Таро карталары: Тарихы мен қолданылуы

Кіріспе

Ойын немесе болжау үшін қолданылатын карталар.

Таро ( /t/ær/oʊ/, бастапқыда trionfi, кейін tarocchi немесе tarocks деп аталды) – Еуропаның әртүрлі аймақтарында кемінде 15-ші ғасырдың ортасынан бері Tarocchini сияқты карта ойындарын ойнау үшін қолданылатын карталар жинағы. Италиялық тамырынан бастап, таро карталары Еуропаның көп бөлігіне тарады, неміс Grosstarok және француз Таро және австриялық Königrufen сияқты қазіргі заманғы ойындарды қамтитын ойындар отбасына айналды. 18-ші ғасырдың соңында француз оккультистері олардың тарихы мен мағынасы туралы күрделі, бірақ нақтыланбаған мәлімдемелер жасады, бұл таро карталарын оқу және картомантия арқылы болжау үшін арнайы жинақтардың пайда болуына әкелді. Осылайша, айналымда таро жинақтарының екі ерекше түрі бар: карта ойындары үшін және болжау үшін қолданылатындары. Дегенмен, бастапқыда карта ойындарына арналған Марсель Таросы сияқты кейбір ескі үлгілер кейде картомантия үшін қолданылады. Таро карталарының төрт түрі бар, олар аймаққа қарай өзгереді: батыс, орталық және шығыс Еуропада француз, ал оңтүстік Еуропада латын түрі қолданылады. Әр түрінде 14 карта бар: біртен (немесе туз) онға дейінгі он сан картасы; және төрт бейне картасы: король, патшайым, рыцарь және валет/жоқ/бет. Сонымен қатар, стандартты жинақтардан айырмашылығы, тароның жеке 21 карталық козыр түрі және Ақымақ деп аталатын бір картасы бар. Ойынға байланысты, Ақымақ ең жоғары козыр ретінде әрекет ете алады немесе түсті ұстаудан аулақ болу үшін ойнатылуы мүмкін. Бұл карталар әлі де Еуропаның көп бөлігінде дәстүрлі карта ойындарында қолданылады. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде бұл ойындар кеңінен таралмағандықтан, тек арнайы жасалған картомантиялық таро карталары, негізінен жаңалық және болжау үшін қолданылады. Тарихшылар таро жинағына қатысты батыс көзқарасын «бұрын-соңды өткізілген ең сәтті насихат науқанының тақырыбы» деп сипаттады. Оккультистер таро жинағына қатысты жалған тарихты және жалған түсіндіруді ойлап тапты және оған барлық елдер сенді. Оккульттік дәстүрде таро карталары «аркана» деп аталады, Ақымақ және 21 козыры Үлкен Аркана, ал түс карталары Кіші Аркана деп аталады, бұл терминдер таро карталарын ойнаушылар қолданбайды. Таро карталары, сол кезде тарокки деп аталған, алғаш рет Солтүстік Италиядағы Феррара және Милан қалаларында пайда болды, Ақымақ және 21 козыр (содан кейін трионфи деп аталды) стандартты итальяндық жинаққа төрт түс қосты: таяқтар, монеталар, тостағандар және қылыштар. Ғалымдар алғашқы еуропалық карталар, мүмкін, 14-ғасырда немесе одан бұрын ойлап табылған египеттік мамлюк жинағына негізделгенін анықтады, бұл Азиядан Батыс Еуропаға қағаздың келуінен кейін болды. 1300-ші жылдардың соңында еуропалықтар өз карталарын жасады, ең алғашқы үлгілер мамлюк жинағына негізделген, бірақ түс символдары мен сарай карталарына өзгерістер енгізілді. Даниялық Тарок тарихи неміс Grosstarock-тің туындысы. Cego ойыны оңтүстік Германияның Баден аймағында қайтадан танымал болды. Бұл карталардың сыртқы түрі мен саны туралы аз мәлімет бар, тек маңызды ақпарат 1377 жылы Фрайбург им Брейсгаудан Иоанн Рейнфельденнің мәтінінде келтірілген, ол басқа нұсқалардан басқа, негізгі жинақтың әлі де қолданыстағы 13 картадан тұратын 4 түсін қамтиды деп сипаттаған, сарайлар әдетте король, обер және унтер («маршалдар») болған, бірақ ханымдар мен королевалар сол кезде белгілі болған. Карта ойнаудың алғашқы үлгілері таяқ немесе ұяшықтар, монеталар, қылыштар және тостағандарды қолданды. Бұл түстер әлі күнге дейін дәстүрлі итальяндық, испандық және португалдық карта жинақтарында қолданылады, сондай-ақ 18-ші ғасырдың соңында алғаш пайда болған қазіргі заманғы (окульттік) таро болжау карталарында қолданылады. Таро сияқты жоғалған жинақты герцог Филиппо Мария Висконти тапсырыс берді және Мартиано да Тортона сипаттады, бәлкім, 1418 және 1425 жылдар аралығында, өйткені ол атап өткен суретші Мишелино да Безоццо 1418 жылы Миланға оралды, ал Мартианоның өзі 1425 жылы қайтыс болды. Ол рим құдайларының бейнелері бейнеленген 16 картадан тұратын 60 карталық жинақты және төрт түрлі құсты бейнелейтін түстерді сипаттады. 16 карта «козыр» деп саналды, өйткені 1449 жылы Жакопо Антонио Марчелло марқұм герцогтың «novum quoddam et exquisitum triumphorum genus» немесе «козырдың жаңа және тамаша түрі» ойлап тапқанын еске алды. Классикалық мотивтерді көрсеткен басқа ерте жинақтарға 1490-шы жылдардағы Sola Busca және Boiardo Viti жинақтары кіреді. Ең көне сақталған таро карталары – 15-ші ғасырдың ортасында Милан герцогтығының билеушілері үшін салынған 15-ке жуық Висконти Сфорца Таро жинағы. 15-ші ғасырдың Италиясында таро жинақтарына кірген карталар жинағы, козырларды қоса алғанда, біркелкі болған сияқты, тіпті атаулары мен реті әртүрлі болса да. Екі негізгі ерекшелік бар:

