлыбритания) – белгілі бір картаны немесе карталарды алып тастау арқылы толық жиынтықтан көлемі кішірейтілген ойын карталары. Алып тасталған карталар көбінесе қарапайым карталар болады, бірақ жоғары мәртебелі карталар немесе Таро карталары да болуы мүмкін. Көптеген карта ойындарында мұндай жиынтықтар қолданылады, ал танымал ойындарға арналған жиынтықтар саудада қолжетімді.
A stripped deck or short deck (US), short pack or shortened pack (UK), is a set of playing cards reduced in size from a full pack or deck by the removal of a certain card or cards. The removed cards are usually pip cards, but can also be court cards or Tarot cards. Many card games use stripped decks, and stripped decks for popular games are commercially available.
Тарих
Еуропаға 1370 жылдары алғаш рет ойын карталары келгенде, олардың форматы қазіргі стандартты 52 картадан тұратын жиынмен бірдей болды, онда төрт түс, әрқайсысында он номиналды карта және үш бейнелі карта бар еді. 14- және 15-ғасырлардың соңында испандық және португалдық жиындарда 10-дық карталар алынып тасталды, ал неміс және швейцарлық жиындарда 48 картадан тұратын жиынды құру үшін туз карталары алынып тасталды. Екі ағаш қалыпты пайдаланып 48 картаны басып шығару 52 картадан гөрі оңай. Жоғарыда аталған карталарды алып тастау өндіріс талаптарымен байланысты болса, кейінірек алынып тасталғандар карта ойындарын жылдамдатып, оларды қызықтырақ ету әрекетінің нәтижесі болды. "Траппола" – ойын үшін жиынды қысқартып ойналатын алғашқы карта ойыны. Ол 36 картадан тұратын жиынды жасау үшін 3-тен 6-ға дейінгі карталардың барлығын алып тастады. 16-ғасырда Еуропадағы ең танымал карта ойыны – "Пикет" болды, ол 5-тен 2-ге дейінгі номиналдары алынып тасталған 36 картадан тұратын жиынмен ойналды. 1700 жылға қарай, ол 32 картадан тұратын жиынды құру үшін 6-лық карталарды да алып тастады, бұл қазір Франциядағы ең танымал формат. 32 және 36 картадан тұратын жиындар бір кезде Киелі Рим империясының (Төмен елдер, Германия және Швейцария), Австро-Венгрия және Ресей империяларының құрамына кірген елдерде кеңінен таралған. Азия елдері де дәстүрлі карталарын пайдаланып, жиынды қысқартып жасады. Батыс елдерінің номиналдарды алып тастауынан айырмашылығы, азиялықтар түстерді алып тастады. Цинь әулеті кезінде қытайлық ақша түріндегі карталар ромми сияқты ойындар танымал болғанда бір түсті алып тастады. Үндістанда "Нақша" ойыны "Ганжифа" ойынын жеңіп алды және көптеген жиындар дәстүрлі түстердің жартысынан ғана жасалды. Жиынды қысқартудың қарама-қарсысы – жиынды кеңейту. Көптеген коммерциялық әрекеттер стандартты жиынды 52 картадан артық етуге тырысып, сәтсіз аяқталды. Стандартты жиынға ең сәтті қосылған – "Жокер", ол алғаш рет Америка Азамат соғысы кезінде "Еучре" ойынындағы козыр ретінде пайда болды. Содан бері "Жокер" кейбір стандартты карта ойындарында әртүрлі мәндермен және сандармен қолданылатын қосымша карта ретінде қабылданды. "500" – 20-ғасырдың басында АҚШ-тың карта компаниясы (USPCC) ойлап тапқан "Еучре" ойынының бір түрі. Алты ойыншыға арналған нұсқаны ойнау үшін USPCC 11, 12 және 13 номиналдары бар жиынды жасады. Қазір "500" жиындарын басқа өндірушілер де шығарып, негізінен ойын ойналатын