Кіріспе

Анжуан (ɑ̃.ʒu.ɑ̃) – Үнді мұхитының оңтүстік-батысындағы Комор аралдарында орналасқан автономды жанартау аралы, Комор Одағының құрамына кіреді. Шикомори тілінде Ндзуани, Ндзуани немесе Нзвани деп аталады. ХХ ғасырдың басына дейін, бұл атау кеңінен қолданыстан шыққанға дейін (дегенмен, кейде Занзибарда ағылшын тілінде сөйлейтіндер қолданып тұрады), ағылшын тілінде Джоанна деп аталған. Тарихи деректерде Хинзуан немесе Ханзоан деп те белгілі болған. Аралдың бас қаласы – Муцамуду, ал 2006 жылғы мәліметтер бойынша халқы шамамен 277 500 адамды құрайды. Аралдың жалпы ауданы 424 шаршы километрді (163 шаршы миль) шамасында.

Ерте және отарлау тарихы

Аралдың алғашқы тұрғындары – Шығыс Африкадан келген банту тілінде сөйлейтін халықтар және Индонезия мен Оңтүстік-Батыс Азиядан келген теңіз саяхатшылары болды. XV ғасырдың соңында жоғары мәртебелі Хадрами араб иммигранттары жергілікті билеуші топтарға үйленіп, бүкіл аралды бақылауына алған және кейде көршілес Мвали және Майотта аралдарына да ықпалын жеткізген сұлтандық құрды. 1812 жылы сұлтан Алауи бин Хусейн өзінің иелігіне қауіп төндірген малагаси құл сатушыларына қарсы британдық көмек сұрады, бірақ ол қабылданбады. Дегенмен, арал 19 ғасырдың соңына дейін британдықтардың ықпалында қалды. 1886 жылы Майоттада болған Франция арал үстінен протекторат орнатып, 1899 жылы құлдық жойылды. 1912 жылы соңғы сұлтанның мәжбүр тақтан басқануынан кейін Франция аралды ресми түрде аннексиялады. Джон Макнелл 1644 жылы Анжуанға өзінің жауларын жер аударып жіберді. Оның "Джон" атты кемесі Шығыс Үндістан компаниясына тиесілі болған, бірақ осылайша қарсыластарынан құтылғаннан кейін ол пират болып, Британияға қайтып келді.

Тәуелсіз Комор аралдарындағы Анжуан

Анжуан 1975 жылы тәуелсіздік алған кезде, Ахмет Абдалла Комор мемлекетінің президенті болғанда, Комор мемлекетіне қосылды. Арал елдің бір бөлігі болғандықтан, тәуелсіздік алғаннан бері 20-дан астам төңкеріс басынан өтті және бірнеше рет бөлініп шығуға әрекет жасады.

Сепаратистік/автономды Анжуан

1997 жылы Анжуан мен Мохели аралдары Комордан бөлініп шықты. 1997 жылдың 3 тамызында Анжуан Фунди Абдалла Ибрагим президент ретінде Анжуан тәуелсіз мемлекеті (État d’Anjouan) деп жарияланды. Кейін қазан айында тәуелсіздік туралы референдум өтті, онда 99%-дан астам дауыс қолдау көрсетті. Арал Франция Республикасына қайта қосылуды сұрады, бірақ Франция одан бас тартты. 1998 жылдың 25 ақпанында Анжуан конституциясы референдум арқылы қабылданды. 2007 жылдың шілдесінде ол Анжуан аралын Комордан тәуелсіз деп қайта жариялады.

2008 жылғы Анжуанға шабуыл

2008 жылдың ақпан айында Комор аралдары Анжуанға қатысты Африка Одағының ұзартылған санкцияларын қабылдамай, әскери шешімді таңдады. Наурыз айының басында Комор аралдарының қарулы күштері мен Африка Одағынан келген 400-ге жуық халықаралық күштер Мохели аралында жиналды. 2008 жылдың 11 наурызында Комор күштері аралға қарулы шабуыл жасауымен жаушылық басталды, бірақ Оңтүстік Африка Республикасының президенті Табо Мбекидің араласуымен дипломатиялық әрекеттер жалғасты. Ол жоспарланған басып алуды кейінге жылдыруға тырысты, бұл Комор үкіметінің наразылығын тудырды. 2008 жылдың 14-16 наурызы аралығында Мохамед Бакарға адал жергілікті күштер мен Африка Одағының басып алу күштері арасында қақтығыстар болды, содан кейін олар Мохелиге қайта шегінді. 2008 жылдың 19 наурызында француз әкімшілігіндегі Майоттадан құпия миссиямен ұшқан француз әскери тікұшағы Анжуандағы Сима қаласының жанындағы Мозамбик арнасына құлады. Бұл әрекетті сынағандар тікұшақтың Бакарды Францияға жер аударуға бағытталған операцияға қатысқан деп айыптайды, ал Бакар француздардың қорғауында болғандықтан ғана осылай ұзақ уақыт бойы қарсы тұра алды.