Tarot ('/t//ær//oʊ/, first known as trionfi and later as tarocchi or tarocks) is a pack of playing cards, used from at least the mid 15th century in various parts of Europe to play card games such as Tarocchini. From their Italian roots, tarot playing cards spread to most of Europe, evolving into a family of games that includes German Grosstarok and modern games such as French Tarot and Austrian Königrufen. In the late 18th century French occultists made elaborate, but unsubstantiated, claims about their history and meaning, leading to the emergence of custom decks for use in divination via tarot card reading and cartomancy. Thus, there are two distinct types of tarot packs in circulation: those used for card games and those used for divination. However, some older patterns, such as the Tarot de Marseille, originally intended for playing card games, are occasionally used for cartomancy. Like the common playing cards, tarot has four suits that vary by region: French suits are used in western, central and eastern Europe, and Latin suits in southern Europe. Each suit has 14 cards: ten pip cards numbering from one (or Ace) to ten; and four face cards: King, Queen, Knight, and Jack/Knave/Page. In addition, and unlike standard packs, the tarot also has a separate 21 card trump suit and a single card known as the Fool. Depending on the game, the Fool may act as the top trump or may be played to avoid following suit. These tarot cards are still used throughout much of Europe to play conventional card games. In English speaking countries where these games are not widely played, only specially designed cartomantic tarot cards, used primarily for novelty and divination, are readily available. Historians have described western views of the Tarot pack as "the subject of the most successful propaganda campaign ever launched An entire false history and false interpretation of the Tarot pack was concocted by the occultists and it is all but universally believed." In the occult tradition, tarot cards are referred to as "arcana", with the Fool and 21 trumps being termed the Major Arcana and the suit cards the Minor Arcana, terms not used by players of tarot card games. Tarot cards, then known as tarocchi, first appeared in Ferrara and Milan in northern Italy, with the Fool and 21 trumps (then called trionfi) being added to the standard Italian pack of four suits: batons, coins, cups and swords. Scholarship has established that the early European cards were probably based on the Egyptian Mamluk deck invented in or before the 14th century, which followed the invention of paper from Asia into Western Europe. By the late 1300s, Europeans were producing their own cards, the earliest patterns being based on the Mamluk deck but with variations to the suit symbols and court cards. Danish Tarok being a derivative of historical German Grosstarock. The game of Cego has grown in popularity again in the south German region of Baden. Little is known about the appearance and number of these cards, the only significant information being provided by a text by John of Rheinfelden in 1377 from Freiburg im Breisgau, who, in addition to other versions, describes the basic pack as containing the still current 4 suits of 13 cards, the courts usually being the King, Ober and Unter ("marshals"), although Dames and Queens were already known by then. An early pattern of playing cards used the suits of batons or clubs, coins, swords, and cups. These suits are still used in traditional Italian, Spanish and Portuguese playing card decks, and are also used in modern (occult) tarot divination cards that first appeared in the late 18th century. A lost tarot like pack was commissioned by Duke Filippo Maria Visconti and described by Martiano da Tortona, probably between 1418 and 1425 since the painter he mentions, Michelino da Besozzo, returned to Milan in 1418, while Martiano himself died in 1425. He described a 60 card deck with 16 cards having images of the Roman gods and suits depicting four kinds of birds. The 16 cards were regarded as "trumps" since, in 1449, Jacopo Antonio Marcello recalled that the now deceased duke had invented a novum quoddam et exquisitum triumphorum genus, or "a new and exquisite kind of triumphs." Other early decks that also showcased classical motifs include the Sola Busca and Boiardo Viti decks of the 1490s. The oldest surviving tarot cards are the 15 or so decks of the Visconti Sforza Tarot painted in the mid 15th century for the rulers of the Duchy of Milan. In 15th century Italy, the set of cards that was included in tarot packs, including trumps, seems to have been consistent, even if naming and ordering varied. There are two main exceptions:

