Кіріспе

Неміс Екінші дүниежүзілік соғыстың ұшақ отбасысы түрі = Ұшқыш өндіруші = Bayerische Flugzeugwerke (BFW) Messerschmitt AG дизайнері = Вилли Мессершмитт, Роберт Луссер алғашқы ұшу = 29 мамыр 1935 енгізілді = 1937 ақпанда зейнеткерлікке шықты = 9 мамыр 1945, Люфтвафе, 27 желтоқсан 1965, испан әуе күштері негізгі пайдаланушы = Люфтвафе көбірек пайдаланушылар = Корольдік венгр әуе күштері, Ұлттық республикалық әуе күштері, Румыния әуе күштері саны = 34,248 Bf 109 өндірісінің бір бөлігі нацистік концлагерлерде құл еңбегі арқылы жүзеге асты. Bf 109 ұшағын барлық уақыттағы ең жоғары нәтиже көрсеткен үш ұшқыш ұштырды, олар 928 жеңіске қол жеткізді, негізінен Шығыс майданындағы Jagdgeschwader 52 құрамында. Ең көп жеңіс тіркелген Эрих Хартман 352 жеңіске ие болды. Ұшақты сонымен қатар Солтүстік Африка кампаниясындағы ең жоғары нәтиже көрсеткен Ханс Йоахим Марсель де ұштырды, ол 158 жау ұшағын атып түсірді (шамамен үштен бір бөлігі уақытта). Германиямен күресетін басқа елдердің көптеген аса ұшқыштары да оны ұшырды, атап айтқанда фин Илмари Юутилайнен, неміс емес аса ұшқыштардың ең жоғары нәтижесін көрсеткен. Ол Bf 109 ұшағымен 94 растаулы жеңісінің 58-ін жеңді. Венгрия, Румыния, Болгария, Хорватия және Италия ұшқыштары да осы ұшақты ұшырды. Ұдайы дамудың нәтижесінде Bf 109 соғыс аяқталғанға дейін одақтастардың соңғы ұшақтарымен бәсекелесе алды. Дамыту және жобалау

Бастаулары
1933 жылы Техникалық басқарма (C Amt), Рейхслюфтфартминстерствоның (RLM) ("Рейхс авиация министрлігі") техникалық бөлімі, болашақ әуе шайқасы туралы бірқатар зерттеу жобаларын аяқтады. Зерттеулердің нәтижесінде болашақ ұшақтардың төрт негізгі контуры пайда болды: Rüstungsflugzeug I көп орынды орта бомбалаушы үшін, Rüstungsflugzeug II тактикалық бомбалаушы үшін, Rüstungsflugzeug III бір орынды истребитель үшін және Rüstungsflugzeug IV екі орынды ауыр истребитель үшін.

Rüstungsflugzeug III қысқа қашықтықтағы перехватчик болуы керек еді, ол сол кездегі Arado Ar 64 және Heinkel He 51 бипландарын алмастыруға тиіс болды. 1933 жылдың наурыз айының соңында RLM бір орынды истребительдің тактикалық талаптарын L. A. 1432/33 құжатында жариялады. Жобаланған истребительдің ең жоғары жылдамдығы 90 минут бойы сақталуы тиіс болды, ал жалпы ұшу ұзақтығы 90 минутты құрауы керек еді. 6000 метрлік қауіпті биіктікке 17 минут ішінде жету керек еді, ал истребительдің максималды биіктігі жаңа Junkers Jumo 210 қозғалтқышымен қамтамасыз етілуі керек еді. Ол бір 20 мм MG C/30 қозғалтқышымен жабдықталған, пропеллер ортасынан моторлы қанат ретінде атылатын, немесе екі синхронды, қозғалтқыш капоты орнатылған 7,92 мм (.312 дюйм) MG 17 пулеметтерімен, немесе бір жеңіл қозғалтқыш орнатылған 20 мм MG FF пулеметпен және екі 7,92 мм MG 17 мылтықтарымен жабдықталуы керек еді. MG C/30 2 см FlaK 30 ұшаққа қарсы пулеметінің әуедегі адаптациясы болды, ол өте күшті "Long Solothurn" оқ-дәрілерін атып жіберді, бірақ өте ауыр және атыс жылдамдығы төмен болды. Сондай-ақ, қанаттың жүктемесі 100 кг/м2-ден төмен болуы керек еді. Ұшақтың жылдамдығы, көтерілу жылдамдығы және маневрлеу қабілеті бойынша бағаланады. Bayerische Flugzeugwerke (BFW) компаниясы бастапқыда жеке қарым-қатынас салдарынан конкурсқа қатысуға шақырылмаған деген болжам бар, бірақ Вилли Радингер және Вальтер Шиктің соңғы зерттеулері бұл жағдайдың болмауы мүмкін екенін көрсетеді, өйткені барлық үш бәсекелес компания – Arado, Heinkel және BFW – 1934 жылдың ақпан айында L. A. 1432/33 талаптарымен бір уақытта даму келісімшартын алды. Төртінші компания, Focke Wulf, 1934 жылдың қыркүйегінде ғана даму келісімшартының көшірмесін алды. Қозғалтқыш жаңа Junkers Jumo 210 болуы керек еді, бірақ ол қуаттырақ, бірақ аз дамыған Daimler Benz DB 600 қозғалтқышымен алмастырылатын болады. 1934 жылдың соңында әрқайсысынан үш прототиптің жасалуы және 1934 жылдың соңында бір-бірімен сынақтан өткізуді сұрады. Прототиптер

