Кіріспе

Мәдениеттің бір саласын сақтау, күту немесе дамыту үшін мемлекеттік төлем.

Мәдени субсидия – мәдениет саласындағы белгілі бір мемлекеттік саясат мақсаттарын (мысалы, көпмәдениеттілік, екі тілділік, аз ұлт өкілдері мен тілдерді қолдау, дәстүрлі би, музыка, тағам, өнер немесе басқа да дәстүрлерді сақтау) қоғамда сақтап, дамыту мақсатымен үкіметтің нақты мәдени индустрияларға жасаған төлемі. Мәдени субсидиялар өнеркәсіптік және тұтынушылық субсидиялар сияқты басқа да субсидия түрлерімен ұқсас принциппен жұмыс істейді және олардың мақсатты алушылары үшін экономикалық өсімді ынталандыру және пайдалылығын арттыру сияқты ортақ мақсаттары бар.

Іске асыру

Мәдени субсидиялар түрлі мекемелерге, топтарға немесе қоғамның мәдениетіне маңызды үлес қосатын азаматтарға гранттар мен мемлекеттік төлемдер түрінде беріледі. Ең көп танылған шаралардың қатарында: балалар мен зейнеткерлерге мұражайларға тегін кіру, қоғамдық өнер нысандарын орнату, мектептен кейінгі өнер бағдарламаларын мемлекеттік қаржыландыру және мәдениетке бағытталған коммерциялық емес ұйымдарға мемлекеттік гранттар бар. Мәдени субсидиялардың басты мақсаты – әлеуметтік тұрғыдан осал топтарға немесе қауымдастықтарға ресурстар ұсыну болып табылады. Олардың мәдени мұрасы мен дәстүрлері қосымша қаржылық қолдаусыз жоғалу қаупінде болуы мүмкін, сондай-ақ, олар дәстүрлі түрде басты мәдени шараларға қатысуға және қол жеткізуге мүмкіндік таппайды. Мысалы, Ұлттық өнер қоры өз қызметінің 40 пайызын жоғары кедейлік деңгейі бар аудандарды қолдауға, 36 пайызын мүгедектерге, мекемелерге және ардагерлерге қызмет көрсететін ұйымдарға, ал 33 пайызын аз қамтылған аудиторияға қызмет етуге жұмсайды.

АҚШ-та мәдени субсидияны іске асыру

Ұлттық өнер кеңесі АҚШ президенті Линдон Б. Джонсон 1964 жылғы Ұлттық өнер және мәдени даму туралы заң арқылы құрылды және мәдени субсидияларды ұсынатын АҚШ федералды бағдарламасы болып табылады. Оның мақсаты – гранттарға, қаржыландыру нұсқауларына және АҚШ-тағы бастамаларға арналған өтінімдерді қарау және Ұлттық өнер қорының төрағасына ұсыну. Кеңесте Президент тағайындаған он сегіз мүше және Конгрестің алты қосымша мүшесі бар, олар екі жылдық мерзімге сайланады және дауыс беру құқығына ие емес. Мүшелер өнер саласындағы терең білімдерімен, тәжірибесімен және қызығушылығымен, сондай-ақ өнер саласындағы қызметтерімен немесе танылуымен ерекшеленеді. Мәдениетке субсидиялар сұраныс жағынан қолданылғанда, олар тұтынушылардың өнер мен мәдениетке қатысты өнімдерге деген сұранысын арттыруға бағытталған болады. Бұл көбінесе өнер және мәдениет шараларына билеттерді тегін немесе жеңілдікпен сатуда, сондай-ақ тұтынушылар бюджеттік шектеулерге байланысты өздері сатып ала алмайтын өнер туындыларын сатып алуда көрінеді. Сұраныс жағынан мәдени субсидияларды пайдаланудың басты мақсаты – өнерге деген сұранысты барлық баға деңгейінде арттыру. Төменде біз сұраныс қисығының оңға қарай жылжуын (e1-ден e2-ге) және теңгерімдік сұраныс пен ұсыныстың өсуін көреміз. P1-ден P2-ге дейінгі айырмашылық – субсидиямен өтелетін сома, ал P2, e2 және Q2-ден құралған жалпы аудан – мәдени сектордың кірісі. Сұраныс жағынан берілетін субсидиялар мәдени сектордың өнімділігін арттыру және оның ішіндегі қызметкерлердің табысын ұлғайтудың тиімді тәсілі ретінде қарастырылады. 2017 жылы Дональд Трамп әкімшілігі АҚШ-та мәдени субсидияларды ұсынуға жауапты грант беруші ұйым – Ұлттық өнер қорын таратуды ұсынды. Бұл ұсыныстың негізгі себебі – бағдарламаны қаржыландыру үшін азаматтардан жеке салық жиналуы. Салықтарды төмендетуді жақтаған саясаткерлер мәдени субсидияларды қажетсіз шығын ретінде қарастырады және олардың мемлекеттік емес, жеке қаржыландырылуын жақтайды. Мәдени субсидиялардың маңыздылығы туралы пікірлер әр елде әртүрлі, сонымен қатар тұтынушылардың мәдени өнімдерге және жеткізушілердің мәдени кәсіптеріне инвестициялау деңгейі де әртүрлі. Австралияда қазіргі уақытта мәдени секторда ұсыныстың артық болуы байқалады, бұл үкіметтен ұсынысқа субсидиялар беру арқылы қолдау көрсетілді. Бұл мәселе, 2000-шы жылдардың басында мәдениет саласының мамандарының санының күрт өсуімен қатар, мәдени өнімдерді жеткізушілердің жалақысының тұрақты төмендеуіне себеп болды. Реформаны жақтағандар елдегі өнерпаздардың жалақысын арттырудың және, ең бастысы, қолжетімді мәдени өнімдерге сұранысты ұлғайтудың баламалы жолы ретінде сұраныс жағындағы саясаттың маңыздылығын атап өтті.