Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиан дінінің жоғары дәрежелі рухани қызметкері
High ranking member of the clergy
Канададағы ауыл
the village in Canada
Прелат – христиан дінінің жоғары дәрежелі рухани қызметкері, ол өкілдік құқыққа ие немесе өкілдермен бірдей дәрежеде болады. Бұл сөз латын тіліндегі praelatus сөзінен шыққан, ол praeferre сөзінің өткен шаққа шаққан түрі, яғни «алдына шығару», «жоғары қою» немесе «артық санау» дегенді білдіреді; демек, прелат – басқалардан жоғары тұрған адам. Прелаттың архетипі – епископ, ал оның прелатурасы – оның жеке шіркеуі. Аббаттар мен жоғары басшылар сияқты барлық басқа прелаттар да осы прелатияның бастапқы үлгісіне негізделген.
A prelate ('/p//ɹ//ɛ//l//ə//t/) is a high ranking member of the Christian clergy who is an ordinary or who ranks in precedence with ordinaries. The word derives from the Latin praelatus, the past participle of praeferre, which means 'carry before', 'be set above or over' or 'prefer'; hence, a prelate is one set over others. The archetypal prelate is a bishop, whose prelature is his particular church. All other prelates, including the regular prelates such as abbots and major superiors, are based upon this original model of prelacy.
Терминдер
Жалпы алғанда, Католик шіркеуінде және басқа христиан шіркеулерінде "прелат" – билік ету құқығына ие епископ немесе басқа шіркеу адамы, яғни епархия немесе осыған ұқсас юрисдикция, мысалы, ординариаттар, апостолдық викариаттар/экзархаттар немесе аумақтық аббаттықтар. Бұл, сондай-ақ, шіркеуді "бірлесіп басқаруға" құқығы бар кардиналдарға да қатысты, олар Жоғарғы Папаның ең жоғары дәрежелі шіркеу кеңесшілері және моральдық өкілдері болып табылады, сондай-ақ епископ емес, Рим Куриясының белгілі бір "жоғары прелаттары", мысалы, Рим Ротасының аудиторлары (судьялары) және апостолдық протонотарийлер. Бұл термин "кіші" немесе "төмен дәрежелі прелаттарға" да қолданылады, яғни прелат атағы мен киімін жеке құрмет ретінде иеленген дін қызметкерлері, мысалы, Папалық капелландар, құрметті прелаттар (бұрынғы "үй прелаттары") және құрметті апостолдық протонотарийлер. Олардың барлығы "мосьеньор" атағын иеленеді, ол кейбір елдерде епископтар мен архиепископтарға да қолданылады. Римдегі жеті de numero протонотарийі, Папаның арнайы нотариустары, епископтар сияқты нағыз прелаттар; ал қалғандары – Папалық капелландар мен құрметті прелаттар сияқты, бұл атақты құрмет ретінде иеленген "қосымша" протонотарийлер. Қатаң канондық мағынада "прелат" – жеке прелатураның (төменде қараңыз) ординарийі (епископы немесе дін қызметкері), ол епархияның функционалдық баламасы болып табылады, "әртүрлі аймақтар немесе әртүрлі әлеуметтік топтар үшін ерекше пастырлық немесе миссионерлік қызмет" (Canon 294-ке қараңыз) атқарады, бірақ аумақтық юрисдикцияға ие емес. Армян апостол шіркеуінде "прелат" (ағылшын тілінде) – епархиялық епископты білдіреді, ал оның епархиядағы юрисдикциясы "прелатия" деп аталады.