Мессершмитттің P.1034 жобасының жобалау жұмыстары 1934 жылдың наурыз айында, даму келісімшарты берілгеннен кейін үш аптадан кейін басталды. Негізгі модель мамыр айында аяқталды, ал 1935 жылдың қаңтарында егжей-тегжейлі жобалық модель дайын болды. RLM дизайнды "Bf 109" типті деп белгіледі, бұл BFW-ге берілген нөмірлер блогынан келесісі. Бірінші прототип (Versuchsflugzeug 1 немесе V1), азаматтық тіркеу D IABI, 1935 жылдың мамырына дейін аяқталды, бірақ жаңа неміс қозғалтқыштары әлі дайын болған жоқ. "R III" жобаларын әуеге шығару үшін RLM төрт Rolls Royce Kestrel VI қозғалтқышын сатып алды. Мессершмитт осы қозғалтқыштардың екеуін алды және V1 қозғалтқышының тік тұрып тұруын V12 қозғалтқышына бейімдеді. V1 өзінің алғашқы ұшуын 1935 жылдың мамыр айының соңында Аугсбургтің оңтүстік жағында орналасқан Хаунштеттен әуеайлағында Ханс Дитрих "Буби" Кноецш жүргізді. Төрт айлық ұшу сынағынан кейін ұшақ қыркүйек айында Рехлиндегі Erprobungsstelle Rechlin әуе күштері орталық сынақ орталығына жобалау конкурсына қатысу үшін жеткізілді. 1935 жылы алғашқы Jumo қозғалтқыштары қол жетімді болды, сондықтан V2 қазан айында Jumo 210A қозғалтқышымен аяқталды. V3 одан кейін жасалды, алғашқыда қарумен жабдықталған, бірақ ол 1936 жылдың мамырына дейін тағы бір Jumo 210 қозғалтқышын алудағы кешігуге байланысты ұшпады. Жобалау конкурсы

Люфтвафе қабылдау сынақтары аяқталғаннан кейін әуе күштерінің бас штабындағы Erprobungsstelle (E Stelle) әскери авиацияны сынау және дамыту орталығында прототиптер Travemünde-дегі Балтық теңізі жағалауындағы E Stelle мекемесіне басталды. Сынаққа қатысқан ұшақтар Arado Ar 80 V3, Focke Wulf Fw 159 V3, Heinkel He 112 V4 және Bf 109 V2 болды. He 112 бірінші болып, 1936 жылдың ақпан айының басында келді, ал қалған прототиптер ай соңына дейін келді. Көптеген Люфтвафе ұшқыштары бипландармен және ашық кабиналармен, төмен қанат жүктемесімен және оңай басқарумен таныс болғандықтан, бастапқыда Bf 109-ға сынды көзбен қарады. Алайда, ол жақын арада бәсекеде алдыңғы қатарға шықты, өйткені Arado және Focke Wulf жобалары, екі фавориттің сәтсіздігіне қарсы сақтандыру ретінде жоспарланған, толығымен жеңіліске ұшырады. Arado Ar 80, қанат пішінімен (V3-те тік қанатқа ауыстырылды) және бекітілген, қанат астындағы қондырғылармен ауыр және қуаты жеткіліксіз болды, және үш прототип салынғаннан кейін жоба тоқтатылды. Fw 159, мүмкін, сол фирманың бұрынғы Focke Wulf Fw 56-сынан шабыттанған, E Stelle Travemünde мекемесінің қызметкерлері биплан мен аэродинамикалық тиімді, төмен қанатты моноплан арасындағы компромисс ретінде қарастырылды. Ол кейбір жетілдірілген мүмкіндіктерге ие болғанымен, сенімсіз болып шыққан жаңа, күрделі қайтарылатын негізгі қондырғыны қолданды. Бастапқыда Bf 109 E Stelle сынау ұшқыштарымен ұшу және қону кезінде нашар көрініс тудыратын тік жерге орналасуына байланысты ұнамады; жанында ашылатын кабина, оны ұшу кезінде ашуға болмады (бірақ төтенше жағдайда ашуға болатын), сондай-ақ жоғары қанат жүктемесі. Heinkel He 112, Blitz-дің үлгісінде жасалған, Люфтвафе басшыларының сүйіктісі болды. Bf 109-мен салыстырғанда, ол арзан да болды. He 112-нің оң жақтары кең табан және қондырғылардың беріктігі (бұл 109-дың қанат тамырынан ашылатынға қарағанда қанаттың ортасынан ашылады), жақсы кабина көрінісі және оңай қонуға мүмкіндік беретін төмен қанат жүктемесі болды. Сонымен қатар, V4 бір бөліктен жасалған, ашық көріністі, жылғышалы кабинаға және модификацияланған шығарылым жүйесімен жабдықталған қуаттырақ Jumo 210Da қозғалтқышына ие болды. Алайда, He 112 құрылымдық жағынан да күрделі болды, Bf 109-дан 18%-ға ауыр болды, және ол...

