Кіріспе
King Vidor 1946 жылы түсірген фильм. «Күнмен шайқас» – King Vidor режиссерлік еткен, Дэвид О. Селзник продюсерлік еткен және сценарийін жазған, Женифер Джонс, Джозеф Коттен, Грегори Пек, Лилиан Гиш, Уолтер Хьюстон және Лайонел Бэрримор бас рөлдерде ойнаған 1946 жылғы американдық психологиялық вестерн фильмі. 1944 жылы Нивен Буш жазған, сол аттас роман негізінде түсірілген бұл фильмде, Техас штатындағы үлкен ранчода ақ туыстарымен бірге тұратын, қара нәсілді анасынан туған жетім қыздың басқалардан кемсінуге ұшырауы мен тыйым салынған махаббаты туралы айтылады.
Duel in the Sun is a 1946 American psychological Western film directed by King Vidor, produced and written by David O. Selznick, and starring Jennifer Jones, Joseph Cotten, Gregory Peck, Lillian Gish, Walter Huston, and Lionel Barrymore. Based on the 1944 novel of the same name by Niven Busch, it follows a young orphaned Mestiza woman who experiences prejudice and forbidden love, while residing with her white relatives on a large Texas ranch.
Сюжет
Перл Чавес әкесі Скотт Чавес оны сүйіктісімен ұстағаннан кейін анасын өлтіргеннен кейін жетім қалды. Скот Чавесті әйеліне жасаған қылмысы үшін жазалау үшін өлтіру алдында ол қызы Перлдің Техаста өзінің екінші туысы және бұрынғы сүйіктісі Лора Беллмен бірге тұруға жағдай жасайды. Перлді эстакада Жесси МакКанлс қарсы алады, ол Лора Беллдің екі ұлдарының бірі. Ол оны үлкен мал фермасы - "Испания биті" деген жерге алып барады. Жігіт әрі мейірімді Лора Белл оны үйіне қуана қарсы алады, бірақ күйеуі, сенатор Джексон МакКанлс онымен келіспейді, ол мүгедек арбада жүреді. Ол Перлді "жарым нәсіл" деп атайды және қызғанышпен Перлдің әкесін жек көреді. Екінші ұлы Левт әйелдерге ұнайды, оның мінез-құлқы өзінің мықты ағасы Джессидікіне мүлдем ұқсамайды. Ол Пёрлге деген қызығушылығын тікелей білдіреді, ал ол оған қатты ренжіді. Лора Белл Пёрлге азғырудың жамандықтарынан қалай аулақ болуға болатынын кеңес беру үшін қарулы уағыздаушы "Синклер" мырза Джубал Краббты шақырады. Перл "жақсы қыз" болуға бел буған. Бір күні түнде Перл Леуттің агрессивті жақындауына бой алдырса, Перл оған ашуланып, өзін-өзі ұстағаны үшін ұялады. Бірақ ол да оның құмарлығы мен көңілінен шықпайды. Джессиді әкесі тастап кетеді, ол енді фермада жоқ, өйткені ол сенатордың жеке мүддесіне қарсы Лэнгфорд мырзаның басшылығымен теміржолшылармен бірге. Джесси Перлге ғашық, бірақ ол саяси мансап құру үшін Остинге кетеді және Лэнгфордтың қызы Хелен Лэнгфордпен үйленіп алады. Льюттың өзімен некеге тұру уәдесін бұзғанынан ренжіген Перл көрші ферма иесі Сэм Пирспен танысады. Ол жігітті сүймейді, бірақ оның ұсынысына "иә" дейді. Алайда олар үйленер алдында Лют Пирспен салонда айтысып, оны атып өлтіреді. Ол Перл тек өзіне ғана тиесілі екенін айтады. Левт іздестіріліп жатқан адам болады. Заңнан қашып жүрген Левт пойызды жолдан шығарып, кейде түнде фермаға келіп, Перлге көңіл бөледі. Ол оған деген құмарлығына қарсы тұра алмайды және Левт үшін заңға өтірік айтады, оны бөлмесінде жасырады. Кейін ол қыздың өзін жақсы көретінін айтып жалбарынатын болса да, жігіт одан кетіп қалады. Лора Беллдің денсаулығы нашарлайды, ал сенатор ол өлер