In a general sense, a "prelate" in the Catholic Church and other Christian churches is a bishop or other ecclesiastical person who possesses ordinary authority of a jurisdiction, i. e., of a diocese or similar jurisdiction, e. g., ordinariates, apostolic vicariates/exarchates, or territorial abbacies. It equally applies to cardinals, who enjoy a kind of "co governance" of the church as the most senior ecclesiastical advisers and moral representatives of the Supreme Pontiff, and certain "superior prelates of the offices of the Roman Curia" who are not bishops, e. g., the auditors (judges) of the Roman Rota and protonotaries apostolic. By extension, it refers to "inferior" or "lesser prelates", that is priests who have the title and dress of prelates as a personal honorific, i. e., Papal chaplains, prelates of honor (formerly "domestic prelates"), and honorary protonotaries apostolic. All these enjoy the title of "monsignor", which also is used in some nations for bishops and archbishops. The seven de numero protonotaries apostolic in Rome, who are special Papal notaries, are true prelates like bishops; others are "supernumerary" protonotaries apostolic who enjoy this as an honorific, like Papal chaplains and prelates of honor. In the strict canonical sense, "prelate" denominates a priest or bishop who is ordinary of a personal prelature (see below), which is a functional equivalent of a diocese that has a "particular pastoral or missionary work for various regions or for different social groups" (cf. Code of Canon Law, Canon 294) yet no territorial jurisdiction. In the Armenian Apostolic Church, "prelate" (in English) denominates a diocesan bishop, whose jurisdiction of his diocese is denominated a "prelacy".
Аумақтық прелатуралар
Католик шіркеуінде аумақтық прелат – географиялық құзыреты "аумақтық прелатура" деп аталатын және ешқандай дінге бағынбайтын прелат. Аумақтық прелат кейде латын тіліндегі "nullius diœceseos" (ешқандай діннің прелаты) деген сөзден шыққан "nullius" деп аталады, бұл оның аумағы тікелей Қасиетті Таққа (Жоғарғы понтификке) бағынатынын және дін емес екенін көрсетеді. 2013 жылғы мәлімет бойынша, 44 аумақтық прелатура болды, олардың барлығы Латын шіркеуіне қарасты. Бұл термин сондай-ақ жалпылама түрде қолданылады, яғни апостолдық префектураға, апостолдық викариатқа немесе аумақтық аббаттыққа да қатысты болуы мүмкін.
In the Catholic Church, a territorial prelate is a prelate whose geographic jurisdiction, denominated a "territorial prelature", is outside of and therefore not subject to any diocese. A territorial prelate is sometimes denominated a "prelate nullius", from the Latin "nullius diœceseos" (prelate of no diocese), denoting that his territory is directly subject to the Holy See (the Supreme Pontiff) and is not a diocese. as of 2013, there were 44 territorial prelatures, all of which were in the Latin Church. The term also is used generically, in which case it may equally refer to an apostolic prefecture, an apostolic vicariate, or a territorial abbacy.
Жеке прелатуралар
Католик шіркеуінде жеке прелатура Екінші Ватикан кеңесі (1962-65) кезінде «Presbyterorum ordinis» декретінің 10-тармағында көзделді, ал Папа Павел VI оны кейіннен «motu proprio Ecclesiae sanctae» арқылы заңға айналдырды. Бұл институт 1983 жылғы Канондық құқық кодексінде де расталды. Мұндай прелатура – дін қызметкерлерінен және, мүмкін, мирян мүшелерінен тұратын, белгілі бір пастырлық қызметтерді атқаратын мекеме. «Жеке» деген сөздің мағынасы – бұрынғы канондық қолданыстағы шіркеулік институттардан өзгеше, прелаттың юрисдикциясы аумақтық емес, қайда болса да, нақты адамдарға қатысты екендігінде. Жеке прелатура құру – шіркеудің өзінің миссиясын орындау үшін теологиялық тұрғыдан берілген өзін-өзі ұйымдастыру құқығын пайдалануы, бірақ жеке прелатура епархиялар мен әскери ординариаттар сияқты жеке шіркеу емес. Жеке прелатуралар – негізінен әлемде жұмыс істейтін мирян ұйымдары (мүшелері ант бермейді және қалыпты өмір сүреді), ал діни институттар – әлемнен тыс жұмыс істейтін діни ұйымдар (мүшелері ант береді және өз институтының заңдарымен өмір сүреді). Бірінші және қазіргі уақыттағы жалғыз жеке прелатура – Opus Dei, оны Папа Иоанн Павел II 1982 жылы «Apostolic constitution Ut sit» арқылы құрды. Opus Dei жағдайында прелат прелатура мүшелерімен сайланады және Жоғарғы Папамен бекітіледі; прелатураның дін қызметкерлері мен миряндары өз аумақтарындағы жергілікті шіркеулердің басшылығына бағынады, ал прелатурамен байланысты ер және әйел мирян мүшелері прелаттың юрисдикциясы бойынша біртұтас болып табылады.
