Кіріспе

Эдмунд Тюдор, 1-ші Ричмонд графы (шамамен 1430 – 3 қараша 1456, сондай-ақ Эдмунд Хадам деп те белгілі) – Англия королі Генрих VII-нің әкесі және Тюдорлар әулетінің мүшесі. Эдмунд Сер Оуэн Тюдор мен Валуаның жесір патшайымы Екатеринадан туған, ол Англияның Генрих VI-ның жартылай бауыры болды. Ол бірнеше жыл бойы Кэтрин де ла Польмен тәрбиеленді, ал Генрих Эдмундтің тәрбиесіне қызығушылық танытып, оған ересек болғаннан кейін титул және жер берді. Эдмунд пен оның інісі Жаспер патшаның кеңесшілері болды, себебі олар оның ең жақын туыстары еді. Ағалар король сарайындағы жоғары графтар болып тағайындалды және Англия Парламентінде ықпалды лауазымдарға ие болды. Эдмундқа Лондондағы Бейнард қамалы да берілді, ол табысты шаруашылық жүргізді. Ол бірінші некесі жойылғаннан кейін Леди Маргарет Бофортқа үйленді. Розалар соғысы басталар алдында Эдмунд Йорк герцогы Ричардпен байланыс жасады және 1453–1454 жылдары король ауырғанда оны қолдады. 1455 жылы соғыс басталғаннан кейін Йорк Эдмундты Оңтүстік Уэльсте патшаның билігін сақтау үшін жіберді. Ол сол жерде болғанда Йорк патша тарапынан жеңіліске ұшырады, ал жаза ретінде Йорк әскерлері Оңтүстік Уэльстегі Тюдорлармен күресуге жіберілді. Эдмунд тұтқындалып, Кармартен қамалына қамалды, онда ол 1456 жылғы 3 қарашада, болашақ Генрих VII дүниеге келгенге үш ай бұрын обадан қайтыс болды.

Туу және ерте өмір

Англия королі Генрих V қайтыс болғаннан кейін, корольдік жесір әйел Катерина Валуа Оуэн Тюдорға үйленді. Бұл неке құпия сақталды және Катеринаның өлімінен кейін ғана көпшілікке мәлім болды. Катерина мен Оуэн шамамен 1429/30 жылдары үйленген деп есептеледі, себебі королева ұлы Генрих VI-ның резиденциясында тұруын тоқтатты, ал Оуэнге 1432 жылғы мамыр айындағы парламентте ағылшынның құқықтары берілді. Катерина мен Оуэннің балалары сарайдан тыс дүниеге келді. Олардың үлкен ұлы Эдмунд Гертфордширдегі Муч-Хадхэм сарайында туды. Бұл сарай Лондон епископының меншігінде болған. 1436 жылы анасы Бермондси аббаттығына көшіп, 1437 жылдың 3 қаңтарында қайтыс болды. Катеринаның өлімінен кейін, королеваның жаулары Оуэнге қарсы қимыл жасады. Ол Лондонға шақырылды, бірақ корольдік соты некеге қатысты айыптаулардан босатып жіберді. Уэльске жол тартқанда, ол тұтқындалып, Ньюгейт түрмесіне қамалды. 1438 жылдың басында түрмеден қашқаннан кейін, ол қайтадан тұтқындалып, Виндзор қамалына жабылды. Анасының өлімінен және әкесінің түрмеге қамалуынан кейін, Эдмунд пен оның інісі Джаспер 1442 жылдың наурыз айына дейін Суффолк графы Майкл де ла Поульдің қызы Кэтрин де ла Поульдің қамқорлығында өсті. Генрих VI осы кезде өзінің жарты бауырларына көңіл бөлді. Ол олардың білімін бақылайтын дін қызметкерлеріне тапсырды. Эдмунд, оның ағасы және әкесі Генрихтің сарайына қабылданды. Генрих өзінің жарты бауырларын жақсы көргендей көрінеді және олардың әрқайсысын құрметтеп, Эдмундты 1449 жылдың 15 желтоқсанында Ричмонд графы, ал Джасперді 1452 жылдың 23 қарашасында Пемброк графы етіп тағайындады.

Ричмонд графлығы

Корольдің жартылай бауырлары болғандықтан, Эдмунд пен Жаспер король ордасындағы дін қызметкерлері емес, герцогтардан басқа барлық адамдарға қарағанда ерекше құқыққа ие болды. Олардың әрқайсысына жер берілді, бірақ Пемброк қолжетімді болғанға дейін Жаспер жыл сайынғы жәрдемақы алды. Генрих Анжулық Маргаретқа үйленгеннен кейін жеті жыл өткен соң да баласыз болды. Глостер герцогы Хамфри қайтыс болғаннан кейін патшалық әулет қауіп төңкерілді, ал Тюдор ағайындылары мұрагерлер ретінде қарастырылды. Екатерина арқылы француз патшалығына қатысы бар болғанымен, олардың Англия тағына туыс емес екендігіне қатысты алаңдаушылықтар болды. 1452 жылы Эдмунд пен Жаспер Генрихтің жеке кеңесшілерінің шағын тобына енді; олар соттағы жалғыз туысқандары болды. Дегенмен, олардың ешқайсысы Англиядағы мемлекеттік істерде шеберлік танытпады, оның орнына оларға негізінен Уэльсте корольдің билігін сақтау міндеті жүктелді. Бұл елдегі отбасыға деген ұзаққа созылған құрметке әкелді. Екеуінің ресми тағайындалуы 1453 жылдың 5 қаңтарында Лондон мұнарасында өтті. Сол жылдың 6 наурызында олар Англия Парламентіне барлық графтардың басшысы ретінде қатысты. Англияның Халық палатасының өтініші бойынша Жаспер мен Эдмунд корольдің заңды жартылай бауырлары ретінде ресми түрде мойындалды және Уэльс тұрғыны болумен байланысты заңдық шектеулер алынып тасталды. 1452 және 1453 жылдары Генрих оларға ірі ақшалай көмектер берді, сондай-ақ Эдмундқа Вестморленд және Ланкаширдегі жерлерді сыйлады. Эдмунд табысты шаруашылық жүргізді және Линкольнширдегі Бостон қаласындағы жүн өнеркәсібіне инвестиция салды. Генрих оған Темза өзенінің жанында Лондонда орналасқан Бенард сарайын да берді.

