Кіріспе

Австралиялық ағылшын композиторы Рональд Эрл Грейнер (11 тамыз 1922 – 21 ақпан 1981) – Австралиялық композитор, өмірінің көп бөлігін кәсіби қызметпен Ұлыбританияда өткізді. Ол көбінесе теле- және киноға жазған музыкасымен, әсіресе «Доктор Кто», «Тұтқын», «Степто және Ұлы» және «Күтпеген оқиғалар» сериалына арналған тақырыптық музыкасымен танымал.

Ерте өмір

Рональд Грейнер 1922 жылғы 11 тамызда Австралияның Квинсленд штатындағы Атертон қаласында дүниеге келді. Ронның өмірінің алғашқы сегіз жылы Грейнерлер отбасы Маунт Малиган тауында өтті – Кэрнстен батысқа қарай 100 шақырым жерде орналасқан, 400 метрлік құмтас монолит астында үш қабаттан көмір өндірілетін шағын қала. Өндірістік шу мен шаңнан өзге, отбасы кейде кезекші шахтерлердің шамадан тыс ішімдік ішуінен туындаған салдармен күресуге мәжбүр болды. Бір күні, үйлерінің шатырынан адасқан оқ өтіп, 11 апталық Рон төсегінде жатқанда оны жаралы қалдыруға азда-азда ғана жетпеді. Маунт Малиганның географиялық тұрғыдан шалқап жатуына байланысты, қауымдық сезімді дамыту өте маңызды болды. Осы мақсатта, олар үнемі би кештері мен қоғамдық шаралар ұйымдастырды. Бұл мәдени шаралар, әсіресе 1921 жылғы 19 қыркүйекте болған жарылыстан кейін 75 кеншінің қаза табуынан соң, жергілікті халықтың рухын көтеруге зор үлес қосты. Апаттан кейінгі жылдардағы концерттерде өте жас Рон Эрл Грейнердің өнерлері жиі орындалды. Оған анасы төрт жасынан бастап фортепианода ойнауды үйретті, ал бір қарт уэльстік шахтер скрипка тартуға ынталандырды. Грейнердің музыкалық дағдылары жетілген сайын, ол мектепте немесе граммофон пластинкаларынан естіген әуендерді қайта құру қабілетін көрсетті.

Білім

Грайнерлер отбасы 1930 жылы Маунт Маллиган тауынан кетіп қалды. 1932 жылдың сәуір айында олар Қиыр Солтүстік Квинсленд жағалауындағы қант өсіретін Алумба ауылдық қауымдастығында тұра бастады. Алумба 922 метр биіктіктегі Уолш пирамидасының шығыс жағында орналасқан. 9 жасында Алумба мектебінің командасының құрамында Грайнер алғашқы Кейнс және округтік мектеп Эистеддфодында жеке скрипкада екінші жүлде алды. Бұл оның музыкалық өнер көрсеткенін жұрт алдында алғаш рет газетте жариялаған жазба. 1933 жылдың басында Грайнерлер отбасы Кейрнс қаласына көшіп келді, онда ол Edge Hill State (1933–1934) және Cairns High (1935–1936) мектептерінде оқумен қатар, музыка теориясы мен интерпретациясын қатаң зерттей бастады. Оның отбасы 1937 жылы оңтүстікке, Брисбенге көшіп барды, онда Грайнер Сент-Джозеф колледжінде, Нуджиде орта мектеп білімін аяқтады және 1938 жылы университетке түсті. 1939 жылы Квинсленд университетінде азаматтық инженерия және музыка мамандықтарын оқыды, бұл курста классикалық музыкант Перси Бриер оқытқан гармония, контрапункт және композиция пәндері бар еді. Перси Бриер – дәстүрлі білім беруші, талантты студенттерін өздігінен ойлауға ынталандырған. Грайнер фортепианода Лондон Тринити колледжінің ассоциативтік дипломын (ATCL) алды.

RAAF

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, 1940 жылы желтоқсанда Грейнер Австралия Корольдік әуе күштеріне (RAAF) қосылды және Квинсленд штатындағы Амберлиге жіберілді, 73-ші байланыс бөліміне орналастырылды, Пойнт-Кукта курсты оқыды және Таунсвиллдегі No. 58-ші радиолокациялық станциясына бекітілді. Сол жерде және одан кейінгі ұқсас қызметтерде ол көптеген әскерилердің ойын-сауық шараларын ұйымдастырып, казармалардағы демалыс шараларына үлес қосты. 1944 жылдың 22 наурызында ол RAAF ойын-сауық бөліміне ауыстырылды. Оның өнер көрсетуі туралы ресми есепте атаумен айтылған жалғыз музыкалық туынды Равельдің «Болеро» шығармасы болды – тыңдаушылардың назарын Грейнердің кейінгі тақырыптары мен әйгілі мелодиялары сияқты ұстайтын көріне қарапайым аспаптық үлгі. Грейнер әріптестері үшін өнер көрсетуге бірнеше ай ғана берілді, себебі 1944 жылдың шілдесінде ол жүк көлігінде келе жатқанда 44 галлондық барабан оның аяғына түсіп, ауыр жарақат алды және 3 RAAF ауруханасына түсті, жағдайы қиын болды. Әскери дәрігерлер біраз уақыт ампутация жасауды қарастырды, бірақ Грейнер ақыры жазылып шықты. 1945 жылдың қыркүйек айында ол денсаулығына байланысты RAAF-тен толығымен босатылды. Реабилитациялық курс оны Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының мемлекеттік музыка консерваториясына жеткізді, онда ол Юджин Гуссенстің басшылығымен оқыды.

