Кіріспе

Messerschmitt Me 163 Komet – негізінен неміс Messerschmitt ұшақ құрастырушысы жасаған және шығарған зымырандық қозғалтқышта жұмыс істейтін жойғыш ұшақ. Тарихында зымырандық қозғалтқышта жұмыс істейтін жалғыз операциялық ұшақ, сондай-ақ кез келген типтегі ұшақтардың арасында алғашқысы. Me 163 ұшағының дамуы 1937 жылға дейін неміс авиациялық инженеры Александр Липпиш және Deutsche Forschungsanstalt für Segelflug (DFS) жұмысына байланысты. Бастапқыда тәжірибелік бағдарлама ретінде, ол дәстүрлі планер конструкцияларын пайдаланып, зымырандық қозғалтқыш сияқты жаңа инновацияларды енгізді. 1939 жылдың қаңтарында Липпиш және оның командасы Messerschmitt-ке ауысқанға дейін даму ұйымдастыру мәселелеріне тап болды. Пропеллерлік аралық ұшақтарды жасау жоспарлары тез арада тоқтатылып, тікелей зымырандық қозғалтқыштарға көшуге мүмкіндік берілді. 1941 жылдың 1 қыркүйегінде прототип алғашқы ұшуын жасады, бұл оның бұрын-соңды болмаған өнімділігі мен конструкциялық ерекшеліктерін көрсетті. Неміс шенеуніктері бұл жобаға әсерленіп, Германияның барлық аймақтарында Me 163 қорғаныс жойғыштарын кеңінен енгізуді жоспарлады. 1941 жылдың желтоқсанында үлкен өндіріс үшін жаңартылған Me 163B-ге жұмыс басталды. 1944 жылдың шілде айының басында неміс сынақ ұшқышы Хайни Диттмар 1953 жылға дейін турбореактивтік ұшақтармен теңдессіз ресми емес ұшу жылдамдығы рекордын көрсетті. Сол жылы Me 163 операциялық миссияларды орындауға кірісті, әдетте жаудың бомбалау шабуылдарынан қорғану үшін қолданылды. Германия мен Жапония Империясы арасындағы одақтастық аясында Германия конструкциялық сызбаларды және бір Me 163 ұшағын ұсынды, бұл Mitsubishi J8M-нің дамуына әкелді. Соғыстың соңына қарай шамамен 370 «Комет» ұшағы құрастырылды, олардың көпшілігі операциялық мақсатта қолданылды. Ұшақтың кейбір кемшіліктері жойылмады және оның тиімділігі күтілгендей болмады. 7,5 минутқа дейін зымырандық ұшуға қабілетті, оның қашықтығы болжамдардан төмен болды және оның әлеуетін шектеді. Ұшақты жақсартуға әрекеттер жасалды (әсіресе Messerschmitt Me 263-ті әзірлеу), бірақ олардың көпшілігі 1945 жылы Германияға одақтас күштердің үнемі ілгерілеуіне байланысты нақты ұрысқа қатыспады. Қызметке енгізілгеннен кейін Me 163 9-18 одақтас ұшағын жойғаны және 10 ұшақтың жоғалуы тіркелді. Шығындардан басқа, көптеген Me 163 ұшқыштары сынақ және оқу ұшулары кезінде қаза тапты. Бұл жоғары жоғалту деңгейі, кем дегенде, кейінгі модельдердің зымыран отынын пайдалануының салдары болды, ол өте тұрақсыз ғана емес, сонымен қатар адам үшін қауіпті және зиянды болды. Йозеф Пёхс, неміс жойғыш ұшқышы және Люфтваффедегі оберлейтенант, 1943 жылы Т-токсиніне ұшырап, сәтсіз ұшу кезінде отын құбыры жарылып жарақат алғаннан кейін қаза тапты. Нацистік Германиядан басқа, ешбір ел Me 163 ұшағын операциялық түрде пайдаланбады; зымырандық қозғалтқышта жұмыс істейтін жалғыз ұшақ – жапондық Yokosuka MXY 7 Ohka, ол пилоттық басқарылатын ұшу бомбасы болды.

Александр Липпиштің алғашқы еңбектері

Әлемдегі алғашқы адаммен ұшқан ракеталық ұшуларды неміс автомобиль өндірушісі Opel RAK жүзеге асырды. Александр Липпиш жобалаған, ракетамен жабдықталған планердің алғашқы ұшуы 1928 жылғы 11 маусымда Вассеркуппе тауында өтті. Фридрих Вильгельм Сандер жасаған екі қара ұнтақ зымыраны ұшақтың артқы бөлігіне орнатты. Алдыңғы қанатты конструкцияны пайдаланғандықтан, Липпиш планерді "Энте" деп атады, "Энте" – неміс тілінде қазды білдіреді. Бірінші сәтсіз әрекеттен кейін, бір зымыран қалатындай жанып, Ente көтерілді, сынақ пилоты Фриц Стамер оны 4900 фут (1494 м) биіктікке көтеріп, бақыланатын қону жасады. Екі зымыранды қолданып жасалған келесі ұшу жоспарланғандай өтпеді, себебі екі зымыранның бірі жарылып кетті. Зақымдалған ұшақ іске қосылған зымыранның күшімен көтерілді, бірақ басқару беттері жұмыс істемеді және ұшақтың көп бөлігі өртеніп кетті. Стамер өрт Ente-ні толық жойған кезде мүжілген күйде аман қалды. Ente жоғалғаннан кейін Фриц фон Опель арнайы ракеталық ұшақ – Opel RAK.1 тапсырыс берді. Оны тағы бір Вассеркуппе пионері Юлиус Хэтри жобалады және Фридрих Сандердің Opel RAK зымырандарымен жабдықталды. Ракеталық ұшақтың алғашқы көрсетілімі 1929 жылғы 30 қыркүйекте Франкфурт қаласында өтті. Липпиш келесі онжылдықтарда тәуелсіз жобалау жұмыстарын жалғастырды, әсіресе ракета технологиясын пайдаланып, нәтижесінде Me 163 ұшағы жасалды.

