Кіріспе

Жолдар, тас жолдар, бақылаусыз тас жолдар, әуежайлар, порттар мен жағалаулар және теміржол жүйелері Пуэрто-Рикодағы көлік жүйесіне кіреді, бұл жүйе жыл бойы шамамен 4 миллион адамға қызмет көрсетеді. Ол негізінен жергілікті және федералдық үкімет қаражатымен қаржыландырылады.

Теңіз порттары мен порттары

Теңіз арқылы жүкті немесе адамдарды тасымалдау, АҚШ-тың екі нүктесі арасында толығымен немесе ішінара су арқылы, тікелей немесе бір немесе бірнеше шетелдік нүктелер арқылы жасалатын жүктер үшін, АҚШ Федералды заңы талап етеді, аталған заттар немесе адамдар АҚШ-та салынған, АҚШ экипажымен, АҚШ азаматына тиесілі және АҚШ Құрлық күзетімен тіркелген кемелерде тасымалдануы керек, бұл теңіз "каботажы" тасымалы үшін арналған. Бұл тасымалдау/сауда шектеуі 1920 жылғы Джонс Актісі (Коммерциялық теңіз туралы 1920 жылғы заң) бойынша Пуэрто-Рикоға да қатысты. Джонс Актісі және АҚШ-тың екі нүктесі арасындағы, соның ішінде Пуэрто-Рикодағы тауарлар мен жолаушыларды су арқылы ішкі және ішкі-шетелдік тасымалдауды реттейтін басқа да заңдар, АҚШ-тың саяси қарым-қатынасының басталған кезінен бері осы аралдық аумаққа таратылды. Қазіргі уақытта АҚШ-тан Пуэрто-Рикоға тек Crowley Maritime, TOTE Maritime және Trailer Bridge компаниялары ғана жүк тасымалдайды. Қатаң мағынасында, Джонс Актісі 1920 жылғы Коммерциялық теңіз заңының 27-тарауына ғана сілтеме жасайды (19 CFR 4.80 және 4.80(b)), ол бастапқы демеушісі, сенатор Уэсли Л. Джонстың есімімен аталады. 1886 жылы қабылданған тағы бір заң, АҚШ нүктелері арасындағы жолаушылар тасымалы үшін, тікелей немесе шетелдік порттар немесе шетелдік нүктелер арқылы жасалатын тасымалдау үшін (46 App. U.S.C. 289; 19 CFR 4.80(a)) шамамен бірдей стандарттарды талап етеді. Алайда, 1980-ші жылдардың ортасынан бастап, Пуэрто-Рикоға қызмет көрсететін круиздік кемелер индустриясы мен Пуэрто-Рико саясаткерлері, сол кездегі резидент комиссар, АҚШ-тың дауыс беру құқығы жоқ өкілі Балтазар Коррада дель Рио сияқты тұлғалардың бірлескен күш-жігерінің нәтижесінде, Джонс Актісіне сәйкес келетін АҚШ круиздік кемелері аталған нарыққа қатыспағандықтан, шектеулі ерекшелікке қол жеткізді. Осы жағалау қатынасы заңдарын қолдану және оларды Пуэрто-Рикоға жүктеу еркін сауданы шектеу болып табылады және АҚШ үкіметінің бүкіл әлемде еркін сауда саясатын қолдауымен қатар, оның өзінің ұлттық кеме қатынасы саясатының (каботаж заңы) негізінен меркантилистік және еркін сауда принциптеріне шеттенуші ұғымдарға негізделгендігіне байланысты сыналып, дау тудырады.

Негізгі порттар

Сан-Хуан порты Негізінен үшке бөлінеді: Ескі Сан-Хуандағы жүк және круиздік кемелерді қабылдайтын порт, Панамерикандық порт терминалы Исла-Гранде аймағында, негізінен круиздік кемелерге арналған, және Пуэрто-Нуево шығанағы, Гуайнабо қаласына қарасты, Сан-Хуанға емес, жүк кемелеріне ғана арналған. Бұл аралдың басты порты. Понсе порты Пуэрто-Рикодағы екінші ірі порт, ол жүк және круиздік кемелерді қабылдай алады. Қазіргі уақытта ол үлкен кеңейтуден өтуде (Америка портына қараңыз), оны халықаралық тасымал орталығына айналдыру жоспарлануда. Маягуэз порты Пуэрто-Рикодағы үшінші ірі порт. Ол негізінен жүк кемелері үшін пайдаланылады, сонымен қатар Доминикан Республикасы – Пуэрто-Рико жолаушылар паромы осы портта орналасқан, және круиздік кемелерге де қолданылады.