Кейбір 15-ші ғасырдың соңындағы жинақтар, мысалы Sola Busca таросы және Boiardo жинағы, төрт түс, ақымақ және 21 козырға ие болды, бірақ ешбір козыр таро козырларымен сәйкес келмейді. Олар таро жинақтарының үлгісімен жасалған сияқты, бірақ белгілі бір стандарттан еріксіз бас тартқан. Висконти ди Мондроне жинағы, Висконти Сфорца жинақтарының бірі, бастапқыда әр түсте бір ханым мен қызға ие болды, стандартты король, патшайым, рыцарь және валеттен басқа. Сонымен қатар, жинақта сенім, үміт және қайырымдылықтың теологиялық қасиеттерін көрсететін үш козыр картасы бар, ол сол дәуірдегі ешбір таро жинағында жоқ. Доминикан уағызшысы карта ойнаудың, әсіресе құмар ойындарда қолданудың зиянына қарсы айтылғанмен, 15-ші ғасырда тароға қатысты ешқандай ресми айыптаулар табылған жоқ.

Этимология

"Таро" және немісше "Тарок" сөздері итальян тіліндегі "Tarocchi" сөзінен шыққан, оның бастауы белгісіз, бірақ 15-шы ғасырдың соңы мен 16-шы ғасырдың басында "тарох" сөзі ақымақтықтың синонимі ретінде қолданылған. 15-ші ғасырда колодалар тек "Trionfi" деп белгілі болды. Жаңа атау алғаш рет 1502 жылы Брессияда "Tarocho" түрінде пайда болды. 16-шы ғасырда стандартты колодамен ойналатын, бірақ өте ұқсас атауға ие (Трионфа) жаңа ойын жылдам танымал бола бастады. Бұл оның бұрынғы ойынның "тарокки" деп аталуымен бірге жүрді.

