Қоршаған ортаны сақтау: түрлерді табиғи ортада (in situ) немесе арнайы орындарда (ex situ) қорғау, ұлттық паркте сақтау жолдары. Экожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қорғау процесі
Conservation process
In situ консервациясы – бұл өсімдіктер мен жануарлар түрлерінің табиғи популяцияларындағы генетикалық ресурстарды, мысалы, ағаш түрлерінің табиғи популяцияларындағы орман генетикалық ресурстарын сол жерінде сақтау. Бұл процесс жергілікті тұрғындарды қорғайды және қоршаған орта мен экожүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Оған қарама-қарсы – ex situ консервациясы, онда қорғауға алынған түрлер басқа жерге көшіріледі. Мұндай орындарға тұқымдық кітапханалар, гендік банктер және басқа да адамның араласуымен қорғалатын мекемелер жатады.
In situ conservation is the on site conservation or the conservation of genetic resources in natural populations of plant or animal species, such as forest genetic resources in natural populations of tree species. This process protects the inhabitants and ensures the sustainability of the environment and ecosystem. Its converse is ex situ conservation, where threatened species are moved to another location. These can include places like seed libraries, gene banks and more where they are protected through human intervention.
Ұлттық парктер
Ұлттық парк – жабайы табиғат пен оның ортасын сақтауға арналған аумақ. Ұлттық парк – көрікті жерлерді, табиғи және тарихи ескерткіштерді сақтау үшін пайдаланылатын аймақ. Ол әдетте 100-ден 500 шақырымға дейінгі аумақты қамтитын шағын қорық болып табылады. Биосфералық қорықтардың ішінде бір немесе бірнеше ұлттық парктің болуы мүмкін.
A national park is an area dedicated for the conservation of wildlife along with its environment. A national park is an area which is used to conserve scenery, natural and historical objects. It is usually a small reserve covering an area of about 100 to 500 square kilometers. Within biosphere reserves, one or more national parks may also exist.
Жабайы табиғат қорықтары
Жабайы табиғат қорықтары сол жерге көшірілген жануарлардың өмір сүру сапасын арттыра алады. Бұл жануарлар түрлеріне қатысты мінез-құлықтарын көрсете алатын арнайы ортаға орналастырылады. Жабайы табиғат қорықтары көбінесе ұзақ жылдар бойы зообақтарда, цирктерде, зертханаларда және тағы басқа жерлерде ұсталған, кейіннен осы ортада еркіндікпен қалған өмірін өткізетін жануарлар үшін пайдаланылады.
Wildlife sanctuaries can provide a higher quality of life for animals who are moved there. These animals are placed in specialized habitats that allows for more species specific behaviors to take place. Wildlife sanctuaries are often used for animals that have been in zoos, circuses, laboratories and more for a long time, and then live the rest of their lives with greater autonomy in these habitats.
Генологиялық қорық
Генологиялық қорық – өсімдіктерді сақтауға арналған аумақ. Оған биосфералық қорықтар мен ұлттық саябақтар кіреді. Биосфералық қорықтар биологиялық түрлердің әртүрлілігін сақтау және тұрақты даму мақсатында құрылады. Бұл тұжырымдама алғаш рет 1970 жылдары жасалды және негізгі, буферлік және көшіру аймақтарын қамтиды. Бұл аймақтар биосфераның қорғау және даму салаларын үйлестіру үшін бірігіп жұмыс істейді. 2004 жылдан бері, биосфералық қорық тұжырымдамасының ойлап табылуына 30 жыл толғаннан кейін, 97 елде шамамен 459 сақтау аймағы құрылды.
A gene sanctuary is an area where plants are conserved. It includes both biosphere reserves as well as national parks. Biosphere reserves are developed to be both a place for biodiversity conservation as well as sustainable development. The concept was first developed in the 1970s and include a core, buffer and transition zones. These zones act together to harmonize the conservation and development aspects of the biosphere. Since 2004, and 30 years following the invention of the biosphere reserve concept, there have been about 459 conservation areas developed in 97 countries.
Артықшылықтары
In situ сақтаудың бір артықшылығы – ол қалпына келіп жатқан популяцияларды олардың ерекше қасиеттерін дамытқан ортада сақтап қалу болып табылады. Тағы бір артықшылығы – бұл стратегия олардың өмір сүретін ортада эволюция және бейімделу процестерінің үздіксіз жалғасуын қамтамасыз етуге көмектеседі. Егер in situ сақтау тым қиын немесе мүмкін болмаса, соңғы шара ретінде ex situ сақтау популяцияның бір бөлігіне немесе барлығына қолданылуы мүмкін. Түрлер құрғақшылық, су тасқыны, орман өрттері сияқты табиғи апаттарға бейімделеді және бұл әдіс өте төмен құнмен және ыңғайлы.