Анжуанға шабуылдан кейінгі кезең

2008 жылғы наурыз айында Анжуанға жасалған шабуылдан кейін Анжуанның уақытша президенті Лайли Заман Абду болды. Комор президенті А. А. Самби осы лауазымға инженер Муса Тойбуды қолдады, ол алғашқы дауыс беруде минималды көпшілік дауыспен жеңіске жетті. 29 маусымда өткен сайлаудың екінші турында оған саяси сарапшы Мохамед Джанфари қарсы шықты, бірақ ол дауыстардың 52% алып жеңіске жетті.

География

Анжуан – Мозамбик бұғазында орналасқан Комор аралдарының бір бөлігі. Ол Плейстоцен дәуірінде қалыптасқан үлкен қалқан тәрізді жанартаудың эрозияға ұшыраған қалдықтарынан тұрады. Жанартаудан лаваның шығуы үш бағытта жүрді, одан кейін ұзақ уақытқа созылған эрозия процесі болды. Кейіннен жанартаулық белсенділік жаңадан пайда болған лава ағындары арқылы терең шатқалдарды толтырып, жағалау бойындағы аумақтарды су басты. Арал тік, таулы ландшафтымен және қара құмды жағажайларымен әйгілі. Нтринги тауы – Анжуан аралының ең биік нүктесі, теңіз деңгейінен биіктігі шамалы. Анжуандағы екінші ең маңызды (және ең халқы көп) қала – Домони. Басты стратегиялық маңызы бар аймақ – Уанидегі әуежай, оның 1,5 км ұшу-қону жолағы бар, сондай-ақ шығыстағы бас қала Муцамудудан батыстағы Сима қаласына дейінгі жағалау жолы бар бұғанасы.

Климат

Аралдағы температура жыл бойы ауытқиды. Желтоқсаннан сәуірге дейін ауа райы жылы әрі ылғалды, мамырдан қарашаға дейін біршама салқын болады. Климат әдетте аралдың орталық бөлігінде және ең биік тауларда әлдеқайда салқын, ал Солтүстік-Шығыс аймағында, Домониден солтүстікке қарай, әдетте жылырақ болады.

Флора мен фауна

Анжуанда өсімдіктердің алуан түрлілігі бар, олардың көпшілігі жеуге жарамды. Аралда маниок, банан, манго, сусапид, авокадо, апельсин, таро және ваниль көптеп өседі. Анжуандық кіші сұрғыр құс – сирек кездесетін сұрғыр құс. Анжуандық жалманқұс – Францияның жалманқұсының, мүмкін, жойылып кеткен тұқымдас түрі. Лемурлар аралдың таулы аймақтарында жиі кездеседі. Flexiseps johannae және Paroedura sanctijohannis деп аталатын екі түр аралдың атымен аталған және аралда да, Комор аралдарында да табады.

Құстардың маңызды аймағы

6,850 га аумақ, аралдың жоталық аймақтарын қамтитын, BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) деп жарияланды, себебі ол Комор зәйтүн көгершіндері, Комор көк көгершіндері, Анжуан сұрқайырғылары, Мадагаскарлық қаршығалар, Мадагаскар қылқаламды соқалары, Комор құсқұйрықтары, Анжуан күнқұстары және қызыл басты тоқылдақтар популяциясын қамтиды.

Қорғалатын аумақтар

Нтрингуи тауы ұлттық паркі 2010 жылы құрылған және аралдың орталығында 79,14 км² аумақты қамтиды. Паркке Анжуанның ең биік және екінші биік шыңдары – Нтрингуи және Триндрини таулары, сондай-ақ Анжуанның ең үлкен көлі Дзиаланже көлі және Анжуанның сақталған ең ірі орман – Моя орман кіреді. Шисивани ұлттық паркі – Сима түбегінің жағалау суларын, оның ішінде коралл рифтерін қорғайтын теңіздік ұлттық парк. Ол 2010 жылы құрылған, ауданы 64,97 км².