Карталық ойындары

Таро карталарының бастапқы мақсаты ойын ойнау болды. 1425 жылға дейін Мартиано да Тортона жазған қолжазбада тароға ұқсас колоданың ережелері туралы өте қысқаша түсіндірме берілген. Келесі екі ғасыр бойы ойынның өзі немесе ойын терминологиясы туралы тұманды сипаттамалар 1637 жылы француз нұсқасының ережелерінің толық сипаттамасына дейін жалғасты. Таро ойынының көптеген аймақтық вариациялары бар. Тарочкини Болоньяда сақталған, ал Пьемонт және Сицилияда басқа да түрлері бар, бірақ Италияда бұл ойын басқа елдерге қарағанда кем танымал. 18 ғасырда тароның ең үлкен жаңғыруы болды, оның арқасында ол Еуропадағы ең танымал карта ойындарының біріне айналды, оны Ирландия, Ұлыбритания, Иберия түбегі және Осман Балканынан басқа барлық жерде ойнады. Француз таросы 1970 жылдары қайта жандана бастады және Францияда ең белсенді таро ойыншыларының қауымдастығы бар. Орталық Еуропада, бұрынғы Австро-Венгрия империясының шекараларында тарок, тарок немесе тарокк деп аталатын аймақтық таро ойындары кеңінен таралған.

Италиялық палубалар

Италиялық палубалар – ең алғаш жасалған таро палубасы, ол тұңғыш рет 15 ғасырда Солтүстік Италияда ойлап табылды. Кейбір ойындарда осы санатқа жататын үш палуба әлі де қолданылады: Тарокко Пимонтский – семсерлер, таяқтар, кеселер және монеталардың төрт түрінен тұрады, әр түрінің басында патша, ханша, жауынгер және ұлбар болады, одан кейін нөмірленген карталар келеді, барлығы 78 карта. Көптеген ойындарда 20-шы козырь 21-ші козырьден жоғары тұрады, ал Ақымақ 0 нөмірімен белгіленеді, бірақ ол козырь емес. Швейцариялық 1JJ Таро оған ұқсас, бірақ Папа Юпитермен, Папайы Юнонамен, ал Періште Сотпен алмастырылған. Козырь карталары сандық ретімен тізіледі, ал Мұнара – Құдай үйі деп аталады. Бұл карталар Тарокко Пимонтский сияқты екі жаққа да бұрылмайды. Тарокко Болоньезе қарапайым түстердегі екіден бес нөмірлі карталарды жояды, нәтижесінде 62 карта қалады, және козырь карталары да сәл өзгеше, олардың барлығы да нөмірленбеген, ал төртеуі бірдей мәнге ие. Оның графикалық дизайны жоғарыдағы екеуінен өзгеше, себебі ол Марсель таросынан туындамаған.

Италия-Португалиялық палуба

Тарокко Сицилиано – испандық белгілерін пайдаланатын, бірақ оларды итальяндық белгілер сияқты қиып кесетін, «португалдық костюм жүйесі» деп аталатын жалғыз колода. Кейбір козырлары басқаша, мысалы ең төменгі козыры – «Мизерия» (тапшылық). Колодада монеталардың екі және үшіншісі, сондай-ақ маша, қылыш және кеселердегі біріншіден төртіншіге дейінгі сандар жоқ: осылайша, ол 64 картадан тұрады, бірақ монеталардың туы қолданылмайды, себебі ол бұрынғы мемлекеттік баждың белгісі болған. Карталар өте кішкентай және екі жақты емес. [9]

Испандықтар үшін жарамды палуба

Испаниялық костюмдердің жалғыз сақталған мысалы 1820 жыл шамасында Лигуриядағы Онеглиядан шыққан Джакомо Рекчи жасады және Сардинияға арналған еді. Жасырау костюмдерінің карточкалары он жыл бұрын Мадридте Клементе Роксас үшін Жозе Мартинес де Кастро жасаған сардиниялық үлгіден көшірілген, бірақ оған 10-дықтар мен патшайымдар қосылған. Козырь карточкалары көбінесе Тарокко Пьемонт әуенінің ерте нұсқасынан алынған. Ол кезде Лигурия, Сардиния және Пьемонт – Савойя мемлекетінің барлық аймақтары болды.