Розалар соғысы, неке және өлім

1453 жылдың жазында Генрих 17 айдан астам уақыт бойы психикалық күйзеліске ұшырады. Осы кезеңде бірнеше топтар билікті бағындыруға тырысты. Генрихтің әйелі, Анжулық Маргарет, регенттікке өтініш жасады. Тюдор ағайындылары Ричард Йоркті қолдады, ол мемлекеттің қорғаушысы болуға ниеттенді. Дегенмен, Эдмунд 1454 жылғы 3 сәуірде Йорк қорғаушы болып жарияланған Парламентке қатыспады. Эдмунд Йорктің кеңесшілер кеңесіне қатысты, бірақ Джаспердей жиі емес. 1445 жылғы қарашада кеңес патшалық үйдің штаттарын қысқартқанда, екеуі де қатысты. Соның нәтижесінде, олардың әрқайсысына капеллан, екі эквир, екі йомен және екі камердинер серік болды. Генрих 1454 жылғы Рождествоға таяу уақытта жазылып, Йоркті қызметтен босатып, осыдан туған антагонизмге себеп болды. Бұл Тюдор ағайындыларын қиын жағдайға түсірді. Эдмунд 1455 жылғы 22 мамырда Санкт-Олбанс шайқасында болған жоқ, онда Генрих Ричард Йоркпен тұтқынға алынды. Екеуі де Йорктің тағы да қорғаушы болып тағайындалған келесі Парламентқа қатысты. Йорк Генрихтің билік кезінде берген көптеген жәрдемдерді жойды, бірақ Эдмунд пен Джасперге берілгендерінен бас тартты. Олар сол жылдың 12 қарашасында Парламенттің екінші сессиясы басталғанда болмады; Эдмунд Грюффуд ап Николастың бүлігін басу үшін Уэльске жіберілді. Маргарет Бофорт – Джон Бофорттың, Сомерсет герцогының қызы және жалғыз баласы. Әкесі арқылы ол Джон Гонттың шөбересі болды. Осылайша ол таққа талап ету құқығына ие болды. Сондықтан ол бала кезінде амбициялы Саффолк герцогының ұлы Джон де ла Польге үйленді. Алайда, герцог 1450 жылы өлтірілді. 1453 жылдың басында Маргарет пен Джонның некесі жойылды, ал 24 наурызда Эдмундқа әлі де тоғыз жастағы Маргареттің қамқорлығы берілді. Эдмунд Маргаретке 1455 жылғы 1 қарашада Блетсо қамалында үйленді. Маргарет арқылы Эдмундтың ұлы Англия тағына ие болуға мүмкіндік алды. Неке бірден толықты. Эдмунд бір жылдан кейін қайтыс болды, өзінің жеті айлық жүкті болған он үш жасар жесірін қалдырып, оның баласы Генрих Тюдор болды.

Тұтқындалу, тұтқындық және өлім

Грюффуд Эдмундтың әскерлерімен соғысып, 1456 жылдың маусымына дейін Аберстиуит, Кармартен және Каррег-Кеннен қалаларын басып алды. Көтеріліс ұзаққа созылмады, ал тамыздың басында Эдмундтың әскерлері сол қалаларды қайтадан басып алды, бірақ шағын шайқастар бірнеше ай бойы жалғасты. Эдмунд Уэльсте болғанда король Йоркті тақтан түсірді. Қарымет ретінде, 10 тамызда Йорк Уильям Герберттің басшылығымен 2000 сарбазды Оңтүстік Уэльсті басып алу үшін жіберді. Кармартен қамалына келгенде, олар бекіністі басып алып, Эдмунд Тюдорды тұтқындады. Герберт әскері Аберстиуитке бет алғанда, Эдмунд Кармартен қамалында қамауда қалды. 1456 жылдың 3 қарашасында Эдмунд жұқпалы обаға шалдығып, сол жерде қайтыс болды. Ол Кармартендегі францискан шіркеуіне жерленді. Эдмундты өлтірген болуы мүмкін деген күдік туды, сондықтан бірнеше айдан кейін сот өтті, бірнеше адам айыпталып, тексерілді, бірақ ешкім кінәлі деп табылған жоқ. Эдмундтың денесі 1539 жылы оның немересі, Англия королі Генрих VIII Тюдор әулетінен шыққан, монастырларды тарату туралы шешім қабылдағандықтан, Пемброкширдегі Сент-Дэвид соборының хорына көшірілді.