Кіші порттар мен порттар

Кіші жүк/жүк кемелері, балық аулау кемелері және жеке қайықтар/яхталар үшін пайдаланылатын шағын порттар мен бекеттер: Гуаника, Гуанилья, Гуаяма, Фахардо, Кулебра және Виекес. Сейба – Кулебра және Сейба – Виекес; Сан-Хуан – Катаньо; және Понсе – Каха-де-Муэртос (Қопап арал) арасында паром қатынасы бар. Пуэрто-Рикода қайықтар мен яхталарға арналған бірнеше жеке мариналар бар, олардың ең ірілері – Фахардодағы Пуэрто-дель-Рей және Понседегі Клуб Наутико де Понсе.

Федералды шектеулер

1920 жылғы Теңіз саудасы заңы (сондай-ақ Джонс заңы деп белгілі) шетелдік тілбілікке ие кемелердің екі американ порты арасында жүк тасымалдауына тыйым салады (бұл практика каботаж деп аталады). Соңғы шараны Пуэрто-Риконың 17-ші заң шығару жиналысы R. Conc. del S. 21 арқылы қабылдады. Бұл шараларға барлық ірі жергілікті саяси партиялар үнемі қолдау көрсетіп келеді. 2013 жылы Үкіметтік жауапкершілік кеңсесі баяндама жариялады, онда «Джонс заңының каботаж заңын жою немесе өзгерту Пуэрто-Риконың тасымалдау шығындарын төмендетуі мүмкін» және «тасымалдаушылар сауданы АҚШ тілбілігіне жатпайтын бәсекеге ашу шығындарды төмендетуі мүмкін деп санайды» деген қорытынды жасалды. Алайда, баяндамада Джонс заңын Пуэрто-Рикоға қатысты қолдануды өзгертудің Пуэрто-Рико және АҚШ үшін, әсіресе АҚШ-тың кеме жүргізу индустриясы және АҚШ-тың әскери дайындығы үшін салдары өте белгісіз деген тұжырым жасалды. Туризмдік теміржолдар. Туризм және демалыс қызметтері үшін бірнеше локомотивтер пайдаланылады, мысалы, Баямон қаласындағы «El Parque del Tren» (Трен Урбано үшін бұзылған) және Арройодағы тарихи тар теміржолды ескі қант плантациясы «Tren del Sur» (қазіргі уақытта тасталып кеткен, бірақ қалпына келтіру жоспарлары бар).

Бұзылып қалған жүйелер

Пуэрто-Риконың теміржол жүйесі 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында ондағы ірі қант қамысы өнеркәсібінің арқасында дамыды. Бұл жүйелердің көпшілігі, мүмкін барлығы да, жеке меншікте болды. Виекес аралдық муниципалитетінде де қант плантацияларын байланыстыратын жүйе болды. 1870-ші және 1890-шы жылдары Пуэрто-Рикода жалпыұлттық теміржол жүйесі болмаған, бірақ Маягуэс қаласында тұрғындарын, негізінен Мендес Виго даңғылы бойында тасымалдау үшін шағын жолаушылар теміржол жүйесі болды. Басты жүйе 1891 жылы Сан-Хуан (Мартин-Пенья аймағы) мен Манати арасында солтүстік желісі салынған кезде құрылды. Жүйе батыс жағалау қалаларының барлығын қамтыды, бұл аралдың солтүстік және оңтүстік бөліктері арасында жолаушылардың тарихында алғаш рет бір тәуліктен кем уақытта саяхаттауына мүмкіндік берді. Құлауға дейін Пуэрто-Рико теміржол жүйесі барлық ірі қалаларда жұмыс істеді, жағалау қалаларының көпшілігінде жолдар мен станциялар, ал барлық ірі қант фабрикаларына тікелей байланыс болды. Алайда, Пуэрто-Рико негізінен ауылшаруашылық экономикасын өнеркәсіптік экономикаға ауыстырғаннан кейін, АҚШ және Пуэрто-Рико үкіметтері штараралық тас жолдар мен магистральдарға көп инвестиция жасағанда, теміржол бизнесі тез құлдырады. Жолаушылар тасымалы 1953 жылы тоқтатылды, ал коммерциялық пойыз жүйесі (көптеген жағдайда қант қамысы өнеркәсібі үшін) 1957 жылға дейін жұмыс істеді.