Француздық палубалар

Француздық таро карталарының суреттері ескі итальяндық таро дизайнынан айқын ерекшеленеді, Ренессанс дәуірінің аллегориялық мотивтерін қабылдамайды. Жаңалық палубаларын есептемегенде, француздық таро карталары негізінен карта ойындары үшін қолданылады. Француздық таро палубаларын жасаған алғашқылар де Пойли отбасының граверлері болды, 1650 жылдардың соңында Франсуа де Пойлидің Минкиат палубасымен басталып. Осы ертедегі ерекшеліктерден басқа, француздық тароның бірінші буыны 1740 жылдары пайда болды, олардың козырларында жануарлар бейнеленген және осылайша «Tiertarock» (Tier – неміс тілінде «жануар») деп аталды. 1800 жылға қарай, көбінесе жанрлық өнер немесе ведуттамен, көптеген әртүрлі палубалар шығарылды. Немец мемлекеттері итальяндық костюмдерді пайдаланып 78 картадан тұратын таро жинақтарын шығарды, бірақ кейін француздық костюмдерге көшті; кейбіреулері Францияға әкелінді. Cego жинақтарының француздық үлгісінің тек екі түрі ғана сақталды – ASS Altenburger өндірген Cego Adler жинағы және Ф.Х. Шмидтің жанрлық көріністері бар жинағы, бұл 19 ғасырдың неміс карталарының басты үлгісін көрсетеді. Қазіргі француздық таро палубалары мына үлгілерде ұсынылады:

Industrie und Glück – Орталық Еуропаның Industrie und Glück («Еңбек пен Сәттілік») жанрлық өнер таро палубасы козырлар үшін рим цифрларын пайдаланады. Ол 54 картамен сатылады; қызыл костюмдердің 5-тен 10-ға дейін және қара костюмдердің 1-ден 6-ға дейін карталар алынып тасталады. 3 үлгі бар – A, B және C типтері, олардың ішінде C типі стандартқа айналды, ал A және B типтері шектеулі немесе арнайы басылымдарда кездеседі. Tarot Nouveau – сондай-ақ Tarot Bourgeois деп аталады – 78 картадан тұратын жинақ. Ол Францияда таро ойындары үшін және Данияда Дания Тарогы үшін жиі қолданылады. Кейде Германияда Cego ойнау үшін де қолданылады. Оның жанрлық өнеріндегі козырлар бұрыштағы индекстерде араб цифрларын пайдаланады. Adler Cego – бұл жануарлар таросы, ол Жоғарғы Рейн аңғарында және Қара Орманы немесе Вогез сияқты көршілес таулы аймақтарда қолданылады. Оның козырлары араб цифрларын пайдаланады, бірақ орталық индекстерде орналасқан. Schmid Cego – бұл Ф.Х. Шмидтің Bourgeois Tarot типіндегі жинағы, оның жанрлық көріністері Tarot Nouveau-ға ұқсас, бірақ араб цифрлары Adler Cego жинағы сияқты орталыққа орналасқан.

