Кіріспе

Неміс зымырандық күшпен жұмыс істейтін ұшқышсыз кеме прототипі

Бахем Ба 349 Наттер (Colubridae) – Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс қорғаныс зымырандық күшпен жұмыс істейтін ұшқышсыз кеме, ол адам басқаратын жер-әуе зымыраны сияқты қолданылатын болған. Тік көтерілу арқылы әуежай қажеттілігі жойылды, ал одақтас бомбалаушыларға қарсы ұшудың көп бөлігі автопилотпен басқарылатын еді. Ұшқыштың басты міндеті – ұшақты нысанаға бағыттап, зымырандарын ату болды. Содан кейін ұшқыш пен зымыран қозғалтқышы бар фюзеляж бөлек парашюттармен қонды, ал ұшақтың алдыңғы бөлігі бір рет қолданылатын еді. 1945 жылдың 1 наурызында жасалған алғашқы және жалғыз тік көтерілу сынағы ұшқыш Лотар Сибердің қазасына әкеп соқты.

Өмірбаян

1943 жылы одақтастар Германияның әуедегі басымдылығына күйреу қаупі төнді, сондықтан дағдарысты жеңу үшін радикалды жаңалықтар қажет болды. Жер-әуе зымырандары одақтастардың стратегиялық бомбалау шабуылына қарсы тұрудың үміт берерлік жолы болды; түрлі жобалар қолға алынды, бірақ бағыттау және нысананы табу жүйелеріндегі мәселелер олардың ешқайсысын операциялық деңгейге жеткізбеді. Зымыранды қысқа мерзімді соңғы жақындау кезеңінде қаруды басқара алатын ұшқышпен жабдықтау шешім ұсынды. 1944 жылдың басында Luftwaffe, "Төтенше күрес бағдарламасы" деген мағына беретін Jägernotprogramm аясында қарапайым нысананы қорғауға арналған ұшқышсыз аппараттарға тапсырыс берді. Бірнеше қарапайым конструкциялар ұсынылды, соның ішінде Heinkel P.1077 Julia, онда ұшқыш майданды кішірейте түсу үшін жатып (қарнымен) ұшуға мүмкіндік берілді. "Джулия" бұл келісімшартқа ең лайықты деп есептелді. Алғашқы жоспар ұшақты тік көтеру болған, бірақ кейін бұл идея үш дөңгелекті арбадан көлденең ұшыруға өзгертілді, бұл Arado Ar 234 реактивтік барлаушы-бомбалаушысының алғашқы сегіз прототипінде қолданылған тәсілге ұқсас.