Жол көлігі

Пуэрто-Рикода кең ауқымды жолдар мен тас жолдар жүйесі бар, оның ішінде ақы төленетін тас жолдар (автописталар) бар. Кейбіреулері мемлекетаралық тас жолдар деп белгіленген; бұл бағыттар құрлықтағы АҚШ-пен байланыспаса да және олар сондай ретінде таңбаланбаған болса да, олар АҚШ-тың құрлықтағы басқа мемлекетаралық тас жолдарына ұқсас қаржыландыру алады. Барлығы 8950 мильден астам (14 400 км, 1999 ж. естім.) асфальтталған жол бар. Негізгі тас жолдардың кейбіреулері:

PR 1 Сан-Хуан мен Понсе арасындағы PR 52 салынысы аяқталғанға дейінгі бастапқы негізгі жол. Қазір оны көбінесе жақын жерде тұратын адамдар мен туристік бағыт ретінде пайдаланады. PR 2 Понсе, Маягуэс, Агуадилла және Аресибо арасындағы/одан өтетін негізгі тас жол/автожол/қалалық маңызды тас жол. PR 22 салынысы аяқталғанға дейін Аресибо мен Сан-Хуан арасындағы бастапқы негізгі тас жол (қазір Понсе мен Маягуэс арасында автожолға айналдыру жұмыстары жүріп жатыр). Бұл Пуэрто-Рикодағы ең ұзын жол. PR 3 (65-ші әскерлік даңғыл) Салинас, Гуаяма, Хумакао, Фахардо және Сан-Хуан арасындағы/одан өтетін бастапқы негізгі тас жол/қалалық маңызды тас жол (PR 52, PR 53, PR 66 және PR 26 салынысы аяқталғанға дейін). PR 22 Сан-Хуан мен Хатильо арасындағы негізгі автожол (автожолды Агуадиллаға дейін ұзарту жоспарлануда). PR 52 (Las Américas Expressway және/немесе Luis A. Ferré Expressway) Сан-Хуан мен Понсе арасындағы негізгі автожол. PR 10 Понсе мен Аресибо арасындағы негізгі тас жол (қазіргі уақытта салынып жатыр. Аджунтас пен Утуадо арасындағы соңғы бөлігінің 2015 жылы ашылуы жоспарланған). PR 53 Салинас, Гуаяма, Ябукоа, Хумакао және Фахардо арасындағы негізгі автожол (қазіргі уақытта салынып жатыр: Салинас және Гуаяма, сондай-ақ Хумакао мен Фахардо арасындағы бөліктері аяқталып, ашылды; ал Гуаяма, Ябукоа және Хумакао арасындағы бөлігі қазір салынып жатыр). PR 66 Канованас, Каролина, Сан-Хуан және Рио-Гранде арасындағы негізгі автожол.

Қалалық көлік

Пуэрто-Рикода көліктер көлік құралдарына үлкен тәуелді. Дегенмен, үкімет көлік құралдарына тәуелділікті және жол қадамысын азайту мақсатында қоғамдық көлікке инвестицияларды арттырды. Аралдың қалалық аймағы үш негізгі қоғамдық көлік жүйесімен қамтамасыз етілген:

"Tren Urbano" деп аталатын 10,7 миль (17,2 км) метро жүйесі, барлығы 16 станциясы бар. 2004 жылдың соңында пайдалануға берілген жобаның жалпы құны 2,25 миллиард долларды құрады, бұл бюджеттен 1 миллиард доллардан асып, төрт жылға кешікті. Алайда, "субсидияланған" Tren Urbano бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда аз жолаушыларды тасыды және аралдың қалалық аймағындағы жол қозғалысын азайтуға елеулі әсер етпеді. Сан-Хуан шығанағы арқылы Ескі Сан-Хуан мен Катаньо муниципалитеті арасында жүретін "Cataño Ferry" (испан тілінде La Lancha de Cataño) деп аталатын күнделікті паром қызметі. Метрополитендік автобус басқармасы (испан тілінде Autoridad Metropolitana de Autobuses немесе AMA) Сан-Хуан, Гуайнабо, Баямон, Трухильо-Альто, Катаньо және Каролина тұрғындарына 30 түрлі бағыт бойынша күнделікті автобуспен тасымалдауды қамтамасыз етеді. Оның автопаркі 277 стандартты автобустан және 35 мүгедектерге арналған автобустан тұрады, ал жұмыс күндері жолаушылар саны шамамен 3800 адамды құрайды. Көптеген қалалар мен кенттерде "Carros Públicos" деп аталатын, Jitney түріндегі такси жүйесі де бар. Әрбір кентте, әдетте қаланың орталық алаңына жақын жерде орналасқан, таксилер тоқтайтын орталық такси терминалы бар, және олар жергілікті және аралдық бағыттар бойынша көлік қызметтерін ұсынады. 2014 жылдың ақпан айында аралдық "Carros Públicos" жүйесі "Comisión de Servicio Público" (Халыққа қызмет көрсету комиссиясы) рұқсатымен 3000-нан астам көлік құралын қамтыды және шамамен 500 бағытты қамтыды. 2014 жылы "Públicos" жүйесі күніне шамамен 130 000 жолаушы тасыды, бұл аралдың ең ірі халықаралық әуежайы Луис Муньос Мариннің күндізгі жолаушылар ағынынан бес есе көп.