Неміс Тарок карталары

18 ғасырдың соңынан бастап, өздерінің нағыз Таро жиынтықтарын жасаумен қатар, Оңтүстік Германия мемлекеттері «Тарок», «Тарок» немесе «Неміс Таросы» деп белгіленген неміс үлгісіндегі жиынтықтарды өндірді. Бұл жиынтықтар Бавария және Франкония үлгісіндегі «Шафкопф/Тарок» жиынтықтары түрінде сақталған. Бұл нағыз Таро жиынтықтары емес, стандартты 36 картадан тұратын неміс жиынтықтары, «Неміс Таросы», «Бауэрн Таросы», «Вюртемберг Таросы» және «Бавария Таросы» сияқты ойындарға арналған. 1980 жылға дейін Вюртемберг үлгісіндегі Тарок жиынтықтары да болды. Жиынтықта 36 карта бар; 6-дан 10-ға дейінгі карталар, Төменгі Валет (Унтер), Жоғарғы Валет (Обер), Король және Туз. Бұл «клаверхас» сияқты, тузды ең жоғары, содан кейін 10, король, Обер, Унтер, одан кейін 9-дан 6-ға дейін бағалайтын туз-ондық жүйесін қолданады. Жүрек белгісі әдепкі бойынша басты белгі болып табылады. Эзотерикалық Тароның танымалдылығы 1780 жылдары Парижде Антуан Корт пен Жан Батист Аллиетт (Эттейла) Марсель Таросын пайдалана бастаған кезде күшейді. Француз Таро ойыншылары 1900 жыл шамасында Марсель Таросын «Жаңа Таро» (Tarot Nouveau) пайдасына тастады, нәтижесінде Марсель үлгісі қазір көбінесе болжаушылар (картоманттар) қолданады. Эттейла 1789 жыл шамасында оккульттік мақсаттарға арналған, арнайы жасалған Таро жиынтығын жасаған алғашқы адам болды. Мұндай карталар «Тот кітабынан» шыққан деген негізсіз сенімге сәйкес, Эттейланың Таросында ежелгі Египетке қатысты тақырыптар бар. Кейбір жиынтықтар негізінен көркем туынды ретінде жасалған, және мұндай көркем жиынтықтарда кейде тек 22 Басты Аркана болады. Эзотерикалық Тарода ең көп қолданылатын үш жиынтық – Марсель Таросы (ойын карталары жиынтығы), Райдер-Уэйт Таросы және Тот Таросы. Тот жиынтығын Леди Фрида Харриспен бірге жасаған Алистер Кроули Таро туралы былай деді: «Бұл карталар жиынтығының шығу тегі өте тұманды. Кейбір зерттеушілер оның тарихын ежелгі Египет құпияларына дейін жегізеді; ал басқалары оны он бесінші, тіпті он алтыншы ғасырға дейін жатқызуға тырысады [бірақ] Таро туралы ең қызықты теория – ол Киелі Кабала деректеріне негізделген Әлемнің керемет символды бейнесі». Дегенмен, Таро жиынтығының шығу тегі кейіннен анықталды, ол 15 ғасырдың басында Италияда ойлап табылғанын және «Киелі Кабаламен» ешқандай байланысы жоқ екенін көрсетті (тарих бөлімін қараңыз).

From the late 18th century, in addition to producing their own true Tarot packs, the south German states manufactured German suited packs labeled "Taroc", "Tarock" or "Deutsch Tarok". These survive as "Schafkopf/Tarock" packs of the Bavarian and Franconian pattern. These are not true tarot packs, but standard 36 card German suited decks for games like German Tarok, Bauerntarock, Württemberg Tarock and Bavarian Tarock. Until the 1980s there were also Tarock packs in the Württemberg pattern. There are 36 cards; the pip cards ranging from 6 to 10, Under Knave (Unter), Over Knave (Ober), King, and Ace. These use ace–ten ranking, like klaverjas, where ace is the highest followed by 10, king, Ober, Unter, then 9 to 6. The heart suit is the default trump suit. The popularization of esoteric tarot started with Antoine Court and Jean Baptiste Alliette (Etteilla) in Paris during the 1780s, using the Tarot of Marseilles. French tarot players abandoned the Marseilles tarot in favor of the Tarot Nouveau around 1900, with the result that the Marseilles pattern is now used mostly by cartomancers. Etteilla was the first to produce a bespoke tarot deck specifically designed for occult purposes around 1789. In keeping with the unsubstantiated belief that such cards were derived from the Book of Thoth, Etteilla's tarot contained themes related to ancient Egypt. Some decks exist primarily as artwork, and such art decks sometimes contain only the 22 Major Arcana. The three most common decks used in esoteric tarot are the Tarot of Marseilles (a playing card pack), the Rider–Waite Tarot, and the Thoth Tarot. Aleister Crowley, who devised the Thoth deck along with Lady Frieda Harris, stated of the tarot: "The origin of this pack of cards is very obscure. Some authorities seek to put it back as far as the ancient Egyptian Mysteries; others try to bring it forward as late as the fifteenth or even the sixteenth century [but] The only theory of ultimate interest about the tarot is that it is an admirable symbolic picture of the Universe, based on the data of the Holy Qabalah." However, the origin of the Tarot pack has since been documented, showing that it was invented in Italy in the early 15th century and is unrelated to any "Holy Qabalah" (see the History section).