алдында оған деген махаббатын мойындайды. Джесси қайтадан келіп, бірақ тым кеш болды, өйткені оның анасы қайтыс болды. Сенатор оны, Левт сияқты, қашуды жалғастырады, олардың отбасылық қақтығысы ақырында жекпе-жекке әкеледі. Левт қарусыз бауырына қару лақтырады, бірақ Джесси оны алуға тырыспай, өз орнында қалады. Джесси Левтті ақырында кісі өлтіруші ретінде асылып қалады деп ескертеді, ал Левт Джессиді атып өлтіреді. Сенатордың ескі досы Лем Смут Джессидің жарасы өлімге әкелмейтінін айтады және қарт жігіт ұлына қарай жұмсарып, татуласады. Джесси аман қалғанына Пёрлдің көңілі жетеді. Хелен келгенде Перлді Испаниядан біржола кетіп, Остинге бірге тұруға шақырады. Перл келіседі, бірақ ол испандық Бит қолдарының бірі Левттің Джессиді қайтадан қуып келуге ниетті екенін білдіргенде, ол өзін қаруландырады және Левтпен шөлде атысқа түседі. Олар бір-бірінің қолында өледі.
Тақырыптар мен талдау
"Дюэлл-ин-сан" Джон Фордтың "Менің сүйікті Клементинам" фильмімен бірге шықты және Фордтың фильміндегі "садизм сәтін" одан да шектен тыс деңгейге көтеріп бейнелегендігі айтылады. Соғыстан кейінгі экономикалық өркендеу кезеңінде, қоғамда әйелдердің рөлінің өзгеруі – неке, сексуалдық қатынастар және еңбек нарығына қатысу – кейбір американдықтарды шеттетуге алып келді. 1940 жылдары танымал болған психологиялық вестерндерде соғыстан кейінгі көзқарастарды көрсететін, қараңғы мазасыздыққа ұшыраған кейіпкерлер бейнеленген. Алға жылжудың символы – сенатордың мал өндірісін кесіп өтетін теміржол. Америка Батысының "мәдениеттендіру күштерін" Перлдің әкесі, Лора Белль және Джесси тұлғалары көрсетеді, ал Лют пен сенатор МакКанлс оның ақ патриархалдық жүйеге жатпайтындығын үнемі еске салады. Лютпен зорланғаннан кейін Перл Виктория дәуірінің моральдық нормаларына сай келе алмайды. Оның жартылай үнді болуы "бақылаусыз құштарлықтармен, субъективтіліктің жоғалуымен және саналы әрекет ету қабілетінің жойылуымен байланысты". Джесси оны зорлауға ынталандырды деп есептеп, олардың романтикалық қарым-қатынасын тоқтатады. Оның сексуалдылығының және шексіз құштарлықтарының "қара" немесе жабайы жағы нәсілдік мәселеге толы, фильмдегі ақ нәрестелік идеалға қарама-қарсы келеді, оны бағындыру қажет. Ол "дұрыс әйел болу үшін тым сексуалды, [ақ] қоғамның құрметті бөлігі болу үшін тым қара, және зорлықтан басқа ешнәрсемен бағындырылмауға тым құштар". Перл зорлаудан "зардап шеккендіктен" енді сексуалдылығын бақылау қажеттігі тумайды және оны "қысқа құйрықты шала туқым" деп атап, оған қатыгездікпен және нәсілшілдікпен қараған Лютпен садамазохистік қарым-қатынасқа түседі. Лют әкесінің отбасылық ранчоны "үндістердің резервациясына айналдырмау" тілегіне байланысты Перлге үйленуге құлықсыз, бірақ қызғанышпен, бақылаушылық танытып, тіпті Джессидің Остиндегі мектепке бару жоспарына кедергі келтіріп, оны өлтіруге дейін барады. Лют көп жағынан американдық вестерндердің классикалық кейіпкері болғанымен, "жабайы" немесе "мәдениетсіз" әлемге қадам басады. Перл Люттен басынан өткерген зорлық-зомбылық оны Жесси мен оның болашақ әйелі Хеленнің қадір-қасиетін қорғау үшін оны жақсы көре отырып, сонда да өлтіретін femme fatale кейіпкеріне айналдырады.