Бахемнің ұсынысы

Наттерді алғаш рет 1944 жылдың тамызында доктор Эрих Бахем Германияның ірі қаласына американдық бомбалау шабуылының куәсі болғаннан кейін ойлап тапты. Ол осы бомбалаушылардың үлкен тобын таратудың бір жолы болуы керек деп сенді. Оның BP 20 ("Natter") - бұл Fieseler-де жұмыс істеген Fi 166 концепциясының дизайны, бірақ басқа ұсыныстарға қарағанда әлдеқайда радикалды болды. Ол жабыстырылған және шегеленген ағаш бөліктерінен, броньдалған бөлімінен және пилот кабинасының алдыңғы жағында оқ өткізбейтін шыныдан жасалған. Бастапқыда машинаны Walter HWK 109 509A 2 зымырандық қозғалтқышымен жабдықтау жоспарланған еді, алайда Me 163 ұшағында қолданылған 109 509A 1 ғана қолжетімді болды. Оның теңіз деңгейіндегі итеру күші "бос жүріс" күйінде толық қуатқа дейін өзгеріп отыратын. "Natter" ұшағының артқы жағында орнатылған Шмиддинг SG34 қатты отынмен жұмыс істейтін зымырандық күшейткіштері тік ұшыру кезінде қосымша итеру күшін қамтамасыз ету үшін пайдаланылды, олар 10 секунд бойы жұмыс істеп, содан кейін өшіп, тасталатын болды. Эксперименттік прототиптер үш жолмен жоғары сатылы болаттан жасалған ұшыру мұнарасына көтерілді, олардың бірі әр қанаттың ұшы үшін, екіншісі - құйрықтың төменгі ұшы үшін арналған. Ұшақ мұнарадан шыққан кезде, оның аэродинамикалық беттері тұрақты ұшуды қамтамасыз етуге жеткілікті жылдамдыққа жетеді деп үміттенілді. Операциялық жағдайда, "Natter" ұшыру қондырғысынан шыққаннан кейін, ол кейбір V 2 зымырандарын ұшыруларда қолданылатын сәулелік басқару мүмкіндігі бар автопилотпен одақтас бомбалаушыларға жақын бағытталатын болады. Тек содан кейін ғана ұшқыш басқаруды, нысананы алу және қару қолдану мүмкіндігіне ие болады, ол бастапқыда он тоғыз 55 мм R4M зымырасынан тұратын залп ретінде ұсынылды. Кейіннен 28 R4M немесе 73 мм Henschel Hs 297 Föhn зымырандары ұсынылды, олардың әрқайсысы "Natter" ұшағының мұрнына орнатылған ұялы ұшыру түтікшелерінен атылатын. "Natter" бомбалаушылардың үстінен және артынан ұшуға арналған, сол кезде оның Walter қозғалтқышының отыны бітіп қалуы мүмкін. Бір реттік шабуылдан кейін ұшқыш енді планерге айналған "Natter" ұшағын шамамен 100 метр биіктікке дейін түсіріп, ұшақтың мұрнын және артқы фюзеляждан кішкентай тежегіш парашютті босатып, тегістеп тастайтын. Фюзеляждың жылдамдығы төмендеп, ұшқыш өзінің инерциясымен алға лақтырылып, жеке парашютпен қонатын. 1944 жылдың тамызында жасалған алғашқы ұсыныста "Natter" конструкциясының бетон мұрны болды; машина бомбалаушыға соғылуы мүмкін екені айтылды, бірақ бұл ұсыныс кейіннен "Natter" жобасынан алынып тасталды. Бахем бастапқы ұсыныста "Natter" өзін-өзі өлтіру қаруы емес екенін және ұшқыш үшін қауіпсіздік мүмкіндіктерін жобалауға көп күш жұмсалғанын нақты айтты. Бұл жобаның бәсекелестерінен бір шешуші артықшылығы бар - ол әуе базасына қозғалтқышы жоқ желкенді машинаны қондыру қажеттілігін болдырмады, бұл, Me 163 зымыран ұшағының тарихы көрсеткендей, ұшақты одақтас ұшақтарының шабуылына өте осал етті.

Өзгерістер

Генрих Гиммлер Бахемнің жобасына қызығушылық танытты. Рейхсфюрер СС Бахемге сұхбат берді және жобаны толық қолдады. 1944 жылдың қыркүйек айының ортасында Вафен-СС техникалық басқармасы Бахемге Наттерді оның Валдзее зауытында әзірлеуге және өндіруге тапсырыс берді. Рейхслюфтфартминистериум (RLM/Германияның авиация министрлігі) BP 20 ұшағын Ba 349A деп ресми түрде белгіледі және құрылыс басталды. 1944 жылдың желтоқсанында жоба негізінен СС және Обергруппенфюрер Ханс Каммердің бақылауына көшті. Бұл шешім СС-тің ұшақтардың дизайнына және әуе шайқасы стратегиясына елеулі түрде араласуының жалғыз жағдайы болды. Жобаның басында RLM Наттердің инженерлік бағалауын жүргізді және оның нәтижелерін 1944 жылдың 28 қазанында жариялады. Наттерді біліктілігі жоқ жұмысшылармен, сапасыз құралдар мен арзан материалдарды пайдаланып құрастыруға арналған. Бұрыннан жұмсақ болған жобаға тағы да қатаң үнемдеу шаралары енгізілді. Наттерде қону шассисі болмады, бұл салмақты, шығындарды және құрылыс уақытын үнемдеді. Сондықтан, машинаның ең ерекше ерекшеліктерінің бірі - ұшқыштың қашып кетуі және машинаны құтқару болды. Бұл оқиғалардың жоспарланған реті мынадай болды: шабуылдан кейін Наттер төменгі биіктікке түсіп, көлденең ұшуға көше алатын. Содан кейін ұшқыш жақсы оқытылған қашып кету процедурасын орындайтын. Ол кабинаның қақпағын ашатын, ол ауа ағынында артқа қарай ашылатын. Келесі кезекте, ұшқыш қауіпсіздік белбеуін шешіп, аяқтарын руль педальдерінен шығаратын. Басқару бағанасына орнатылған тұтқаны басу арқылы ол бағананың түбіндегі құлыпты босатып, бағананы алға еңкеюге мүмкіндік беретін, содан кейін мұрынды босату механизміне арналған қауіпсіздік құлпын ашатын. Ол одан әрі алға еңкейіп, кабинаның алдындағы еденге жақын орналасқан тұтқаны тартып, мұрын бөлімін босататын, ол фюзеляждың алдыңғы бөлігіндегі аэродинамикалық қысымның төмендеуі салдарынан өзіндік түрде түсіп қалатын. Мұрын бөлігі ажырағанда, ол артқы фюзеляждың оң жағында сақталған кішкентай лента парашютті босататын екі кабельді қысқа уақытқа тартуға тиіс болды. Парашют ашылып, Наттерді тежейтін. Ұшқыш инерциясымен кабинадан шығарылып, фюзеляждан шыққаннан кейін жеке парашютын ашып, жерге түсетін. Артқы бөліктен құнды Вальтер ракеттік қозғалтқышын парашютпен түсіру жоспарланған, бұл ұшақты тежейтін және ұшқышты инерциямен шығаратын, алайда осы механизммен байланысты мәселелер жанжал аяқталғанға дейін толық шешілмеді. 1944 жылдың қыркүйегінде Берлин-Адельсхофтағы Аэродинамика институты Deutsche Versuchsanstalt für Luftfahrt (DVL) толық өлшемнің 40% -ына дейін үлкейтілген ағаш модельде жел тоннелінде сынақтар жүргізілді, жылдамдық 504 км/сағ дейін жетті. Осы сынақтардың нәтижелері 1945 жылдың қаңтарында Бахем Веркке жеткізілді. Völkenrode Braunschweig-тегі Luftfahrtforschungsanstalt Hermann Göring (LFA) базасында Мах 1-ге жуық жылдамдықпен қосымша модельдерді сынақтан өткізу жүргізілді. Наурыз айында Бахем Верк 1100 км/сағ жылдамдықпен қанағаттанарлық ұшу сапалары күтілуі керек деген хабарлама алды.