Өмірбаян

1937 жылы Me 163 ұшағына арналған жұмыстар басталды. Алғашқы жұмыстар Deutsche Forschungsanstalt für Segelflug (DFS) – планерлік ұшуды зерттеу жөніндегі неміс институтының басшылығымен жүргізілді. Олардың алғашқы жобалары – бұрынғы Lippisch Delta IV-тің DFS 39 болып түрлендірілген нұсқасы, ол ұшақ фюзеляжының сынақ платформасы ретінде ғана қолданылды. Үлкен нұсқасы, кішкентай винтті қозғалтқышпен жабдықталған DFS 194 ретінде дамыды. Бұл нұсқада Липпиш жоғары жылдамдықтарда проблема тудыруы мүмкін деп ойлаған қанат ұшындағы рульдер қолданылды. Липпиш DFS 194 фюзеляжының тік бағыттағы тұрақтандыру жүйесін DFS 39-дың қанат ұшындағы рульдерінен ұшақтың артқы бөлігіндегі дәстүрлі тік стабилизаторға ауыстырды. Дизайнның құрамында планер ретіндегі бастапқы қасиеттерінен сақталған бірнеше ерекшеліктер болды, атап айтқанда, қону кезінде қолданылатын және ұшу кезінде ұшақ корпусының кіліне жиырылатын сырғанақ. Ұшуға, отынның салмағына байланысты, әрқайсысы арнайы жасалған көлденең осьтің ұштарына орнатылған екі доңғалақ қажет болды, бірақ қону шанағының астындағы ұшыру доңғалақтары ұшып көтерілгеннен кейін дереу босатылды. Конструкторлар алдағы Walter R 1 203 қозғалтқышын пайдалануды жоспарлады, ол Walter HWK 109 500 Starthilfe RATO ракеттік күшейткіші сияқты, T-заты деп белгіленген тұрақтандырылған HTP-ден тұратын монопропеллентті отынды қолданды. Heinkel де Hellmuth Walter-мен бірлесіп оның ракеттік қозғалтқыштарын сынау үшін He 112R-дің құйрығына орнатты. Бұл Вернер фон Браунның екі компонентті, спирт/LOX отынымен жұмыс істейтін ракеттік қозғалтқыштарымен бәсекелестікке түсті, сондай-ақ He 112 сынақ ұшағы ретінде және алғашқы, сұйық отынмен жұмыс істейтін ракеттік ұшақ He 176 үшін HTP қозғалтқыш форматымен жұмыс істеді. Heinkel сонымен қатар DFS 194 фюзеляжын өндіруге таңдалды, себебі монопропеллентті отынның органикалық заттармен жоғары реакцияға түсуі ағаш фюзеляж құрылымы үшін тым қауіпті деп есептелді. Жұмыс "Projekt X" кодолық атымен жалғасты. DFS және Heinkel арасындағы жұмыстың бөлінісі проблемаларға әкелді, әсіресе DFS тіпті прототиптік фюзеляж жасауға да қабілетсіз болып көрінді. Липпиш ақырында DFS-тен кетуге және орнына Messerschmitt-ке қосылуға рұқсат сұрады. 1939 жылдың 2 қаңтарында Липпиш өзінің командасымен және жартылай аяқталған DFS 194-пен Аугсбургтегі Messerschmitt зауытына көшті. Бұл көшу қозғалтқыштың дамуына уақыт беруге мүмкіндік берді. Messerschmitt-ке келгеннен кейін команда винттік қозғалтқышты нұсқадан бас тартып, тікелей ракеттік қуатқа көшуді шешті. Фюзеляж Аугсбургте аяқталды және 1940 жылдың басында Рейхтің әскери авиациялық сынақ орталықтарының бірі – Пеенемюнде Вестке қозғалтқыш орнату үшін жіберілді. Қозғалтқыш өте сенімсіз болғанына қарамастан, ұшақ өте жақсы көрсеткіштерді көрсетті, бір сынақта белгілі бір жылдамдыққа жетті. Дизайндағы қанаттың бұрылуының құйрықсыз конструкциясынан және тұрақтылық үшін ауырлық орталығы мен көтеру орталығының орналасуын теңестіру қажеттілігінен туындағанын атап өту маңызды. Тіке қанатты, құйрықсыз ұшақтың ұшуы мүмкін емес, егер ол тұрақтандыру және бағытты басқару үшін артқы жақтағы қанатты және алдыңғы канардты қолданбаса. Me 163 және Me 262 ұшақтарындағы бұрылу жоғары жылдамдықтың аэродинамикалық талаптарына емес, осы CofG және CofL мәселелеріне байланысты болды (Me 262 жағдайында жоспарланғаннан ауыр қозғалтқыштар). Me 163B және C түрлерінде фюзеляждың алдыңғы бөлігіне ауа турбинасы орнатылды, ол фюзеляж ішіндегі қорғасын-қышқыл аккумуляторын зарядтай отырып, ұшақтағы әртүрлі жабдықтарға электр қуатын жеткізді.

Мен 163А

1941 жылдың басында Me 163 деп аталатын прототиптік серияның өндірісі басталды. Құпиялық соншалықты жоғары болды, RLM-нің "GL/C" ұшақ корпусының нөмірі, 8 163, іс жүзінде бұрынғы Messerschmitt Bf 163 ұшағының нөміріне сәйкес келді. Bf 163 ұшағының үш прототипі (V1-ден V3-ге дейін) салынды, және шетелдік барлау қызметтері "163" нөмірі осы бұрынғы үлгіге қатысты деген қорытындыға жетеді деп есептелді. 1941 жылдың мамыр айында алғашқы Me 163A, V4 прототипі HWK RII 203 қозғалтқышын орнату үшін Пеенемундеге жіберілді. 1941 жылдың 2 қазанында, радио шақыру белгілерімен немесе Stammkennzeichen, "KE+SW" болған Me 163A V4, Хайни Диттмар басқаруымен, ұшу кезінде ұшаққа ешқандай зақым келтірмей жаңа әлемдік жылдамдық рекордын орнатты. Кейбір соғыстан кейінгі авиация тарихындағы жарияланымдарда Me 163A V3 рекордын орнатқан деп есептелді. Бұл көрсеткіш соғыс аяқталғаннан кейін ғана, атап айтқанда, 1947 жылдың 20 тамызында американдық Douglas D 558 1 ұшағымен басып өтілді. Пилоттарды оқыту және қосымша сынақтар үшін он Me 163A (V4-V13) салынды, олар қаруланбаған. Ұшақ ұшып кеткен кезде, үлкен серпілгілер қайтадан секіріп, долин жоғары лақтырып, ұшаққа соқтығысты. Қарсылығында, өндірістік (B сериясы) ұшақтар әлдеқайда қарапайым, көлденең білікпен жабдықталған долин қолданды және қону кезінде жерге түсудің әсерін жұмсарту үшін қону шанағының пневматикалық-гидравликалық тіреуіне сүйенді, сондай-ақ қонудың соққысын сіңіру үшін. Егер гидравликалық цилиндрдің жұмысы дұрыс болмаса немесе қону кезінде сырғанақ қателікпен "бұғатталған және төмендетілген" күйде қалдырылса (ұшу үшін қажет болғандай), қатты қону ұшқыштың арқасына жарақат келтіруі мүмкін. Жерге қонғаннан кейін ұшақты Scheuch Schlepper көлігімен қайтару қажет болды, ол бастапқыда екі дөңгелекті трактор тұжырымына негізделген, тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін дизайнының артқы жағында ажыратылатын үшінші айналатын дөңгелекпен жабдықталған шағын ауылшаруашылық көлігі болды – бұл айналатын үшінші дөңгелек, әскери қызметте Комет орналасқан жерде, екі дөңгелекті тіркемемен ауыстырылды. Бұл тіркеме әдетте екі қос артқы көтергіш қолға ие болды, олар екі дөңгелекті долинде болмаған кезде, екі қанаттың астынан ұшақты көтеретін. Кометтің сынақ кезеңінде, кейінірек B сериясының үлгілерімен де сынақтан өткен, көтергіш қолдардың орнына шұжық пішіндес ауа қаптары қолданылатын тағы бір тіркеме түрі болды, және оны Scheuch Schlepper тракторымен сүйреуге болады, ауа қаптарын ұшақты көтеру үшін үрлеуге болады. Бұл міндетке пайдаланылған үш дөңгелекті Scheuch Schlepper тракторы бастапқыда шаруашылыққа арналған, бірақ Me 163 ұшағының корпусын толығымен жерден көтеріп, Me 163 ұшағының қалыпты пайдалану бөлігі ретінде қалпына келтіруге мүмкіндік беретін арнайы тіркемелі көлік қажет болды, өйткені Комет зымыранды отынын толығымен сарқып, қонудан кейін негізгі дөңгелектері болмады, себебі ұшу кезінде "долин" негізгі шанағы лақтырылды. Ұшу сынақтары кезінде Кометтің жоғары сырғанау қабілеті қауіпсіз қонуға кедерілді. Осылайша, қуаты жоқ ұшақ соңғы рет төмендеген кезде, ең кішкентай жел соққанда қайтадан көтерілуі мүмкін еді. Қуаты жоқ болғандықтан, тағы бір қонуға мүмкіндік болмады. Өндірістік үлгілерде қону жапқыштарының жиынтығы қонуды біршама бақылауға мүмкіндік берді. Бұл мәселе бағдарлама бойына созылды. Дегенмен, жалпы өнімділік жоғары болды және Германияның барлық жерінде кез келген нысанаға Me 163 эскадрильясын орналастыру жоспарланды. Алайда, операциялық нұсқаны әзірлеуге ынталандырылса да, Me 163 бағдарламасына басқа жобалардың бәсекелесуіне байланысты ең жоғары басымдық берілмеді; назардың жетіспеуі оның дамуын ұзаққа созыды.