One benefit of in situ conservation is that it maintains recovering populations in the environment where they have developed their distinctive properties. Another benefit is that this strategy helps ensure the ongoing processes of evolution and adaptation within their environments. As a last resort, ex situ conservation may be used on some or all of the population, when in situ conservation is too difficult, or impossible. The species gets adjusted to the natural disasters like drought, floods, forest fires and this method is very cheap and convenient.
Резервтер
Жабайы жануарлар мен мал шаруашылығын сақтау – жануарлардың тіршілік ету ортасын қорғауды қамтиды. Көзделіп отырған түрлердің жеткілікті санда болуын қамтамасыз ету үшін, жеткілікті үлкен қорықтар сақталуы керек. Популяция мөлшері қажетті генетикалық әртүрлілікті сақтауға мүмкіндік беруі тиіс, осылайша уақыт өте келе түрлердің бейімделу және эволюциялау мүмкіндігі артады. Осындай қорықтардың мөлшерін көзделіп отырған түрлер үшін табиғи ортадағы популяция тығыздығын зерттеу арқылы анықтауға болады. Адамның бұзушылық әрекеттерінен және басқа да қатаң жағдайлардан оларды қорғау қажет.
Wildlife and livestock conservation involves the protection of wildlife habitats. Sufficiently large reserves must be maintained to enable the target species to exist in large numbers. The population size must be sufficient to enable the necessary genetic diversity to survive, so that it has a good chance of continuing to adapt and evolve over time. This reserve size can be calculated for target species by examining the population density in naturally occurring situations. The reserves must then be protected from intrusion or destruction by man, and against other catastrophes.
Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығында, өзі орнында сақтау техникалары – дәстүрлі немесе жергілікті егіс дақылдарының сорттарын жақсарту, сақтау және пайдаланудың тиімді жолы. Бұл әдістер ғылыми зерттеулердің нәтижелерін шаруалардың тәжірибесімен және егістік жұмыстарымен байланыстырады. Алдымен, тұқымдық плазма банкінде сақталған сорттың үлгілері мен шаруалар көбейткен сол сорттың үлгілері әртүрлі жағдайларда және қиындықтарда өндірушілердің егістігінде және зертханада бірлесіп сыналып көріледі. Осылайша, жергілікті сорттардың өнімділік сипаттамалары туралы ғылыми білім кеңейеді. Содан кейін, ең жақсы сынақтан өткен үлгілер будандастырылып, араластырылып, қайталанатын жағдайларда көбейтіледі. Соңында, осы жақсартылған үлгілер өндірушілерге ұсынылады. Осы арқылы шаруалар өз сорттарын коммерциялық сорттарға алмастырудың немесе егісін тоқтатудың орнына, өз сорттарының жақсартылған түрлерін өсіруге мүмкіндік алады. Ауыл шаруашылығының биологиялық әртүрлілігін сақтаудың бұл техникасы, климаттық және топырақ құнарлылығының шектеулеріне байланысты коммерциялық сорттар тиімді болмайтын, немесе дәстүрлі сорттардың дәмі мен пісіру қасиеттері төмен өнімділікті өтеуге болатын шеткі аймақтарда тиімдірек болады.
In agriculture, in situ conservation techniques are an effective way to improve, maintain, and use traditional or native varieties of agricultural crops. Such methodologies link the positive output of scientific research with farmers' experience and field work. First, the accessions of a variety stored at a germplasm bank and those of the same variety multiplied by farmers are jointly tested in the producers field and in the laboratory, under different situations and stresses. Thus, the scientific knowledge about the production characteristics of the native varieties is enhanced. Later, the best tested accessions are crossed, mixed, and multiplied under replicable situations. At last, these improved accessions are supplied to the producers. Thus, farmers are enabled to crop improved selections of their own varieties, instead of being lured to substitute their own varieties with commercial ones or to abandon their crop. This technique of conservation of agricultural biodiversity is more successful in marginal areas, where commercial varieties are not expedient, due to climate and soil fertility constraints, or where the taste and cooking characteristics of traditional varieties compensate for their lower yields.