Ұшу сынақтары

Бірінші эксперименталды прототиптің құрылысы 1944 жылдың 4 қазанында аяқталды. V1 кейіннен Baumuster1 (BM1) деп аталды, ал кейін "B" әрпі алынып тасталды және машина M1 деп аталды. Келесі прототиптердің көпшілігі "М" кодтарымен белгіленді, сияқты Heinkel He 162 прототиптері де. Адамды тасымалдайтын жолсермеуші ұшулар 1944 жылдың 3 қарашасында басталды. Бірінші планер M1, 3000 метр биіктікке дейін Нюбург-ан-дер-Донауда Heinkel He 111 бомбалаушысымен кабель арқылы (Tragschlepp режимі) сүйретілді. Ұшқышы – Эрих Клокнер, ол төрт рет Tragschlepp ("сүйреп көтеру") ұшуын жүзеге асырды. M1 прототипінің сынақ бағдарламасын аяқтағаннан кейін ол парашютпен секіріп түсті және машина жерге құлады. Зерттеулер көрсетті, жолсермеу кабельі және М3 прототипінің жағдайында шасси, планерлердің ұшу қасиеттеріне кедергі келтірді, сондықтан нәтижелерді интерпретациялау қиын болды. Тік ұшып көтерілу сынақтары Вюртембергтегі Штеттен-ам-калтен-Маркт қаласының жанындағы Труппенюбунгсплатц (әскери оқу алаңы) Хеубергтегі Охсенкопф тауында жүргізілді. Бірінші сәтті пилотсыз тік ұшып көтерілу, эксперименталды ұшыру мұнарасынан 1944 жылдың 22 желтоқсанында орын алды. Сынақ машинасы M16, барлық ерте тік ұшыру сынақтарындағыдай, тек Шмиддинг қатты бустерлерімен жұмыс істеді. 1945 жылдың 1 наурызына дейін 16 прототип пайдаланылды, сегізі жолсермеуші ұшу сынақтарында, ал сегізі VTO (тік ұшып көтерілу) сынақтарында.