Пайдалану тарихы

Бірінші Bf 109A Испания азамат соғысында қызмет етті. 1939 жылдың қыркүйегіне қарай Bf 109 Люфтваффедің негізгі истребителіне айналып, екі қанатты истребительдерді ығыстырды және соғыстың басында Вермахтқа әуеде басымдыққа қол жеткізуде маңызды рөл атқарды. Ұлыбритания шайқасы кезінде ол эскорттық истребитель ретінде пайдаланылды, бұл рөлге ол бастапқыда дайындалмаған еді, сонымен қатар фотобарлау платформасы және шабуылдаушы ұшақ ретінде де кеңінен қолданылды. Ұлыбританиядағы нәтижелер әр түрлі болғанымен, 1941 жылдың басында жақсартылған Bf 109F енгізілгеннен кейін, ол Югославияға шабуыл кезінде (екі тарап та оны қолданды), Крит шайқасында, Барбаросса операциясында (КСРО-ға шабуыл) және Мальта қоршауында тиімді истребитель болып танылды. 1942 жылы Батыс Еуропада оның орнын Focke Wulf Fw 190 жаңа неміс истребителі жартылай алмастыра бастады, бірақ ол Шығыс майданында, Рейхті қорғауда, Жерорта теңізіндегі операциялар аймағында және Эрвин Роммельдің Африка корпусында көптеген рөлдерде қызмет етуін жалғастырды. Ол сондай-ақ Германияның одақтастарына, атап айтқанда Италияға, Финляндияға, Венгрияға, Румынияға, Болгарияға, Хорватияға және Словакияға жеткізілді. Екінші дүниежүзілік соғыста Bf 109 басқа кез келген ұшақтан көбірек жау ұшағын жойды. Көптеген әуе жеңістері 1941 жылы Барбаросса операциясы кезінде нашар даярланған және ұйымдастырылмаған совет әскерлеріне қарсы жеңіске жетті. Сол кезде совет әскерлері шамамен 21 200 ұшақты жоғалтты, оның жартысы жауынгерлік қимылдардағы жойылды. Атып түсірілген жағдайда, Люфтваффе ұшқыштары достық аумаққа қонуға немесе парашютпен секіріп, қайтадан соғысқа қатысуға мүмкіндік алатын. Соғыстың соңына қарай, одақтастардың жеңістері шайқасты жақындатқанда және неміс аумағында бомбалау шабуылдары көбейгенде, Люфтваффе үшін көптеген нысаналар пайда болды. Бұл оқиғалардың бірегей үйлесімі – 1944 жылдың басында американдық истребитель тактикасындағы үлкен өзгеріске дейін, одақтастарға Рейх үстінен күндізгі әуе басымдығын берген – ең жоғары жеке ұшқыш жеңістеріне әкелді. Жүз бес Bf 109 ұшқышы әрқайсысы 100 немесе одан да көп жау ұшағын жойғаны расталды. Олардың 13-і 200-ден астам ұшақты жойды, ал екеуі 300-ден астамды жойды. Бұл ұшқыштар тобының барлығына шамамен 15 000 жау ұшағын жойғаны есептелді. Люфтваффеде ресми «ас» статусы болмаса да, тәжірибелі ұшқыштарды белгілеу үшін «Эксперт» термині қолданылды, оның жойған ұшақтарының санына қарамастан, одақтастардың бес немесе одан көп ұшақты жойған ұшқыштардың анықтамасын қолдана отырып, екінші дүниежүзілік соғыста 2 500-ден астам Люфтваффе ұшқышы «ас» деп саналды. Кеңес әскерлеріне қарсы фин ұшқыштары басқарған Bf 109G ұшақтары 25:1 жеңіс көрсеткішін иеленді. Bf 109 ұшақтары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін де көп жылдар бойы шетелде қызмет етті. Bf109 Израиль әуе күштері құрылған алғашқы жылдары қолданылған алғашқы ұшақ болды. Швейцариялықтар Bf 109G ұшақтарын 1950 жылдарға дейін пайдаланды. Фин әуе күштері Bf 109G ұшақтарын 1954 жылдың наурызына дейін пайдалануын тоқтатты. Румыния өз Bf 109 ұшақтарын 1955 жылға дейін қолданды. Испандықтар одан да ұзақ пайдаланды. Кейбіреулері 1960 жылдардың соңына дейін қызметте болды. Олар фильмдерде (әсіресе «Ұлыбритания шайқасы») Bf 109E рөлін ойнады. Кейбір Hispano ұшақтары музейлерге сатылды, олар оларды Bf 109 ретінде қайта құрады.