Үндістанда
Үндістанның жалпы географиялық аумағының шамамен 4%-ы орнындағы қорғауға жұмсалады. Үндістанда 18 биосфералық қорық бар, оның ішінде Уттараханд штатындағы Нанда Деви, Мегалайя штатындағы Нокрек, Ассам штатындағы Манас ұлттық паркі және Батыс Бенгал штатындағы Сундарбан кіреді. Үндістанда 106 ұлттық саябақ бар, соның ішінде бір мүйізді қарақұйрықты сақтайтын Қазиранга ұлттық паркі, жолбарыс пен пілді сақтайтын Перияр ұлттық паркі және жолбарысты сақтайтын Рантамбор ұлттық паркі бар. Үндістанда 551 жануарлар қорығы бар. Биологиялық әртүрліліктің негізгі ошақтары – Гималай, Батыс Гат, Индо-Бирма аймағы және Сундаланд. Үндістан Мегалайяның Гаро төбелерінде цитрус туыстарының жабайы түрлері үшін алғашқы гендік қорығын құрды. Банан, қант қамышы, күріш және мангоның гендік қорықтарын құру бойынша да жұмыстар жүргізілуде. 2002 жылғы «Жабайы табиғатты қорғау туралы» заңға енгізілген өзгерістерге сәйкес, қоғамдық қорықтар ұлттық саябақ немесе жануарлар қорығы болып тағайындалмаған, қоғамдық немесе жеке меншіктегі аумақтарға құқықтық қолдау көрсету мақсатында құрылды. Қасиетті тоғайлар – бұл барлық ағаштары мен жануарлар әлемі құрметтелетін және толық қорғалатын орман учаскелері.
About 4% of the total geographical area of India is used for in situ conservation. There are 18 biosphere reserves in India, including Nanda Devi in Uttarakhand, Nokrek in Meghalaya, Manas National Park in Assam and Sundarban in West Bengal. There are 106 national parks in India, including The Kaziranga National Park which conserves The one horned rhino, Periyar National Park conserving the tiger and elephant, and Ranthambore National Park conserving the tiger. There are 551 wildlife sanctuaries in India. Biodiversity hotspots include the Himalayas, the Western Ghats, the Indo Burma region and the Sundaland. India has set up its first gene sanctuary in the Garo Hills of Meghalaya for wild relatives of citrus. Efforts are also being made to set up gene sanctuaries for banana, sugarcane, rice and mango. Community reserves were established as a type of protected area in India in the Wildlife Protection Amendment Act 2002, to provide legal support to community or privately owned reserves which cannot be designated as national park or wildlife sanctuary. Sacred groves are tracts of forest set aside where all the trees and wildlife within are venerated and given total protection.
Қытайда
Қытайда 2538 табиғи қорық бар, олар елдің барлық аумағының 15% -ын құрайды. Жергілікті сақтау аймақтарының көп бөлігі Тибет, Цинхай және Синьцзян аймақтарында шоғырланған. Бұл провинциялардың барлығы – Қытайдың батысында орналасқан және елдегі табиғи қорықтардың шамамен 56% -ын құрайды. Шығыс және оңтүстік Қытайда елдің халқының 90% тұрады, ал осы аймақтарда табиғи қорықтар аз. Осы аймақтарда табиғи қорықтар, өсіп келе жатқан инфрақұрылымға деген сұранысты қанағаттандыру үшін адамдардың даму жобаларымен белсенді түрде бәсекелеседі. Осы бәсекелестік дамудың салдарынан Оңтүстік Қытай жолбарысы өзінің табиғи ортасынан ығыстырылды. Шығыс және оңтүстік Қытайда көптеген дамытылмаған табиғи ландшафттар фрагменттелген; алайда табиғи қорықтар маңызды түрлерге, сондай-ақ экожүйелік қызметтерге қажетті пана қамтамасыз ете алады.
China has up to 2538 nature reserves which cover 15% of the entire country. The majority of in situ conservation areas are concentrated in the regions of Tibet, Qinghai and Xinjiang. These provinces, all in western China, take up about 56% of the nature reserves in the country. Eastern and southern China contain 90% of the country's population, and in these areas there are few nature reserves. In these regions, nature reserves actively compete with human development projects to support a growing demand for infrastructure. One consequence of this competing development has been the movement of the South China tiger out of its natural habitat. In eastern and southern China many natural landscapes that remain undeveloped are fragmented; however nature reserves may provide crucial refuge for key species as well as ecosystem services.