Адамды ұшу сынағы

1945 жылдың қаңтарында Бахемге Берлин билігі ақпан айының соңына дейін пилоттық ұшу жүргізуді талап етті. 25 ақпанда M22 эксперименталды ұшыру мұнарасында болды. Ол Walter HWK 109 509 A1 қозғалтқышымен бірінші рет орнатылған, мүмкіндігінше толық жұмыс істейтін машина болды. Кокпитте манекен-ұшқыш болды. Мұнарадан ұшып шығу өте сәтті болды. Инженерлер мен жердегі экипаж M22 төрт Schmidding күштеуішін және Walter қозғалтқышының біріктірілген күшімен көтерілгенін, жалпы ұшқыш күшінің шамамен есептелгенін, мұрын бөлігінің бағдарлама бойынша ажыратылғанын және манекен-ұшқыштың жеке парашютымен қауіпсіз жерге түскенін бақылады. Фюзеляждың қалған бөлігі екі үлкен құтқару парашютымен түсті, бірақ жерге тиген кезде Walter сұйық отынды ракета қозғалтқышының қалдық гиперголдық отыны (Т-тотықтырғыш және С-отын) жарылып, машина жойылды. Бахемнің сынақ бағдарламасы қысқартылғанына қарамастан, 1 наурызда Люфтваффедің жас ерікті сынақ ұшқышы Лотар Сибер толық отынмен толтырылған M23 пилот кабинасына кірді. Ұшақ машинадағы түрлі бақылау сенсорларынан ұшу деректерін беру үшін FM-радио хабарламасымен жабдықталған. Сибер мен ұшыру алаңындағы инженерлер арасында пилоттық ұшуларда қолданылатын жүйеге ұқсас, сымды байланыс арқылы сөйлесу құрылғысы болды. Сағат 11:00-де M23 ұшуға дайын болды. Ochsenkopf тауының үстінде төменгі қабатты бұлттар жатыр. Walter сұйық отынды ракета қозғалтқышы толық қуатқа жетті және Сибер төрт қатты күштеуішті іске қосу үшін батырманы басты. Бастапқыда Natter тік көтерілді, бірақ шамамен биіктігі 15 метрде кенеттен 30 градусқа бұрылып, кері қисыққа түсті. Содан кейін ұшқыштар кабинасы ұшып кетті. Natter жоғары жылдамдықпен көтеріліп, көлденеңнен 15 градус бұрышпен бұлттарға сіңіп кетті. Walter қозғалтқышы ұшып шыққаннан кейін 15 секундтан кейін тоқтады. Natter шамамен биіктікке жеткендігі болжанып отыр, содан кейін 32 секундтан соң ұшыру алаңынан бірнеше шақырым жерге қатты құлап түсті. Ол кезде белгісіз болғандай, Schmidding күштеуіштерінің бірі ажыратылмады және оның қалдықтары 1998 жылы апат орнынан табылды. Ұшқыш апатқа дейін ұзақ бұрын есінен таныған болуы мүмкін. Бахем Сибердің 3G үдеу күшінің әсерінен басқару тұтқасын рефлекстік түрде кері тартып алғанын болжады. Ұшыру алаңының жанында құлаған шатырды тексеру көрсетті, құлыптың ұшы бүгілген, бұл ұшыру кезінде толық жабылмаған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ұшқыштың бас тірегі шатырдың астыңғы жағына бекітілген, ал шатыр ұшып кеткен кезде ұшқыштың басы кенеттен қатты ағаштан жасалған артқы кабинаның қабырғасына соқтығып, Сиберді есінен танытып немесе мойнын сындырып жіберген болуы мүмкін. Апат Бахемнің ұзақ уақыттан бері сақтап келген сенімін нығайтты: ұшып шығу және нысанаға жақын жердегі ұшу толығымен автоматтандырылуы керек. Шатыр құлпы күшейтілді және бас тірегі кабинаның артқы тақтасына бекітілді. Сынақ бағдарламасында автопилот енгізілгенге дейін басқару тұтқасында уақытша құлыптау құрылғысы болады, ол машинаға кем дегенде тік көтерілуге және содан кейін пилот оны босатуға мүмкіндік береді. Walter қозғалтқышының жұмысын тоқтату себебі Natterдің дерлік төңкерілгендігі және отын бактерілерінің сорғы құбырларына ауа кіргендігі болуы мүмкін, нәтижесінде қозғалтқыш отын жетіспеуден тоқтады. Сибер таза ракеталық қуатпен жерден тік ұшып шыққан алғашқы адам болды, бұл Юрий Гагариннің "Восток-1" орбиталық ұшуына 16 жыл бұрын болды. Сибердің қазасынан кейін Natter ұшуларының барлығы сегіз ұшу да пилотсыз жүргізілді.