Даму
Фильмді Оливер Г. П. Гарретт пен Дэвид О. Селзник Нивен Буштың романынан бейімдеді. Буш романды «The Westerner» фильмінің сценарийімен жұмыс істегеннен кейін жазды, бұл оны жақсы батырлар фильмін жаза алатынына көндірді. Ол Аризонаға кітапты зерттеуге барып, романға қатысты идея тапты. Буштың сөзінше: «Идея мынадай болды, екі жігіт туралы жазып, қызды қалай ұстауға болатынын ойлағанның орнына, қыз туралы жазып, жігіттер оқиға барысында келіп-кетсін. Әйел болу – жаңалық еді, әсіресе толығымен еркектерден тұратын отбасында өте тартымды әйел болу. Бұл – «саудагер әйел мен маяқ сияқты» жарылысқа ұқсайтын нәрсе еді». Буш романның «денеуімен бірден үлкен жетістікке ие болғанын» және «жұқа қағазда үлкен бестселлер болғанын» айтты. Буш фильмді RKO студиясында продюсер ретінде ұйымдастырды және Гарретті сценарий жазуға шақырды. Джон Уэйн Ньют рөлін ойнауға тиіс болды, өйткені ол студияға міндеттеме берген еді. Буш әйел рөлін таңдауда қиындыққа тап болды. Ол Вероника Лейкті қалаған, бірақ олар оны жүкті болған Хеди Ламарға ұсынды. Буштың сол кездегі әйелі Тереза Райт рөлді ойнағысы келмеді, өйткені ол оның өзіне сәйкес емес деп ойлады. Содан кейін рөл Дженнифер Джонсқа ұсылды. Оның күйеуі Дэвид О. Селзник бірқатар талаптар қоя бастады, сондықтан RKO студиясының өндіріс бөлімінің басшысы Чарльз Кёрнер жобаны Селзникке пайда табу үшін сатты. Фильм Селзник пен Видор үшін қиын жағдайға айналды, бірнеше режиссерлер өздерінің жұмысы үшін титрде көрсетілмеді, мысалы, Йозеф фон Штернберг, Уильям Дитерле, Уильям Камерон Мензис, Отто Брауэр, Сидни Франклин және Селзниктің өзі. Өндіріс бөлімінің менеджерлері Гленн Кук пен Уильям МакГарри да көрсетілмеді. Буш Селзник «көп нашарлағанын» айтты. Ол түнде ұйықтау үшін таблеткалар, ал күндіз бензедрин ішкен. Ол өте бейшара және мақтанға машықтанған. Содан кейін ол Видорды осы ортадан шығарып жіберуге тырысты.
Түсірілім
"Күн астындағы дуэль" фильмінің түсірілімдері шамамен бір жарым жылға созылды, негізгі түсірілім 1945 жылдың 1 наурызында басталып, 1946 жылдың қыркүйегінде аяқталды.