Мен 163 Б

1941 жылдың желтоқсан айында жаңартылған конструкция бойынша жұмыс басталды. Me 163A нұсқасы іріктемелі өндіріс үшін толыққанды оңтайландырылмағандықтан, ұшақ құрылымын жеңілдету қажеттігі туындады. Нәтижесінде, қажетті, жапсарылымды өндіруге болатын фюзеляж, қанат панелі, кері тартылатын қону шанасы және құйрық дөңгелегі дизайны бар Me 163B субтипі пайда болды. Алдыңғы фюзеляж үшін жалпы біртұтас конустық мұрын бөлігі ұшу кезінде қосымша электр қуатын қамтамасыз ететін турбинаны орнату мүмкіндігін берді, сондай-ақ өндірісті жеңілдету үшін периметрлік рамасы бар біртұтас, ашылатын кабина қолданылды. Осы уақытта Вальтер жаңа HWK 109 509 екі компонентті қозғалтқышпен жұмыс істей бастады, ол гидразин гидраты мен метанолдан тұратын отынды (C зат) пайдаланды. Бұл отын тотықтырғыш ретінде қолданылатын T заттан шыққан оттегіге бай газдармен жанатын еді, бұл итермелеу күшін арттырды (қ. «Заттар тізімі»). Жаңа қозғалтқыш және жалпы А сериялы конструкцияны жеңілдетуге бағытталған көптеген бөлшектерге енгізілген өзгерістер 1941 жылдың соңында Me 163B-нің маңызды модификациялануына әкелді. Рейхсфлюгертминстерінің талабына сәйкес, қозғалтқышты реттеуге мүмкіндік беру үшін бастапқы электр станциясы күрделенді және сенімділігін жоғалтты. Отын жүйесі ерекше қиындық тудырды, себебі қатты қону кезінде пайда болатын ағып жату өрт пен жарылысқа себеп болды. Осы технологияның ең жақсысы болғандықтан, болжамсыз жолдармен бұзылатын металл отын құбырлары мен фитингтер қолданылды. Отын мен тотықтырғыш уытты болғандықтан, ұшаққа тиеу кезінде ерекше сақтық қажет болды, алайда, «Комет» ұшақтары жанар майдың гиперголиялық қасиеттерінен туындаған жарылыстарға тап болды. Екі компонент те мөлдір сұйықтықтар болды, және әр компонентті тиісінше «Комет» ұшағына жеткізу үшін әртүрлі цистерналық жүк көліктері пайдаланылды, әдетте алдымен C зат – гидразин/метанол негізіндегі отын. Қауіпсіздік мақсатында, цистерналық жүк көлігі жеткізілгеннен кейін және «Комет» отын бактерілерінің қақпағын жапқаннан кейін ұшақтың жақын маңынан кетуге тиіс болды, ал артқы фюзеляждың жоғарғы бөлігіндегі, тік стабилизатордың алдында орналасқан толтыру тесігі арқылы. Содан кейін, өте реактивті T зат – сутек пероксиді тотықтырғышын тасымалдайтын екінші цистерналық жүк көлігі «Комет» фюзеляжының жоғарғы бетінде орналасқан, кабинаның артқы жиегінен көп алшақтамайтын басқа толтыру тесігі арқылы жүктемесін жеткізді. Сұйықтықтардың, әсіресе T зат тотықтырғышының коррозиялық қасиеттері ұшқыштарға арнайы қорғаныш жабдығын қажет етті. Жарылыстардың алдын алу үшін қозғалтқыш пен жанар майды сақтау және жеткізу жүйелері жиі және мұқият жуылып, ұшу алдында және кейін жанар май бактерілері мен зымыран қозғалтқыштарының жанар май жүйелері арқылы сумен шайылып, қалдықтарды тазарту үшін қолданылды. Кокпит аймағының төменгі жағындағы екі жаққа тең бөлінген екі қосалқы тотықтырғыш бактерісінде сақталатын 120 литрлік (31,7 АҚШ галлоны) химиялық белсенді T зат тотықтырғышының пилотқа салыстырмалы түрде «жақын» болуы, сондай-ақ кокпит аймағының артқы қабырғасының артында орналасқан 1040 литрлік (275 АҚШ галлоны) көлемдегі негізгі тотықтырғыш бактерісі, жанар майға байланысты апат жағдайында пилотқа қауіпті немесе тіпті өлімге әкелуі мүмкін еді. Екі прототиптің артынан 30 Me 163 B 0 алдын ала өндірілген ұшағы екі 20 мм MG 151/20 пушкасымен, ал 400 Me 163 B 1 өндірістік ұшағы екі 30 мм (1,18 дюйм) MK 108 пушкасымен қаруландырылды, бірақ олар басқа жағынан B 0-ге ұқсас болды. Соғыстың басында неміс авиакомпаниялары өздерінің ұшақтарының экспорттық нұсқаларын жасағанда, экспорттық (аумақтық) нұсқаларға (B 1a) немесе шетелдік жасақталған нұсқаларға (Ba 1) «a» әрпі қосылды, бірақ Me 163 үшін экспорттық немесе шетелдік жасақталған нұсқалар болған жоқ. Соғыстың соңында «a» және келесі әріптер әртүрлі қозғалтқыш түрлерін пайдаланатын ұшақтар үшін қолданылды: Me 262 A 1a Jumo қозғалтқыштарымен, Me 262 A 1b BMW қозғалтқыштарымен. Me 163 альтернативті BMW P3330A зымыран қозғалтқышымен жоспарланғандықтан, «a» ерте үлгілерде осы мақсатта қолданылған болуы мүмкін. Тек бір ғана Me 163, V10 BMW қозғалтқышымен сынақтан өтті, сондықтан бұл таңбалау жұрнағы көп ұзамай жойылды. Me 163 B 1a қанат ұшында «жуу» болмады, нәтижесінде оның критикалық Мах саны Me 163 B 1-ге қарағанда әлдеқайда жоғары болды. Me 163B ұшағы өте икемді қону ерекшеліктеріне ие болды, негізінен оның алдыңғы жиегі, тікелей басқару беттерінің алдында және қанаттың алдыңғы жиегімен бірдей бұрышта орналасқан. Ол тоқтамайды да, айналып та кетпейді. Кометті толық арқасымен ұшатын, бұрылыста ұстайтын, ал рульді пайдаланып бұрылыстан шығаратын, спиральға түсіп кетуден қорықпайтын болды. Ол жақсы сыға да білді. Me 163B-нің конструкциясы жолсерпін ұшақтарының қағидаларына негізделгендіктен, оның жоғары сырғанау қасиеттері және жерге жақын ұшуға бейімділігі болды. Екінші жағынан, базадан финалға тым жақын бұрылыс жасағанда, төмен түсу жылдамдығы артып, биіктікті тез жоғалтып, қысқа қону жасауға болады. Басқа бір маңызды айырмашылық – бұл қозғалтқышсыз ұшақтан өзгеше, рульдегі ауа ағыны болмауы. Құлау кезінде аэродинамикалық басқару элементтерінің тиімді бола басталатын жылдамдыққа жету қажет болды, бұл әрқашан маңызды фактор болды. Қозғалтқышсыз ұшақтарға үйренген ұшқыштар басқару таяқшасы басқару беттері жұмыс істеген кезде бұрышта болмауына көңіл бөлгені жөн. Бұл және басқа да көптеген Me 163 проблемалары арнайы оқыту арқылы шешілді. Me 163-тің өнімділігі заманауи поршендік қозғалтқыштармен жабдықталған истребительдерден асып түсті. Сағаттың 600 км/саатынан жоғары жылдамдықпен ұшақ «сүйкімді старт» (неміс тілінде «scharfer Start» – «ұшу») арқылы екі дөңгелекті шанасынан ұшып көтерілді. Ұшақ төмен биіктіктегі тікелей ұшуда ең жақсы көтерілу жылдамдығына (шамамен 600 км/сағ) жеткенше ұшырылды, содан кейін шанадан ажыратылып, дроссельдің алдында орналасқан тұтқасы бар пневматикалық цилиндрді қосатын тетік арқылы кеңейтілген шанасын кері тартылды.

