Кіріспе
Өнім мен өнімділік факторлары арасындағы қатынас. Ауыл шаруашылығы өнімділігі ауыл шаруашылығы өнімдерінің кіріс факторларына қатынасы ретінде өлшенеді. Жеке өнімдер көбінесе салмақпен өлшенеді, бұл – егін жинақымы деп аталады, бірақ әртүрлі өнімдердің болуы жалпы ауыл шаруашылығы өнімін өлшеуді қиындатады. Сондықтан ауыл шаруашылығы өнімділігі көбінесе соңғы өнімнің нарықтық құнымен бағаланады. Бұл өнімділікті еңбек немесе жер сияқты әртүрлі кіріс факторларымен салыстыруға болады. Мұндай салыстырулар өнімділіктің ішінара өлшемдері деп аталады. Ауыл шаруашылығы өнімділігін жалпы факторлық өнімділік (ЖФӨ) арқылы да өлшеуге болады. Бұл әдіс ауыл шаруашылығы кірістерінің индексін өнімдер индексімен салыстыру арқылы есептеледі. Ауыл шаруашылығы өнімділігін өлшеудің бұл тәсілі өнімділіктің ішінара өлшемдерінің кемшіліктерін жою мақсатымен жасалған; атап айтқанда, олардың өзгеруіне себеп болатын факторларды анықтау қиын. ЖФӨ-нің өзгеруіне көбінесе технологиялық жетістіктер себеп болады. Ауыл шаруашылығы өнімділігі азық-түлік қауіпсіздігінің маңызды бөлігі болып табылады. Тұрақты тәсілдерді қолдану арқылы ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру – шаруашылыққа қажетті жер көлемін азайтудың және орманды жою сияқты процестер арқылы қоршаған ортаның нашарлауын және климаттың өзгеруін тежеудің маңызды жолы.
Agricultural productivity is measured as the ratio of agricultural outputs to inputs. While individual products are usually measured by weight, which is known as crop yield, varying products make measuring overall agricultural output difficult. Therefore, agricultural productivity is usually measured as the market value of the final output. This productivity can be compared to many different types of inputs such as labour or land. Such comparisons are called partial measures of productivity. Agricultural productivity may also be measured by what is termed total factor productivity (TFP). This method of calculating agricultural productivity compares an index of agricultural inputs to an index of outputs. This measure of agricultural productivity was established to remedy the shortcomings of the partial measures of productivity; notably that it is often hard to identify the factors cause them to change. Changes in TFP are usually attributed to technological improvements. Agricultural productivity is an important component of food security. Increasing agricultural productivity through sustainable practices can be an important way to decrease the amount of land needed for farming and slow environmental degradation and climate change through processes like deforestation.
Әсері
Өңірдегі шаруашылықтардың өнімділігі көптеген себептермен маңызды. Азық-түлік өндірімін арттырудан басқа, шаруашылықтардың өнімділігін арттыру аймақтың ауыл шаруашылығы нарығындағы өсу және бәсекеге қабілеттілік перспективаларына, табыс пен жинақтарды бөлуге, сондай-ақ еңбек миграциясына әсер етеді. Аймақтың ауыл шаруашылығы өнімділігінің артуы – шектеулі ресурстарды тиімді пайдалануды білдіреді. Шаруалар жаңа технологиялар мен тәжірибелерді қабылдағанда, өнімді шаруалар әл-ауқатының жақсаруынан пайда көреді, ал жеткіліксіз өнімді шаруалар табыс іздеу үшін нарықтан шығады. Өңірдегі шаруашылықтардың өнімділігі арта келе, ауыл шаруашылығы өнімдеріндегі салыстырмалы артықшылықтары артады, яғни олар осы өнімдерді басқа өңірлерге қарағанда төмен құнмен өндіре алады. Осының нәтижесінде аймақ әлемдік нарықта бәсекеге қабілетті болады, көптеген тұтынушыларды тартады, себебі олар бірдей ақшаға ұсынылған өнімдердің көбірек мөлшерін сатып ала алады. Өнімділіктің артуы азық-түлік бағасының төмендеуіне алып келеді, бұл басқа салалардағы нақты табыстың өсуіне автоматты түрде ықпал етеді. Ауыл шаруашылығы өнімділігінің