ағылшын тілді елдерде сатады. Таро жиыны – көне кеңейтілген жиын, ол 15-ғасырда Италияда қосымша козыр түсімен ойлап табылған. Таро карталары ойыны 18-ғасырдағы ең танымал карта ойыны болды, бірақ содан бері азайып кетті. Олар әлі де Еуропаның континенттік елдерінде ойналады, ең ірі қауымдастық Францияда. Таро жиындары да жиынды қысқартудан қорғалмайды. "Тарокко Болоньес", "Тарокко Сицилиано", "Индустрия және Глюк" және "Сего" жиындары кейбір номиналды карталарды алып тастады. "Пикет" жиынымен (немесе оған ұқсас неміс немесе швейцарлық түсті жиындармен) ойналатын ойындар әлі де Еуропаның кейбір аймақтарында ең танымал. Бұл "белот" және "клаверяс" (тиісінше Франция мен Нидерландының ұлттық ойындары) және "скат" (неміс ұлттық ойыны, ол кейбір аймақтарда неміс түсті жиындарымен де ойналады) ойындарын қамтиды. Австралиялық "Манила" ойынында "пикет" жиыны қолданылады, ал мексикалық стад ойынында 8-лік, 9-дық және 10-дық карталар жиыннан алынып тасталады (және "жокер" қосылады). Бұл қол құндылықтарын түзетуді қажет етуі мүмкін: бұл екі ойында да флеш толық үйден жоғары, өйткені әр түстің карталары аз болғандықтан флештер сирек кездеседі. 6 7 J Q K сияқты қол мексикалық стадта штайт ретінде ойналады, алынып тасталған номиналдарды өткізіп жіберіп. Кейбір жерлерде 10 9 8 7 А сияқты қолға 32 карталы ойын кезінде тік (көлікпен салыстырғанда) ойнауға рұқсат етуі мүмкін, А төмен ойнайды және алынып тасталған номиналдарды өткізіп жіберіп (бірақ бұл "Манила" ойынында болмайды). Соңында, бір түрдегі үшке қарсы штайттардың салыстырмалы жиілігі де жиынның құрамына (және бөлінген карталардың санына) сезімтал, сондықтан кейбір жерлерде бір түрдегі үшті штайттан жоғары деп санауға болады, бірақ айырмашылық жеткілікті кішкентай, бұл күрделілік көпшілік ойындар үшін қажет емес. Сол сияқты, толық үй "пикет" жиынында флешке қарағанда жиі кездеседі, өйткені әр ойын картасы номиналының жиілігі артып, покер комбинациясының рейтингі өзгереді. Бес карталы стад көбінесе "пикет" жиынымен ойналады. Жанды үй ойындарында жеті немесе сегіз ойыншымен үш номиналды (2-ден 4-ке дейін) ғана алып тастау жақсы жұмыс істейді; екі немесе үш ойыншы болғанда 7-лік және 8-лік карталарды да алып тастауға болады, бұл "Еучре" ойынында қолданылатын 24 картадан тұратын жиынды қалдырады. Бұл жағдайлардың кез келгенінде флеш толық үйден жоғары болуы керек (24 картадан тұратын жиында ол тіпті төрт бірдей картадан да сирек кездеседі, бірақ флештер төрт бірдей картадан жоғары екені жиі ойналмайды). Жиынды қысқартқан бес карталы стад ойыны – алдасуға, әсіресе серіктермен келісіп ойнауға өте қолайлы ойын, өйткені серіктерге бір жасырын картаны көрсету оңай, ал бір картаның орналасқан жерін білудің салыстырмалы құндылығы толық жиынмен қарағанда жоғары.
Басқа ойындар
Euchre ойыны 24 картадан тұратын жиынтықпен ойналады, әр түстің 9, 10, J, Q, K, A-сынан құралады, 2 және 8 карталары жиынтықтан шығарылып тасталады. Пинокль ойыны 48 картадан тұрады, ол екі еселенген Euchre жиынтығынан (яғни, әр түстің 9, A-сының екі данасынан) тұрады. Кейбір ойындарда, дәл бөлу үшін жиынтықтан бірнеше карта шығарылады. Мысалы, үш адам жүрек ойнағанда 2 картасын алып тастау қалыпты жағдай.