Ұшқыштардың жеңіске жетуіне көмектесу үшін инновациялық әдістер қолданылды. Ең перспективалысы Sondergerät 500 Jägerfaust деп аталатын қару болды. Ол 50 мм (2 дюйм) диаметрі бар, тік бағытталған 10 бір оқ атуға арналған, қысқа ұңғылы қарулардан тұрды, бұл Schräge Musik-қа ұқсас болды. Бес қару ұшақтың әр жағындағы қанат тамырында орналастырылған. «Кометтің» жоғарғы бетінде орналасқан фотоэлемент бомбалаушының астынан ұшқанда жарықтың өзгеруін анықтап, қаруды оқ атуға итерді. Әр оқ атылғанда, оқты атқан бір реттік қару ұңғысы төменге шығарылды, бұл қарудың кері соққысын болдырмады. Бұл қару соғыста тек бір рет қолданылғанға ұқсайды, нәтижесінде 1945 жылдың 10 сәуірінде Ланкастер бомбалаушысы жойылды.

Кейінгі нұсқалары

Бұл жобаның ең үлкен мәселесі – қысқа ұшу уақыты, ол Вальтердің күтілген нәтижелерімен сәйкес келмеді. Ұшақ ең көп дегенде жеті жарым минут ұша алатын, бұл «жеңіл класс» Heinkel He 162A Spatz ұшағының 30 минуттық ұрыс уақытының шамамен 25 пайызына тең еді. Бұл мәселені шешу үшін Вальтер фирмасы 509А зымыран қозғалтқышының 509B және C екі жетілдірілген нұсқасын жасауға кірісті. Әрбір нұсқада тиімділікті арттыру үшін бірінің үстінде бірі орналасқан, әртүрлі өлшемдегі екі жану камерасы болды. B нұсқасындағы негізгі жану камерасы (осындай екі камералы түрлерінде неміс тілінде Hauptofen деп аталады) бір камералы 509A нұсқасына ұқсас сыртқы пішінге ие болды. Ал C нұсқасының алдыңғы камерасы цилиндр тәрізді пішінге ие болды, бұл оның итерме күшін шамамен 2000 кг (4410 фунт) дейін арттыруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, бұл нұсқада бұрынғы A және B нұсқаларында қолданылған, алдыңғы қозғалтқышқа отын жеткізу/турбонасос механизмдері үшін кубикалық пішіндегі рама қолданылмады. 509B және 509C зымыран қозғалтқыштарының негізгі жану камералары 509A қозғалтқышының бір камерасындай, итергіш түтікпен бекітілді. Олар көтерілу және жылдамдық алу үшін жоғары қуаттылыққа бағдарланған. Екі кейінгі модельдегі қосымша, кіші көлемді төменгі камера (Marschofen деп аталды) ең жоғары өнімділік деңгейінде шамамен итерме күшіне ие болды және тиімді, төмен қуатты круиздік ұшуға арналған. Бұл HWK 109–509B және C қозғалтқыштары төзімділікті 50%-ға дейін арттыруға мүмкіндік берді. V6 және V18 модельдерінің екеуі жаңа екі камералы қозғалтқыштың төмен итермелі B нұсқасымен (олармен жабдықталған кез келген «Комет» ұшағының аспаптар панеліне екі жану камерасының қысымын өлшеуге арналған датчиктер орнатылуын талап ететін) және кері тартылатын құйрық дөңгелегімен тәжірибелік түрде жабдықталды және 1944 жылдың көктемінде сынақтан өтті. B V6 және V18 үшін пайдаланылған 509B қозғалтқышының негізгі Hauptofen жану камерасы A сериялы қозғалтқыштың дәл сол жерін иеленді, ал төменгі Marschofen круиз камерасы кері тартылатын құйрық дөңгелегінің кеңейтілген төменгі бөлігінде орналасқан. 1944 жылдың 6 шілдесінде Me 163B V18 (VA+SP) ұшағы (B V6 сияқты, жаңа, екі камералы «круизер» зымыран қозғалтқышымен және бастапқы зымыран қозғалтқышының астындағы ұшақ корпусының модификацияларымен жабдықталған стандартты Me 163B ұшағы) Хайни Диттмар басқаруымен жаңа бейресми әлемдік жылдамдық рекордын орнатты және құйрық қанатының көп бөлігі ауа соққысынан жыртылып қалған күйде қонды. Бұл рекорд 1947 жылдың 6 қарашасында Чак Йегердің Bell X 1 сынақ бағдарламасының 58-ші рейсінде шамамен жылдамдықпен бұрын соңды бұзылмаған. Алайда, Диттмардың ұшуы X 1 сияқты, оның жылдамдығын супероникалық деп санау үшін жеткілікті биіктікке жеткені белгісіз. X 1 ұшағы Диттмардың жылдамдығын нормаль ұшу жолағынан ұшу кезінде асып кеткен емес. Хайни Диттмар нормаль «ыстық старт» жерден ұшудан кейін, аналық кемеден әуеге түсірмей, осы көрсеткішке жетті. Невилл Дьюк 1953 жылдың 31 тамызында Hawker Hunter F Mk3 ұшағымен, Йегердің жетістігінен шамамен 5,5 жыл өткен соң (және одан 263 км/сағ кем) жылдамдықпен Диттмардың рекордын жаңартты. Me 163 ұшағы қолданған аэродинамикалық конфигурациядағы соғыстан кейінгі тәжірибелік ұшақтар, сондай-ақ Northrop X 4 Bantam және de Havilland DH 108 сияқты, трансонустық ұшуға кіргенде тұрақсыздық проблемаларына тап болды, бұл V18 ұшағының Walter 509B «круизер» зымыран қозғалтқышымен жасаған рекордын одан да ерекше етті. Messerschmitt фирмасының Оберамергау жобалық және даму кеңсесінің профессоры Вальдемар Войт жаңа екі камералы Уолтер зымыран қозғалтқышын қосу және басқа да мәселелерді шешу үшін 163 ұшағын қайта жобалауды бастады. Нәтижесінде Me 163C конструкциясы қанаттың түбіне енгізілген қосымша арқылы үлкен қанатқа, қанаттың артындағы плагинді енгізу арқылы қосымша отын бактары бар ұзартылған фюзеляжға, артқы бөлігі Me 163B V6 ұшағындағыдай кері тартылатын құйрық дөңгелегіне ұқсас дизайнға ие болған төменгі бөлікке және жақсартылған көріну үшін бұршақ тәрізді шатырмен жабдықталған жаңа қысымды кабинаға ие болды. Бұрынғы B нұсқасының арқалық бөлігі алынып тасталды. Қосымша отын бактары мен кабинаның қысымдылығы максималды биіктікті 12 минутқа дейін арттыруға мүмкіндік берді, сондай-ақ қуатты ұшу уақытын шамамен 12 минутқа дейін жақсартты, жауынгерлік уақытты екі есеге дейін арттырды (шамамен бес минуттан тоғызға дейін). Үш Me 163 C 1a прототипі жоспарланған, бірақ тек біреуі ұшқан, бірақ оның қозғалтқышы орнатылмаған. Бұл уақытта жоба Junkers фирмасына көшірілді. Онда Дессаудағы Генрих Гертельдің басшылығымен жаңа жобалау жұмыстары жүргізілді. Гертель командасы Липпиш командасымен және олардың Me 163C ұшағымен бәсекелесуге мәжбүр болды. Гертель Me 163 ұшағын зерттеді және ол жаппай өндіріске жарамсыз және ұшақ ретінде оңтайландырылмаған, ең айқын кемшілігі - кері түсірілетін қону тетігінің жоқтығы екенін анықтады. Осыны қамтамасыз ету үшін, кейіннен Me 263 V1 прототипі қалаған үш дөңгелекті шассимен жабдықталды.