Мәдениет

Анжуан – Комор аралдарындағы ең жоғары халық тығыздығына ие арал. Басты діні – Сүнни исламы. Арал көптеген мешіттерге толы болғанымен, діни салт-дәстүрлерді сақтау исламды ұстанатын көптеген басқа елдердегіден кем қатаң. Комордың ұлттық мемлекеттік телеарнасы жергілікті хабар таратуды жүзеге асырады. Анжуанда өз радиостанциясы да бар.

Тіл

Анжуан тұрғындары шиндзуани тілінде сөйлейді, ол шикомори тілінің диалектісі. Грамматикалық құрылымы мен көптеген сөздері ұқсас болғанымен, шиндзуани астаналық Сингазия аралының диалектісінен күрт өзгеше, сондықтан лингвистер оларды бір тіл деп санауға бола ма екені жөнінде пікірталас жүргізеді. Мемлекеттік мектептерде және мемлекеттік органдарда француз тілі қолданылады, бірақ күнделікті өмірде негізінен шиндзуани тілінде сөйлейді. Бұған қоса, Анжуанда тұратын көптеген адамдар араб тілін бала кезінен бастап оқып, тіл сабақтары арқылы жетік біледі. Студенттердің қалыпты оқудан өзге, Құран мектебіне қатынуы да кең таралған.

Киім-кешек

Анжуан әйелдердің денесіне орайтын, матаға ұқсас киім – широмани киюімен әйгілі. Широмани көбінесе қызыл түсті болады, ол Анжуан аралының түсін көрсетеді.

Ас мәзірі

Жергілікті ас араб және француз мәдениетінің ықпалымен көптеп байыған. Сары түйме, қара бұрыш, зире сияқты дәмдеуіштер кеңінен қолданылады. Анжуанға тән тағамдардың ішінде кокос сүті қосылған балық, бұршақ қайнатылған, тародан жасалған және маньиоктан жасалған тағамдар бар. Маниок жапырақтары түбірі сияқты жиі жетіледі, кокос сүтімен пісіріліп, көбінесе күрішпен бірге "Матаба" деп аталатын тағам ретінде дайындалады. Сонымен қатар, ащы бұрыш "путу" деп аталатын ыстық соус түрінде де көп қолданылады, ол тас үстінде жаңа бұрыштарды ұнтақтап дайындалады. Путудың ащылығы мен жалпы дәмі отбасы мен аймаққа қарай өзгереді. Анжуанның әртүрлі аймақтары әртүрлі өнімдер өндіруімен белгілі – аралдың солтүстік-шығыс бөлігін гвоздика ағаштары, ал орталық таулы аймағы личи жемісінің көптігімен ерекшеленеді. Банан, жаңғақ, нан жемісі, манго, папайя, қызыл гуава, жасыл гуава, түрлі лимон және шағын апельсиндер аралдың барлық жерінде кездеседі. Ванильді кейбіреулер сату және экспорттау үшін өсіреді, бірақ коморлықтар оны көбінесе тұтынбайды.

Экономика

Арал валюта ретінде Комор франкын пайдаланады, оны Франция Банкі басып шығарады және елдің орталық банкі – Комор аралдарының орталық банкі қолданысқа енгізеді. Аралдағы көптеген адамдар иланг-иланг, ваниль және гвоздика өсіреді. Аралдың экономикасы ауыл шаруашылығы мен оған байланысты салаларға тәуелді. Бұл салаларда жұмыс күшінің 80%-дан астамы жұмыс істейді. Аралдың негізгі тағамдық өнімі күріш, оның барлығы импортталуы тиіс. Анжуан – иланг-иланг майының әлемдегі басты экспорттаушысы, бұл май дерлік барлық парфюмерия құрамына кіреді.