In the Catholic Church, the personal prelature was conceived during the Second Vatican Council (1962–65) in no. 10 of the decree Presbyterorum ordinis and Pope Paul VI later enacted it into law in the motu proprio Ecclesiae sanctae. The institution was later reaffirmed in the Code of Canon Law of 1983. Such a prelature is an institution having clergy and, possibly, lay members which would execute specific pastoral activities. The adjective "personal" refers to the fact that in contrast with previous canonical use for ecclesiastical institutions, the jurisdiction of the prelate is not territorial and instead is of specific persons wherever they are located. The establishment of personal prelatures is an exercise of the theologically inherent power of self organization which the Church has to pursue its mission, though a personal prelature is not a particular church, as are dioceses and military ordinariates. Personal prelatures are fundamentally secular organizations operating in the world (members do not take vows and live normal lives), whereas religious institutes are religious organizations operating out of the world (members take vows and live by the proper law of their institute). The first, and presently only, personal prelature is Opus Dei, which Pope John Paul II erected as such in 1982 by the Apostolic constitution Ut sit. In the case of Opus Dei, the Prelate is elected by members of the Prelature and confirmed by the Supreme Pontiff; the laity and clergy of the Prelature remain subject to the government of the particular churches in whose territory they live, and the laity associated with the Prelature, both men and women, are organically united under the jurisdiction of the Prelate.
Нұсқаулар
2018 жылдың 15 ақпанында Папа Франциск өз жарлығымен (motu proprio) Рим Куриясының жоғары лауазымдарынан қызметтен шыққаннан кейін прелаттар мен епископтарға қарапайым өмір сүруге және билікке ұмтылудан бас тартуға бұйрық берді. Алдыңғы жылдары осындай бірнеше шенеуніктер мен епископтар зейнетке шыққан соң үлкен пәтерлерде тұру, полиция күзетімен жүру сияқты әсем өмір сүргені үшін сынға ұшыраған. Бір қызықты жағдай 2013 жылы қызметінен алынған итальяндық прелат және бұрынғы Мемлекеттік хатшы кардинал Тарцизио Бертонеге қатысты, ол Ватиканға қарасты ауруханадан бұрынғы президентінің қаражатын жұмсап, жарты миллион долларға жуық ақшаға жөнделген пәтерді пайдаланған. Тіпті зейнетке шыққаннан кейін де Тарцизио Бертоне Рим қаласында Ватикан және Италия полициясының күзетін пайдаланған.
On 15 February 2018, a motu proprio issued by Pope Francis ordered prelates and bishops to live simply and renounce any desire for power after they retired from senior offices of the Roman Curia. Several such officials and bishops had been criticized in the preceding years for luxurious living, such as having large apartments and police escorts after they retired. One notable incident involved Tarcisio Bertone, an Italian prelate and former Cardinal Secretary of State removed from office in 2013, who used an apartment that had been renovated at the cost of nearly half a million dollars in funds, which were diverted from a Vatican owned hospital by the former president of the hospital. Even after he retired, Tarcisio Bertone used escorts of Vatican City and Italian police to move around Rome.