Пайдалану тарихы

Me 163A-ның алғашқы сынаққа орналасуы, болашақ ұшқыштарды әлемдегі алғашқы ракеталық истребительмен таныстыру мақсатында, майор Вольфганг Шпете басқаратын және 1942 жылдың соңында құрылған Erprobungskommando 16 (EK 16) құрамында жүзеге асты. Олардың бастапқы базасы Peenemünde West полигонындағы Erprobungsstelle (сынақ орталығы) болды. 1943 жылдың 17 тамызында RAF-тың аймаққа жасаған бомбалау шабуылынан кейін олар оңтүстікке қарай, Балтық теңізі жағалауындағы Анклам базасына көшті. Олардың қалып отыруы қысқа болды, бірнеше аптадан кейін Германияның солтүстік-батысына, 1943 жылдың тамызынан 1944 жылдың тамызына дейін Бад-Звишендегі әскери әуежайға орналасты. EK 16 1944 жылдың қаңтарында алғашқы B сериялы қаруланған «Комет» ұшақтарын алды және Bad Zwischenahn-де болған кезде мамыр айына қарай әрекетке дайын болды. Майор Шпете 1944 жылдың 13 мамырында Бад-Звишен базасынан Me 163B прототипімен (V41), Stammkennzeichen PK+QL белгісімен алғашқы жауынгерлік миссияны орындады. Тарихшы Мано Зиглердің сөзіне сүйенсек, неміс шенеуніктері Me 163 ұшағын жау ұшақтарына қасақана шабуыл жасау үшін пайдалануды қарастырған; алайда, бұл қатал тактика ешқашан қолданылмады. 1944 жылдың басында Германияның әуежайлары үстінен жүргізілген әуедегі барлау рейстері одақтастарға Me 163 ұшағының бар екенін хабарлады. Ұшқыштарға оқыту үшін планерлер пайдаланылды, олар Me 163 ұшағының басқару ерекшеліктерін еліктеу үшін қанаттары бар Stummelhabicht-ті қолданды. Оқу барысында планердің мұрнына орнатылған автоматтарымен оқ ату жаттығулары жүргізілді. Кокпит қысымсыз болғандықтан, ұшқыштардың ұшу кезінде маска арқылы берілетін оттегімен бірнеше минутқа төзу қабілеті шектелген. Ұшқыштар биіктік камерасында жаттығудан өтіп, стратосфераның сирек ауасында қысымды костюмсіз жұмыс істеудің қиындықтарына дайындық жасады. Ұшқыштарға арнайы тамақ рационы дайындалды, себебі асқазан-ішек жолдарындағы газдар көтерілу кезінде кеңейеді. EK 16 ұшағымен Me 163B-нің алғашқы жауынгерлік сынақ миссияларын жүзеге асырғаннан кейін, 1944 жылдың қысы мен көктемінде майор Шпете Лейпциг маңындағы Брандисте Jagdgeschwader 400 (JG 400) – Luftwaffe-нің алғашқы арнайы Me 163 истребитель эскадрильясын құрды. JG 400-дің мақсаты 1944 жыл бойы жиі шабуылға ұшыраған Леуна синтетикалық бензин зауыттарын қосымша қорғау болды. Тағы бір топ Штеттинге жақын Старгардта, Пьолицтегі (қазіргі Полиция, Польша) ірі синтетикалық отын зауытын қорғау үшін орналастырылды. Берлин, Рур және Германия шығанағы үшін де ракеталық истребитель бөлімдерін құру жоспарланған. Me 163B ұшақтарының Luftwaffe-дегі тұрақты қызметтегі алғашқы әрекеттері 1944 жылдың 28 шілдесінде I./JG 400-дің Брандистегі базасынан екі USAAF B 17 Flying Fortress ұшағына шабуыл жасаумен байланысты, бірақ нақтыланған құлау тіркелген жоқ. Жауынгерлік операциялар 1944 жылдың мамыр айынан 1945 жылдың көктеміне дейін жалғасты. Осы кезеңде 9 Me 163 ұшағы жоғалып, 10 жау ұшағы құлатылды. Фельдвебель Зигфрид Шуберт ең табысты ұшқыш атанды, оның есебінде үш бомбалаушы бар. Әр ұрыста бірнеше Me 163 ұшағы (онға дейін) B 17 бомбалаушыларына қарсы ұшуға жіберілді. Одақтас ұшқыштар тез арада Me 163 ұшағының ұшу уақытының қысқа екенін байқап, осының артықшылығын пайдаланды. Олар қозғалтқыш отыны біткеннен кейін ғана шабуыл жасады, содан кейін күші жоқ «Кометке» ұшып келді. Бұл кемшілікке қарамастан, ұшақ сырғанау кезінде өте маневрлі болды, сондықтан оны түсіру оңай болған жоқ. Одақтастардың тағы бір тактикасы – «Комет» ұшақтары жұмыс істейтін әуежайларға шабуыл жасау, Me 163 ұшақтары қонғаннан кейін оларға шабуыл жасау болды. Кометтің тікұшақпен орнатылған қону шассисі болғандықтан, ол Scheuch Schlepper тракторымен тіркемені ұшақтың мұрнына дейін артқа тартып, екі артқы қолын қанаттың астына орналастырып, тіркемені көтеріп, ұшақты жерден көтеруге немесе оны техникалық қызмет көрсету аймағына сүйреуге дейін жылжымайтын. 