Кассалық жинақ
"Duel in the Sun" фильмінің әлемдік тұсаукесері 1946 жылдың 31 желтоқсанында Лос-Анджелестегі Египет театрында өтті. Нью-Йорк қаласында ол 1947 жылдың 8 мамырында көрсетілімге шықты. Фильмге кіру билеттерінің бағасы жоғарылатылып, оның алғашқы көрсетілімінде АҚШ және Канадада жалға берілуден түскен кірісі 8,7 миллион долларға жетті. Фильмнің өндіріс шығындары 6 миллион доллардан асып кеткені айтылады (шамамен $ құнымен тең), оның 2 миллион долларлық жарнамалық кампаниясы (сол кезде мүлдем естілмеген) және Селзниктың қымбат тарату тактикасы фильмнің шығындарын өтеуге жеткізбеді.
Марапаттар мен ұсыныстар
Сыйлық санаты бойынша номинант(тар) Нәтиже Ref. «Оскар» сыйлығы Үздік әйел актрисасы Дженифер Джонс Үздік қосалқы рөлдегі әйел актрисасы Лилиан Гиш Халықаралық кино музыкалық сыншылар қауымдастығы сыйлығы Үздік жаңа шығарылымы, қайта шығарылымы немесе қолданыстағы музыканың жаңадан жазылуы Димитри Тиомкин, Ник Райн, Джеймс Фицпатрик, Джим Титус, Фрэнк К. Девальд және Прага филармониясы оркестрі мен хоры Венеция кинофестивалі «Cinecittà» кубогы Дэвид О. Селзник Халықаралық сыйлығы Король Видор
Үй медиасы
Фильм ешқашан лазерлік дискіде жарық көрмеген, бірақ 20th Century Fox Home Entertainment фильмнің VHS нұсқасын шығарды. Содан кейін 2001 жылы "Roadshow Edition" (оның бастапқы театрлық музыкалық овертюрасы, баяндамасы және соңғы тізімі бар) нұсқасы жарық көрді. Metro Goldwyn Mayer Home Entertainment 2004 жылдың 25 мамырында DVD нұсқасын шығарды. Фильм алғаш рет Blu-ray форматында Kino Lorber арқылы 2017 жылдың 15 тамызында ("Roadshow Edition") жарық көрді.
Мұра
Фильм Димитрий Тёмкиннің музыкалық партитурасынан таңдалған әндері бар альбоммен марапатталған алғашқы фильмдердің бірі болды. Саундтректен үзінділерді пайдаланудың орнына, RCA Victor Артур Фидлер жетекшілік еткен Бостон попсы оркестрімен музыканың бір бөлігін жазды. Музыка шамамен үш минуттық бөліктерге бөлініп, 1946 жылы 10 дюймдік 78 айналымдық дискілерде жарық көрді. Фильмнің басында тоғыз жарым минуттық музыкалық прелюдия және студиялық оркестрді дирижерлік еткен Тиомкиннің екі минуттық увертюрасы ойнады; бұл жазба кейін LP және CD форматтарында шығарылды. "Duel in the Sun" алғаш рет американдық телеарнада ABC арнасында 1972 жылдың 23 қаңтарында көрсетілді. Мартин Скорсезе Джеймс Липтонға "Актерлер студиясының ішінде" бағдарламасында бұл оның көрген алғашқы фильмі екенін және оны өте жоғары бағалайтынын айтты. Ол туралы американдық фильмдер туралы деректі фильмінде де еске алды. Дэвид Страттон да 2010 жылдың 10 наурызында ACMI-нің "Desert Island Flicks" кинофестивалінде фильм туралы ұқсас жоғары пікір білдірді. Ол фильмді алғаш рет алты жасында көрген. Фильмнің көптеген сюжеттік желілері (мысалы, Перл, Лютт және Сэм арасындағы махаббат үшбұрышы) 1986 жылғы хинди фильмі "Janbaaz"-да қайта пайдаланылды. 2020 жылдың ақпан айында фильм король Видордың мансабына арналған ретроспектива аясында 70-ші Берлин халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. "Duel in the Sun" 1951 жылы "Saiyan" деген атпен хинди тілінде қайта түсірілді.