артуы ауыл шаруашылығының өсуіне де әкеледі және кедей және дамушы елдерде кедейлікті жеңілдетуге көмектеседі, мұнда ауыл шаруашылығы халықтың басым бөлігін жұмыспен қамтиды. Шаруашылықтардың өнімділігі арта келе, ауыл шаруашылығында жұмыс істейтіндердің жалақысы да артады. Сонымен қатар, азық-түлік бағасы төмендейді және азық-түлікпен қамтамасыз ету тұрақтанады. Сондықтан жұмысшылардың азық-түлік пен басқа да тауарларға жұмсауға көбірек қаражаты болады. Бұл ауыл шаруашылығының одан әрі өсуіне жағдай жасайды. Адамдар егіншілікпен айналысудан көрінетін мүмкіндіктердің артуын көріп, шаруашылық иелері немесе жұмысшылар ретінде ауыл шаруашылығы саласына қызығушылық танытады. Ауыл шаруашылығы өнімділігінің артуы ауыл шаруашылығында жұмыс істейтіндерге ғана емес, басқа салалардағы жұмыскерлерге де азық-түлік бағасының төмендеуінен және азық-түлікпен тұрақты қамтамасыз етілуден пайда әкеледі. Олардың жалақысы да артуы мүмкін. Ауыл шаруашылығы өнімділігінің өсуі азық-түлік бағасын төмендетіп, адамдарға азық-түлікке аз ақша жұмсауға және аштықпен күресуге мүмкіндік береді. Әлемдегі ең көп халқы бар елдердің бірі – Үндістан соңғы онжылдықтарда жердің өнімділігін арттыру үшін шаралар қабылдады. 1960 жылдары Солтүстік Үндістанда тек бидай өндірілді, бірақ ерте пісіп, жоғары өнім беретін бидай мен күріш сорттарының пайда болуымен бидайды уақтылы жинап алып, күрішті егуге мүмкіндік туды. Бұл бидай-күріш комбинациясы қазір Пенджаб, Харьяна және Уттар-Прадештің бір бөлігінде кеңінен қолданылады. Гектарына үш тонна бидай және екі тонна күріштен бес тонна астық өндіріледі, бұл Үндістанның 1,1 миллиард халқына азық-түлікпен қамтамасыз етуге көмектеседі. Ауыл шаруашылығындағы әйелдердің өнімділігіне инвестиция салу экономикалық даму мен азық-түлік қауіпсіздігін арттыру үшін дамушы елдердің кейбір аймақтарында маңызды рөл атқарады. Әлемнің кейбір аймақтарында, мысалы Африкада, әйелдер ерлерге қарағанда аз мүмкіндіктерге ие, бірақ олар көбінесе ауыл шаруашылығына уақыттарының көп бөлігін жұмсайды. Сонымен қатар, олар балаларға күтім жасауға көбірек жауапты, сондықтан олардың өнімділігі отбасының әл-ауқатын жақсартуға көбірек үлес қосады. Алайда, басқа жануарлардан айырмашылығы, адамдарда даму мен өркендеудің артуы төменгі туылу деңгейіне әкелді. Осылайша, өнімділік артып, кедейлік бүкіл әлемде азайған сайын, халық санының өсуі баяулап барады. Зерттеулер болашақта әлем халқының азаюы мүмкін екенін көрсетеді.
Кері байланыс теориясы
1981 жылы Деолаликар 1975 жылы Сен ұсынған теорияны зерттеді. Бұл теория бойынша, Үндістандағы дәстүрлі, өте ерте заманғы шаруашылықтарда шаруашылықтың мөлшері мен өнімділігі арасында кері байланыс бар, бұл басқа экономикалық салалардағы масштаб эффектісіне қайшы келеді. Мұндай кері байланыс бар-жоғы әлі де талқыланып жүр. Көптеген зерттеулер бұл теорияны жоққа шығарды. Зимбабведе президент Роберт Мугабе кезінде, әсіресе 2000 жылдан бастап жүргізілген аграрлық жер реформасы саясаты ірі шаруашылықтарды көптеген кішкентай шаруашылықтарға бөлді, нәтижесінде өнімділік төмендеді. Совет Одағы, Қытай және Вьетнамдағы марксистік аграрлық реформалар кішкентай шаруашылықтарды ірі бірліктерге біріктірді, бірақ бұл көбінесе өнімділікті арттыра алмады. Дегенмен, шағын шаруашылықтардың ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыру дамып келе жатқан елдерде фермерлердің тұрмысын жақсартудың маңызды жолы болып табылады. Климаттың өзгеруінің барлық салдары ауыл шаруашылығы өнімділігіне теріс әсер етпейді. IPCC-нің «Климаттың өзгеруі және жер» және «1,5°C-қа дейінгі жаһандық жылыну» атты арнайы есептері жаһандық жылыну салдарынан егін өнімділігінде аралас өзгерістер болады деп болжайды, кейбір астық өндіретін аймақтардың өнімділігі төмендесе, ал басқа дақылдардың өсу аймағы мен өнімділігі артады.