1944 жылдың соңында JG 400-ге 91 ұшақ жеткізілді, бірақ отынның үнемі жетіспеушілігі олардың көпшілігін жерге қақты. Me 163 базаларының үлкен желісін құру туралы бастапқы жоспардың жүзеге аспайтыны анық болды. Осы уақытқа дейін JG 400 жаудың шабуылынан тек алты ұшақты жоғалтқан. Басқа себептерге байланысты тоғыз Me 163 ұшағы жоғалып кетті, бұл мұндай революциялық және технологиялық жағынан озық ұшақ үшін өте аз көрсеткіш. 1945 жылдың басында бұл типті ұшақтар Берлиндегі Даймлер Бенц танк зауыты сияқты маңызды нысандарды қорғауға жалғастырылды. Нацистік Германияның соңғы күндері Me 163 ұшағынан бас тартып, одан да табысты Me 262 ұшағына ауысты. 1945 жылдың мамыр айының басында Me 163 операциясы тоқтатылды, JG 400 таратылды, және оның көптеген ұшқыштары Me 262 ұшақтарын ұшуға жіберілді. Броун ресми түрде жасырылған, одақтас әскери қызметкерлерінің басынан өткен жазатайым оқиғалардың нәтижесінде, одақтастардың ұстап алған неміс ұшақтарын ұшуға тыйым салынғаннан кейін, оның ынтасымен, Броун ракеталық «Кометті» ұшуға бел буды. 1945 жылдың 17 мамырына таяу, ол Хусумдағы Me 163B ұшағын, көмекші неміс техникалық қызметкерлерінің көмегімен, алдымен Me 163A ұшағымен сынақ ұшуларын жасағаннан кейін, басқару ерекшеліктерін білу үшін ұшты. Ұшудан бір күн бұрын Броун және оның техникалық қызметкерлері таңдалған Me 163B қозғалтқышын сынап көрді, барлығы дұрыс жұмыс істеп тұрғанын растады, неміс техникалық қызметкерлері Броунға оқиға орын алған жағдайда алаңдады, оған олардың әрекеттері оның бұйрығымен жасалғанын растайтын жазбаша кепілдеме берілді. Келесі күні, ракеталық қозғалтқыштың жұмысынан кейін, қону шассисін жинап алғаннан кейін, Броун кейіннен «қашқан пойызды басқарғандай» сезімді, ұшақ 2 минут 35 секунд ішінде 32000 фут (9754 м) биіктікке көтерілді. Ұшу барысында, американдық B 17 бомбалаушысына қарсы шабуыл жасау кезінде, ол қозғалтқышы өшірілген кезде «Кометтің» қаншалықты жылдамдатылатынына таң қалды. Ұшу аяқталғаннан кейін Броун әуежайға жақын жерге қону кезінде қиындықтарға тап болған жоқ; сырғанау бұрышының шектеулілігіне байланысты кокпиттен көрініс нашар болды, бірақ ұшақ қауіпсіз қонды. Қауіпсіз қонғаннан кейін Броун және оның қуанышқа толы техникалық қызметкерлері мерекелік ішімдік ішті. Броунның рұхсатсыз ұшуынан басқа, британдықтар Me 163 ұшағын өздері қуатпен сынаған жоқ; оның гиперголдық отынының қаупіне байланысты ол тек қуаты жоқ күйде ұшырылды. Броун өзі RAE-нің VF241 «Кометін» бірнеше рет ұшты, ракеталық қозғалтқышын сынақ құралдарымен ауыстырды. 1990 жылдардағы телешоуға берген сұхбатында Броун өмірінде бес құйрықсыз ұшақ ұшқанын айтты (соның ішінде британдық de Havilland DH 108). «Кометке» қатысты ол: «Бұл жақсы ұшу сипаттамаларына ие болған жалғыз ұшақ», – деді және қалған төртін «өлімге қатысты» деп атады.

Тірі қалған әуе кемелері

Соғыстан кейін Германиядан кем дегенде 29 "Комета" ұшағы шығарылған деп хабарланды, және солардың кем дегенде 10-ы соғыстан аман қалған, қазір әлем музейлерінде көрсетілуде. Аман қалған 10 "Me 163" ұшағының көпшілігі JG 400 эскадрильясының құрамында болды және 1945 жылы Германияның капитуляциялау кезінде эскадрильяның базасы болған Хусум қаласында британдықтар тарапынан тұтқынға алынды. RAF мұражайының мәліметінше, 48 ұшақ толыққанды күйінде қолға түсті, ал 24 ұшақ бағалау мақсатында Ұлыбританияға жіберілді, бірақ олардың ішінде тек VF241 ұшағы сынақтан өтті (қозғалтқышсыз).