Банктік жүйе

Комор Одағының құрамында Анжуанның банк жүйесі 1981 жылы құрылған Комор Орталық Банкімен реттеледі. Анжуан 1999 жылғы «Банктер және оларға баламалы мекемелер туралы» ережеге сәйкес 300-ден астам оффшорлық банктерге лицензия берді. Барлық фирмалық банктер мен басқа да ұйымдар оффшорда орналасқан және Комор аралдарында тұрақты өкілдігі жоқ. Анжуан банк лицензияларын беру құқығын сатты және оффшорлық бизнесті басқару және реттеу өкілеттігінің басым бөлігін Коморда тұрмайтын жеке тұлғаларға жүктеді. 2002 жылы Анжуан Комор Одағына автономды арал ретінде қайта кіргеннен кейін Анжуанның Оффшорлық Қаржы Органы құрылды, ол аралды шетелдік капиталды тарту үшін салықтық бейкент ретінде насихаттау мақсатында құрылды. 2005 жылы жаңа заңдар қабылданды және осы күнге дейін берілген барлық банк лицензиялары күштен шығарылды. Тиісті зерде жүргізуді көрсеткендер Жаңадан құрылған Оффшорлық Қаржы Органымен қайта жаңартылды, ол 2003 жылдан бері Anjouan Corporate Institution Limited (ACIL) компаниясының монополиясында болып келеді, ол сол кезден бері барлық Халықаралық Бизнес Компаниялар мен аралдағы банк лицензияларын беру үшін тіркелген агент ретінде билікті талап етеді және Анжуандағы Заңнамалық Ассамблеямен тікелей уәкілеттік алды. 2003 жылға дейін лицензия сатқан компания Анжуан Үкіметі атынан Лондонның Жоғарғы Сотында сотталды және істі жоғалтты. Лондонның Әділет Жоғарғы Соты барлық құқықтық құжаттарды қарағаннан кейін Anjouan Corporate Institution Limited (ACIL) компаниясының оффшорлық бизнесті жүргізуге заңды құқығы бар екенін, Анжуан Үкіметінің толық келісімімен растады. Барлық банк лицензиялары B класты банк лицензиясы ретінде берілді және бір жылдық мерзімге ие болды, олар ақшаны жылыстатуға, алаяқтыққа немесе банк заңнамасын бұзуға қатысты банкке қарсы шағым түспесе, жаңаруға болатын. Комор Орталық Банкі Анжуанның Оффшорлық Қаржы Органының қызметіне ешқашан пікір білдірген емес. Сонымен қатар, Орталық Банктің веб-сайтында 2014 жылғы 4 сәуірдегі «Жаңалықтар» бөлімінде былай делінген: «Комор Одағының Орталық Банкі бүгінгі күнге дейін Комор Одағының ешбір аралында оффшорлық қаржылық қызметті жүзеге асыруға лицензия берілмегенін еске салады». Осылайша, «Anjouan's Offshore Finance Authority» және «Anjouan Corporate Services Limited» органдары берген қаржы лицензиялары Комор Одағының билігімен ескерілмеді. Anjouan билігі 2008 жылдың жазынан бастап оффшорлық қаржы секторын дамытудан бас тартқаны туралы хабарланды, бірақ 2005 жылғы 001 008 нөміріндегі Анжуан Автономдық Аралының бұйрығына сәйкес, Анжуанның Оффшорлық Қаржы Органы әртүрлі лицензияларға өтініш беру мүмкіндігін өз веб-сайты арқылы сақтап қалды. Қазіргі уақытта белсенді лицензиясы бар 50-ден аз мекеме бар. Алайда, қаржы емес оффшорлық компанияларды құру туралы заң Анжуан Парламентімен заңды түрде қабылданды және Анжуанда тіркелген қаржы емес компаниялар заңды түрде танылды.

Саясат

Анжуанда 2008 жылы Анжуанға жасалған шабуылдан кейін 15 маусымда президент сайлауы өтті, мақсаты Мохамед Бакарды Анжуан президенті лауазымынан қуу болды. Сайлауға шамамен 128 000 адам қатысуға құқылы болды. Комор Одағы Ассамблеясының бұрынғы вице-президенті Мохамед Джанфари және Саид Мохамед Джохар үкіметінің бұрынғы министрі Муса Тойбу 29 маусымда өткен екінші турға өтті. 2008 жылдың 3 шілдесінде конституциялық сот растаған ресми нәтиже бойынша, Тойбу 52,42% дауыспен, Джанфаридің 47,58% дауысына қарсы жеңіске жетті. 2010 жылғы 20 желтоқсанда Анисси Чамсидин Анжуан аралының губернаторы болып сайланды. Ол Комор Одағымен толыққанды келісімге жету үшін жұмыс істейді. Бұл ниетті көрсету үшін сепаратистік ту төмен түсіріліп, Комор Одағының символымен бірдей жаңа тумен ауыстырылды (мұсылман айласы және архипелагтың төрт аралын бейнелейтін төрт жұлдыз). Енді Анжуан автономиялық аралының басшысы президент емес, губернатор деп аталады, ал министрлер емес, комиссарлар болып тағайындалады.

Әскери

Анжуан Мохамед Бакардың тұсында ұлттық қауіпсіздігіне көп инвестиция жасады. Басты құрамдас бөлігі – Бакардың інісі, командир Абду басқарған жандармерия. Жандармерияны шамамен 500 адамнан тұратын батальондық халықтық жасақ қолдады. 2008 жылдың наурыз айында Бакарды қуылғаннан кейін Анжуан қорғаныс күштеріне Комор Одағы Үкіметі жетекшілік етеді.