Кіріспе

Қоғамдық саудадағы компанияларға арналған есеп стандарттары. Қоғамдық саудадағы компаниялар әдетте қатаң стандарттарға бағынады. Шағын және орта бизнес көбінесе қарапайым стандарттарды қолданады, сондай-ақ олардың нақты кредиторлары мен акционерлері талап ететін арнайы ақпаратты жариялайды. Кейбір фирмалар көбінесе қарапайым және түсінікті болатын қолма-қол ақша әдісімен есеп жүргізеді. Ірі фирмалар көбінесе жиынды негізде жұмыс істейді. Жиынды негіз – бухгалтерлік есептің негізгі қағидаларының бірі және компания қаржылық есепті дайындағанда осы қағиданы сақтаса, қосымша ақпарат берудің қажеті жоқ. Есеп стандарттары қандай жиынды жасау керектігін, қаржылық есепті қалай ұсыну керектігін және қандай қосымша ақпаратты ашу керектігін егжей-тегжейлі сипаттайды. Есеп стандарттарының маңызды элементтеріне есеп беруші нақты ұйымды анықтау, «үздірізділік туралы» мәселелерді талқылау, ақша бірліктерін белгілеу және есеп беру мерзімдерін көрсету кіреді. Мемлекеттік секторда 2020 жылы саралған 165 үкіметтің 30% жиынды есепті, қолма-қол ақша есебінің орнына қолданды.

Шектеулер

Есепке алу стандарттарының ерекше кемшіліктері – олардың қатаңдығы, жасау процесінің уақытты көп алуы, баламалы тәсілдерді таңдаудағы қиындықтар және олардың шектеулі қолданыс саласы. Есепке алу стандарттарының көп бөлігі 21-ші ғасырдың басында жазылған. Worldcom және Enron сияқты ірі компаниялардағы ірі есептік бұрмалаушылықтар осы барлық күш-жігерге қарамастан, кең ауқымды алаяқтықтар орын алып қалуы мүмкін екенін, тіпті сыртқы аудиторлардың да оларды байқамауы мүмкін екенін көрсетеді.

Есепке алу стандарттарының пайдасы

Кейбір елдерде ашық есеп стандарттарының жетіспеуі сол елдерде бизнес жүргізуді қиындатады деген пікір бар. Атап айтқанда, 1990-жылдардың соңындағы Азиядағы қаржылық құлдыраудың себептерінің бірі егжей-тегжейлі есеп стандарттарының болмауы болды. Азияның кейбір елдерінің ірі компаниялары нашар жасалған есеп стандарттарын пайдаланып, зор қарыздар мен шығындарды жасыруға мүмкіндік алды, бұл аймақ тұңғыш рет қаржылық дағдарысқа ұшырауына себеп болды.

Дүниежүзілік стандарттау және МСФО

Көптеген елдер Халықаралық есеп беру стандарттары кеңесі (International Accounting Standards Board) құрған және қолдап келе жатқан Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарын (IFRS) қолданады немесе оларға көшуде. Кейбір елдерде, қарапайым компаниялар үшін жергілікті есептік принциптер қолданылады, бірақ тізімделген немесе ірі компаниялар IFRS талаптарына сәйкес болуы керек, осылайша мемлекеттік есептілік халықаралық деңгейде салыстырылады. 2005 жылдан бастап барлық Еуроодақ тізімделген және топтастырылған компаниялары IFRS-ты қолдануға міндетті, Канада 2009 жылы, Тайвань 2013 жылы көшті, ал басқа елдер жергілікті нұсқаларын қабылдап жатыр. АҚШ-та "SEC жоғары сапалы, жаһандық деңгейде қабылданған есеп стандарттарының бірыңғай жиынтығын қолдауды жалғастыратынын және IFRS осы рөлді атқаруға ең қолайлы екенін мойындады".