Австралия

Me 163B, Werknummer 191907, JG 400 эскадрильясының құрамына кірді, Husum қаласында тұтқындалды және RAE-ге жіберілді. Оған RAF Air Ministry нөмірі AM222 тағайындалды және 1945 жылдың 8 тамызында Farnborough-дан No. 6 MU, RAF Brize Norton-ға жіберілді. 1946 жылдың 21 наурызында No. 6 MU-дың халық санағында тіркелді, ал 1946 жылдың 30 сәуірінде No. 76 MU (Wroughton) бөлімшесіне Австралияға жөнелту үшін берілді. Бұл ұшақ көп жылдар бойы RAAF Williams Point Cook-те қойылды, бірақ 1986 жылы Me 163 қайта жаңарту үшін Австралия соғыс мемориалына берілді. Ол AWM Treloar Technology Annex Mitchell-де сақталды, қайта жаңартылып, қайта құрастырылды, содан кейін Messerschmitt Me 262A 2a, Werknummer 500200 (AM81) ұшағымен бірге көрмеге қойылды.

Канада

Me 163B, Werknummer 191659 (AM215) немесе 191914 (AM220) Канаданың авиация және ғарыш мұражайында, Оттава қаласында сақталады. Британдық "Комет" ұшақтарының екеуі сияқты, бұл ұшақ та JG 400 құрамына кірді және Хусумда қолға түсті. 1946 жылы Канадаға тасымалданды. Werknummer 19116 (бірақ ықтимал 191916) және 191095 (AM211) да бір кезде осы мұражайда болған көрінеді.

Германия

JG 400-ге жататын Me 163B, Werknummer 191904, "Сары 25", 1945 жылы Хьюсумда RAF-тың қолға түсіргені. Ол Англияға жіберілді, алдымен Фарнбороға жетіп, RAF Air Ministry нөмірі AM219 алды, содан кейін 8 тамызда Бриз Нортонға ауыстырылды, ал соңында Кольерндегі Станция мұражайында қойылды. 1975 жылы мұражай жабылғанда ұшақ RAF St Athan-ға жіберілді, оған 8480M жердегі техникалық қызмет көрсету нөмірі тағайындалды. 1988 жылдың 5 мамырында ұшақ Бундесвердің Люфтваффе әуе күштеріне қайтарылды және Ольденбургтегі әуе базасындағы Люфтваффе Альфа Джет зауытына (JBG 43) көшірілді, бұл жерде қазір гольф алаңына айналған Бад-Звишендегі JG 400 бөлімінің соғыс уақытындағы базасынан көп алшақтамайды. Ұшақтың корпусы жақсы жағдайда болды, бірақ кабинасы бөлшектелген, ал реактивтік қозғалтқышы жоқ еді. Бір кәрі неміс әйелі соғыстан кейін қайтыс болған күйеуі жинаған Me 163 аспаптарын әкелді, ал қозғалтқыш Me 163 жанкүйері Рейнхольд Опицке тиесілі машина жасау шеберханасында қайта жасалды. Зауыт 1990 жылдардың басында жабылды және "Сары 25" сол жерде құрылған шағын мұражайға көшірілді. Мұражайда бұрын қақпа күзетшілері, ескерткіштер және әуе базасында бұрын орналасқан басқа да зақымдалған ұшақтар сақталған. 1997 жылы "Сары 25" Берлиндегі Гаттаудағы бұрынғы RAF базасында орналасқан Люфтваффе ресми мұражайына көшірілді, онда ол бүгін қалпына келтірілген Walter HWK 109–509 реактивтік қозғалтқышымен бірге көрсетіледі. Бұл Me 163B – екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінен қалған неміс әскери ұшақтарының санаулы бірі, неміс авиация мұражайында қалпына келтіріліп сақталған және құйрығында "көрінуі төмен" ақ контурдағы свастика белгісі бар. Me 163B, Werknummer 120370, "Сары 6" JG 400, Мюнхендегі Deutsches Museum мұражайында көрсетілген. Ол бастапқыда Ұлыбританияға жіберілді, онда RAF Air Ministry нөмірі AM210 алды. Ол RAF Biggin Hill стансасынан Deutsches Museum-ға сыйға берілді. Кейбіреулер бұл 191316 екенін айтады, бірақ ол әлі де Лондон Ғылым мұражайында сақтаулы.

Ұлыбритания

Британдықтар тұтқындаған 21 ұшақтың кем дегенде үшеуі сақталған. Оларға AM200-ден AM220-ға дейінгі британдық сериялық нөмірлер тағайындалды. Me 163B, Werknummer 191316, "Сары 6" 1964 жылдан бері Лондонның Ғылым мұражайында қойылған, ал Уолтер қозғалтқышы жеке көрсету үшін алынып тасталды. Екінші Уолтер қозғалтқышы және ұшыру шанағы музейдің қойма коллекциясының бөлігі болып табылады және көбінесе жұртшылыққа көрсетілмейді. Me 163B, Werknummer 191614 қазір Лондондағы RAF мұражайында көрсетілуде, ол 1975 жылдан бері RAF Cosford-тағы RAF Museum Cosford орнынан көшірілді. Одан бұрын ол Букингемширдегі Весткотттағы зымырандық қозғалтқыштарды зерттеу орталығында болды. Me 163B 1a, Werknummer 191659 және RAF Әскери министрлігінің сериялық нөмірі AM215, "Сары 15" 1945 жылы Хусумда тұтқындалып, 1947 жылы Англияның Кранфилд қаласындағы Аэронавтика колледжіне жіберілді. Ұлыбритания бойынша көптеген жылдар бойы әуе шоуларында және түрлі ашық іс-шараларда болғаннан кейін, ол 1976 жылы Шотландияның Шығыс Лотиандағы Шығыс Фортуна әуежайындағы Ұшу мұражайына берілді.