Музыкалық тәрбие мен мансап

Грайнер 1949 жылдың желтоқсан айында фортепианода оқыту және орындау дипломын алды. 1950 және 1951 жылдары ол Австралия радио хабар тарату комиссиясы үшін жеке орындаушы радио шоулар сериясында көріне бастады. 1951 жылдың тамызында Грайнердің фортепианода, Дон Скотттың скрипкада Делиус, Фур және Мильход композицияларының орындалуы газетте дуэттің "көпшілік назарына қанағаттанбауы", "практикалық концерттік сезімнің жетіспеуі" және "мүлдем пастельдік түстерге толы" репертуары үшін сынға ұшырады, бұл репертуар "жақсы орындалған бетке көбірек құштарлық пен шынайы сезімді қажет етеді" деп бағаланды, ал бұрын "бағдарлама аяқталған кезде, концертке қан құю қажет болды" делінген еді. 1950 жылдардың ортасына қарай Грайнер классикалық репертуарынан және концерттік жұмыстан бас тартып, мұндай қатыгездікпен ұстанымын өзгертті, тіпті 1964 жылы журналға берген сұхбатында "өнер көрсетуді әрқашан жек көретінін" айтты. Ол әйелі Марго және 10 жасар әкесінен туған қызы Рельмен бірге өмір сүрді. Ол түнгі клубта фортепиано ойнауға үш айлық келісімшартқа отырды, сондай-ақ басқа да кездейсоқ жұмыстар істеді, олардың ең жамансы "Ален ағалар мен маусым" деп аталатын австралиялық комедиялық тобымен он екі айлық гастрольдік жұмысқа айналды. Бұл классикалық білім алған Грайнердің күнделікті түсетін фортепиано қақпағынан басына соққы алуын және содан кейін оркестр орнауына құлауын талап етті, ол кейінірек Австралияның шөлейттерінде бір күндік қоршаудан да қиын болғанын айтты. Бір кезде, жалдау ақысын төлеу үшін Грайнер мен оның әйелі Лондонның үлкен пәтерлер үйінің күзетшілері болып жұмыс істеуге мәжбүр болды, онда ол таңертең және кешке екі үлкен қазандықты отынмен қыздырды, ал Марго баспалдақтарды жуып, бөлмелерді тазалады. Өзінің танымалдылығын арттыру үшін Грайнер ән байқауларына екі рет қатысты: "England's Made of Us" (1956), ән жазушы Дэвид Диарлоувпен бірге бірінші британдық танымал ән фестиваліне қатысқан, ол судьялардан ешқандай ұпай алмады, ал келесі жылы "Don't Cry Little Doll" (1957) (Дэвид Диарлоувпен бірге жазылған), ол британдық Eurovision байқауының іріктеу кезеңінде төртінші орынға ие болды. Грайнердің табысқа жеткенге дейінгі ең драматикалық музыкалық қатысуы 1959 жылдың 20 ақпанында көрсетілген "Күн батудан бұрын" телеспектаклі болды, ол көрермендердің үрейін туғызды және Британ Парламентінде сұрақтар көтерді. Орсон Уэллстің 1938 жылғы "Әлемдер соғысы" радиодрамасынан шабыт алып, өндіріс осыған ұқсас форматты қолданды, онда тұрақты бағдарламаның хабарлауы жалған қоғамдық қызмет туралы хабарламамен үзілді. Бұл жағдайда Лондон қаласының үстінде пайда болған құпия және "қорқынышты" спутник туралы айтылды.