Америка Құрама Штаттары

Бес Me 163 алғаш рет 1945 жылы АҚШ-қа әкелінді, FE 495 және FE 500-503 шетелдік жабдықтар нөмірлерін алды. 1945 жылдың ортасында Индиана штатындағы Фримен-филдке келген Me 163 B 1a, Werknummer (сериялық нөмірі) 191301, FE 500 шетелдік жабдық нөмірін алды. 1946 жылдың 12 сәуірінде ол жүк ұшағымен Калифорниядағы Мюрок құрғақ көліндегі АҚШ Әскери-әуе күштері базасына ұшу сынағына жіберілді. Сынақ 1946 жылдың 3 мамырында доктор Александр Липпиштің қатысуымен басталды және отынсыз «Кометті» Боинг В-29 «Суперфортресс» ұшағының артынан сүйреп, сынақ жүргізуші майор Гас Лундквисттің басқаруымен жерге қайту үшін босату алдындағы биіктікке дейін көтерілді. Қуатты сынақтар жоспарланған, бірақ ұшақтың ағаш қанаттарының қабаттанғандығы анықталғаннан кейін олар жүргізілген жоқ. Содан кейін ол 1954 жылға дейін Калифорниядағы Нортон әуе базасында сақталды, содан кейін Смитсонов институтына берілді. Ұшақ 1996 жылға дейін музейдің Пол Э. Гарбер сақтау, қалпына келтіру және сақтау мекемесінде, Мэриленд штатында, қалпына келтірілмеген күйінде болды. 1996 жылы ол Грузия штатындағы Пулер қаласындағы Mighty Eighth Air Force мұражайына қалпына келтіру және көрсету үшін берілді, бірақ кейін Смитсонов институтына қайтарылды және 2011 жылдан бері Вашингтонға жақын жердегі Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының Стивен Ф. Удвар Хази орталығында қалпына келтірілмеген күйінде қойылған. Me 163B, Werknummer 191 095, толыққанды қалпына келтірілді. Ол Канаданың Ұлттық авиация мұражайынан (қазіргі Канаданың авиация және ғарыш мұражайы) сатып алынды, онда ол қалпына келтірілді және 1999 жылдың 10 желтоқсанында көрмеге қойылды. «Комет» сынақ ұшқышы Рудольф Опиц (ұшқыш) ұшақтың ашылуына қатысты және тұрған орындыққа толы көрермендерге реактивті итергішпен ұшқан ұшақтағы тәжірибесі туралы айтты. Канадада ұшақты қалпына келтіру кезінде оны француздық мәжбүрлі жұмысшылар құрастырғаны және олар ракетаның отын бактерілері мен тіреу белдеулерінің арасына тастар салып, оны саботаждағаны анықталды. Сондай-ақ, қанат ластанған желіммен құрастырылғаны туралы мәліметтер бар. Фюзеляж ішінде патриоттық француз жазуы табылды. Ұшақта бөлімше идентификациясы көрсетілмейді, бірақ оның Werknummer қалыпты орнына қалпына келтірілген. Me 163B-нің бір камералы зымыран қозғалтқышының толыққанды қалпына келтірілген үлгісі, сондай-ақ АҚШ-тағы екі камералы Walter 509B эксперименталды зымыран қозғалтқышының жалғыз белгілі үлгісі, әрқайсысы WkNr 191 095-тің екі жағында орналасқан. Me 163B, Werknummer 191660, «Сары 3», Пол Алленнің Flying Heritage Collection жинағына тиесілі. 1961-1976 жылдары бұл ұшақ Лондондағы Императорлық соғыс мұражайында қойылған. 1976 жылы ол Императорлық соғыс мұражайының Даксфордқа көшірілді. 1997 жылы басталған ұзақ қалпына келтіру жұмыстары жиі тоқтатылды, өйткені қалпына келтірушілер шұғыл жобаларға ауыстырылды. 2005 жылдың мамырында ол 800 000 фунт стерлингке сатылды, бұл ақшаны сатып алу үшін жиналды де Хавиланд / Airco DH.9, өйткені Даксфорд мұражайының жинағында Бірінші дүниежүзілік соғыстың бомбалаушысы болған жоқ. Британ үкіметінің Мәдениет, БАҚ және спорт департаменті экспортқа рұқсат берді, өйткені тағы үш «Комет» британ музейлерінде сақталған.

Жапон нұсқалары

Германия өзінің одағының аясында Жапон империясына Me 163 ұшағының жоспарларын және үлгісін ұсынды. Me 163 бөліктерін тасымалдаған екі су асты кемесінің бірі Жапонияға жетпеді, сондықтан сол кезде жапондықтарда турбонасос сияқты барлық негізгі бөліктер мен құрылыс жобалары болмады, оны өздері жасауға мүмкіндік болмады. Сондықтан олар Германиядан алынған Me 163 Erection & Maintenance нұсқаулығынан алған ақпарат негізінде өз дизайндарын кері инженерлік жасауға мәжбүр болды. J8M прототипі алғашқы сынақ ұшуында апатқа ұшырап, толығымен қирады, бірақ бірнеше түрлері жасалып, ұшырылды, олардың ішінде: оқу ұшақтары, истребительдер және перехватчиктер болды, түрлері арасындағы айырмашылықтар шамалы болды. Әскери-теңіз күштерінің нұсқасы, Mitsubishi J8M1 Shūsui, Ho 155 зеңбірегін 30 мм (1.18 дюйм) калибрлі 5 типті зеңбірекпен алмастырды. Mitsubishi сонымен қатар 163C ұшағының J8M2 Shūsui Model 21 деп аталатын әскери-теңіз күштері үшін нұсқасын өндіруді жоспарлады. 163 D/263 нұсқасы 5 типті зеңбірекпен жабдықталған J8M3 Shusui деп аталды, ал Ki 202 Shūsui kai (秋水改) Ho 155 II зеңбірегімен армия үшін жасалды. Me 163 A 0/S-қа шамамен тең келетін оқу ұшақтары жоспарланды; олар Kugisho/Yokosuka MXY8 (Yokoi Ki 13) Akigusa (秋草) (қуатсыз планерлік оқу ұшағы) және Kugisho/Yokosuka MXY9 Shūka (秋花) (Tsu 11 қозғалтқышты оқу ұшағы) деп аталды. Жапон ұшағының бір толық үлгісі Калифорниядағы Planes of Fame Air Museum мұражайында сақтаулы. Екінші ұшақтың фюзеляжы Жапониядағы Айчи префектурасы, Комаки қаласындағы Mitsubishi компаниясының Komaki Plant Museum мұражайында қойылған.

Көшірмелері

Me 163 ұшағының ұшқыш репликасын 1994-1996 жылдары Жозеф Курц, бұрынғы Люфтваффе ұшқышы, Me 163 ұшақтарын ұшыруға оқытылған, бірақ ешқашан жауынгерлік қимылдарға қатыспаған адам жасады. Ол кейіннен ұшақты EADS компаниясына сатты. Бұл реплика – Me 163 пішінімен сәйкес келетін, бірақ құрылысы мүлдем басқаша қуатсыз планер: ол ағаштан жасалған, бос салмағы өте төмен, соғыс кезіндегі ұшақтың салмағының бір бөлігін құрайды. Оның ұшу қасиеттері өте жақсы екені айтылады. Планер Вольфганг Шпете ұшқан Me 163 ұшағын бейнелеу үшін қызыл түске боялған. 2011 жылға дейін ол D 1636 азаматтық тіркелімімен ұшып жүрді. 2000 жылдардың басында XCOR Aerospace компаниясы, бұрын XCOR EZ Rocket зымыран ұшағын құрастырған, ракеталық қозғалтқыштың күшімен ұшатын Komet II репликасын ұсынды. Сыртқы түрі соғыс кезіндегі ұшаққа ұқсас болғанымен, Komet II конструкциясы қауіпсіздік талаптарына сәйкес айтарлықтай өзгертілген болар еді. Ол ішінара композиттік материалдардан жасалып, XCOR компаниясының қарапайым және қауіпсіз, қысыммен берілетін, сұйық оттегі/спирт қозғалтқыштарымен жабдықталған, ал ұшып-қону шанасы мен қону тірегінің орнына қайта жиналатын шасси қолданылар еді. Музейлерде бірнеше Me 163 ұшақтарының статикалық репликалары қойылған.