Мейгре және одан кейінгі

1960 жылы Грайнер «Майгре» телесериалының тақырыбы мен қосымша музыкасымен танылды. 1961 жылы «Майгре» Айвор Новеллоның «Фильм, теледидар немесе радио үшін үздік композиция» сыйлығын алғанда, түрлі жанрлардан көптеген тапсырыстар түсті: «Goon Show» комедиясы («Бұл квадрат әлем», 1961), пилоттық эпизодтар («Комедиялық ойын үйі»), деректі фильмдер («Терминус», 1961), тұрмыстық драма («Сүйіспенділіктің бір түрі»), ерекше отбасылық комедиялар («Степто және ұлы», 1962), классикалық сериалдар («Оливер Твист», 1962), жасөспірімдерге арналған фильмдер («Бірнеше адам», 1962), кешкі сатира («Бұл апта болды», 1962), шеткердегі уайым («Станция алты Сахара», 1962), балет («Патшаның таңғы асы», 1963), ғылыми-фантастикалық («Doctor Who», 1963), психопаттық триллерлер («Түн түсіп кетуі керек», 1964), балаларға арналған оқиғалар («The Moon Spinners», 1964), патриоттық биография («The Finest Hours», 1964), жолдармен есептелген мюзиклдер («Роберт пен Элизабет», 1964), ерекше махаббат оқиғалары («Boy Meets Girl», 1967), атышулы драмалар («To Sir, with Love», 1967), әлеуметтік пайымдаулар («The Prisoner», 1967) және қылмыстық комедиялар («Only When I Larf», 1968). Грайнер сонымен қатар «The Eagles» аспаптық тобымен де жұмыс істеді, олар оның бірнеше тақырыптарын жазды. Бұл жобалардың көпшілігіне жан-жақты зерттеу, топтық талқылау және шығармашылық күш-жігер қажет болды. Бұл Грайнердің 1960-1968 жылдар аралығындағы жұмыстарының шағын бөлігі ғана. Ол бір кезде көптеген адамдардың оны «Doctor Who» тақырыбымен байланыстыруына «сәл ренжігенін» айтқан, өйткені оның кең портфолиосындағы дыбыстық динамикасын BBC Radiophonic Workshop-тан Делия Дербишир ғана жүзеге асырған жалғыз музыкалық шығарма еді. Уақытты көп алатын жұмыс міндеттемелері Грайнердің әйелімен қарым-қатынасының бұзылуына себеп болды; ол 1966 жылы Маргодан ажырасты. Сол жылы ол «Роберт пен Элизабет» спектакліндегі актриса Дженнифер Додтқа (1944–2024) үйленді. Көп ұзамай олардың ұлы Дамиан дүниеге келді.

Португалия

1968 жылдың қыркүйегінде Лондонның көлік қанағаттандырмайтын жағдайынан шаршап, көру қабілеті нашарлап бара жатқанына алаңдаған Грайнер Португалияның оңтүстігіндегі бұрынғы демалыс орнына тұрақты түрде көшіп кетті. Ол мен Женни органикалық жемістер мен көкөністер өсіретін шаруашылық құрып, 1000 шабтал ағашын отырғызып, күтіммен айналысты. 1969 жылдан 1975 жылға дейін Грайнер жылына шамамен бір телесериал және бір фильмге музыкалық тақырыптар мен саундтректер жазды.

Қайту

1974 жылдың сәуірінде Португалиядағы Гвоздика революциясы Грайнер мен оның отбасын елден кетуге және саяси жағдай тұрақталғанға дейін Англияға оралуға итермеледі. Дэмиан алдымен пансионда, содан кейін күндізгі мектепте оқыды. Грайнерге қайта жұмыс ұсынылып, ол Батыс Сассекстің Кеймер ауылында тұрақтап, үй салды. 1976 жылы ол Женнимен келісім бойынша ажырасты, себебі ол Португалияға қайтып кеткен еді, ал ол Лондонда қалуды жөн көрді. Келесі бес жыл ішінде Грайнер екінші рет шығармашылық шарына бойлады, «Эдвард және миссис Симпсон» (Emmy және BAFTA жүлделеріне ие болған мини-сериал), сондай-ақ «Күтпеген оқиғалар» (1979) және «Ребекка» (1979) фильмдеріне музыка жазды.

Соңғы жылы және қайтыс болуы

Грайнердің бір айрықша қосымша музыкасы және екі телеарнаның танысу әуені 1981 жылы 21 ақпанда, ол кенеттен ауырып, қатерлі ісіктен қайтыс болған жылы жарық көрді. "Sunday Night Thriller" атты бағдарламасының жерлеу музыкасы мен дене бөлінісін көрсететін титрлері 1981 жылы 18 қаңтарда эфирға шықты. 1981 жылы 17 мамырда оның "All Things Bright And Beautiful" әнінен шабыттанған амбиент музыкасы "Таңғажайып оқиғалар" телесериалының "Дыбыс машинасы" атты эпизодында "Мен планеталардың ар жағынан естігім келетін дыбыстар – әндер" деп армандаған басты кейіпкерге қоса тыңдалды. Грайнердің телеарналар үшін жазған соңғы әні – "Уайымды адам керек" 1981 жылы 21 қазанда көрсетілді, оның соңында бағдарламаның батыры денесінің және бетінің бөліктерін біртіндеп жоғалтады, соңында тек көзі ғана көрінеді. Грайнер 1981 жылы 21 ақпанда омыртқа ісігінен қайтыс болды.

Жинақтар

Грайнердің шығармаларының тек үш жинағы ғана коммерциялық түрде жарық көрген. 1969 жылғы "Themes Like —" (RCA) жинағы оның 1960 жылдардағы ең танымал композицияларын қамтыды. Одан кейін 1970 жылдарды қамтитын "Рон Грейнердің қызықты теледидар музыкасы" (RCA, 1980) жарық көрді. 1994 жылы "Play it Again" лейблінде британдық теледидар тақырыптарының A to Z жобасы аясында оның мансабын қамтитын, отыз тректен тұратын CD шығарылды.