Өндіріс

СС 150 «Наттер» тапсырыс берді, ал Люфтваффе 50 «Наттер» тапсырыс берді, бірақ соғыс аяқталғанға дейін ешқайсысы жеткізілмеді. Бахем заводында құрастырылған «Наттерлердің» саны және олардың тағдыры туралы көптеген пікірлер айтылды. Бахемнің мәлімдемесіне сәйкес, соғыс аяқталғанға дейін Вальдзедегі Бахем заводында 36 «Наттер» шығарылды. Бұл жаңа ұшыру платформасы да Хьюбергте салынды, ол эксперименттік болат мұнарадан көп алыс емес жерде орналасқан. Сәуір айында екі тік полюстен ұшырылғаны туралы құжаттар бар, бірақ Бахемнің соғыстан кейінгі баяндамасында айтылған үш емес. Санкт-Леонард-им-Пицтальда қолға түскен төрт «Наттердің» екеуі АҚШ-қа жіберілді. Екінші дүниежүзілік соғыста Германияда салынған бір ғана түпнұсқа «Наттер» Смитсониан институтының басқаруымен Мэриленд штатының Суитленд қаласындағы Пол Э. Гарбердің сақтау, қалпына келтіру және қоймалау орталығында сақтаулы тұр. АҚШ-қа әкелінген басқа «Наттерлердің» тағдыры белгісіз. «Наттердің» Мюрок полигонынан ұшырылғаны туралы ешқандай құжаттық дерек жоқ. Санкт-Леонард-им-Пицтальдағы «Наттерлердің» бірінің құйрық бөлігі әлі тіркемеде тұрғанда сындырылып қалды.

Тұрақтылық

1945 жылдың ақпан айының басында А1 операциялық машинасының ұшу профилі кезінде ауырлық орталығының орналасуы RLM және SS-ті алаңдатты. Олар бұл көрсеткіштерді алдағы А1 ұшағының құрылысына қатысты белгілеуді қалады, ол Krokus Einsatz (Operation Crocus) – Natter-дің далалық қолданылуы үшін арналған болатын. Ауырлық орталығының орналасуы негізгі қанаттың хордасының (жетек және артқы жиектері арасындағы қашықтық) пайызы ретінде беріледі. Осылайша, 0% – жетек жиегі, ал 100% – артқы жиегі. Адам басқаратын жолсермеуші сынақтарында ауырлық орталығы 20 мен 34% аралығында өзгерді. 8 ақпанда өткен инженерлер кеңесінде A1 Krokus машинасы үшін күтілетін ауырлық орталығының өзгерістері талқыланды. Төрт қатты күштеуіштің салмағымен ұшу кезінде ауырлық орталығы 65%-қа дейін жылжуы тиіс еді, бірақ осы ракеталарды босатудан кейін ол 22%-ға дейін алға жылжыды. 14 ақпанда Зюберттің еркін ұшуы кішкентай Natter-дің жолсермеуші ретінде тамаша ұшу қасиеттеріне ие екенін нақты көрсетті. Ауырлық орталығы мәселесі бастапқыда бір метрлік қосымша құйрық қанаттарын орнату арқылы шешілді, олар күштеуіштерді босатумен бірге шығарылды. Француз әскерлері келгенге дейін Bachem Werk қызметкерлерінің тобы бес A1 Natter-ді тіркемеде Австрияға аттанды. Бад-Вершофенде топ Наберн-унтер-Текке бір Natter-мен қайтып келген басқа отрядты күтті. Содан кейін екі топ Австрия Альпіне қарай жолға шықты. Екі Natter-мен бір топ Инн өзені мен оның саласы Эцталер-Ахе өзендерінің қосылған жеріндегі Шлатт лагеріне жетті. Екінші топ төрт ұшақпен Санкт-Леонард-им-Пицтальға барды. АҚШ әскерлері бірінші топты 4 мамыр күні Шлатт лагерінде, ал екінші топты келесі күні ұстады. Жоба барысында Bachem Werk-ке BP 20 Natter-дің толық мәліметтерін жапондықтарға беруге бұйрық берілді, бірақ олардың оны алған-алмағанына күмән болды. Дегенмен, олардың Natter туралы жалпы білімі бар екені және жобаға үлкен қызығушылық танытқаны белгілі болды. Үш бетонды іргетастың ортасында шамамен 50 сантиметр тереңдікте шаршы ойық бар, ол бір кезде ұшыру мұнарасының негізі ретінде қызмет еткен. Әр ойықтың жанында жер бетінен кесілген құбыр орналасқан, ол бұрын кабельдік желіге арналған болуы мүмкін. Бұл үш бетонды алаңды 1945 жылдың күзінде жер өлшеуші байқаған, бірақ 1999 жылға дейін қайтадан табылған жоқ. 27 қаңтарда сегіз ұшқыш алғашқы операциялық ұшуларға ерікті болып тіркелді және 5 ақпанда Bachem зауытында Natter-мен танысуға кірісті. Бұл оқу сәуір айының басына дейін жалғасты. Ұшқыштар 20 сәуірде, Гитлердің туған күнінде үш жауынгерлік дайын Natter ұшағымен ұшуды күткен, бірақ ұшыру алаңдарының әлі толыққанды дайын еместігін білмеді. Бірақ сол күні АҚШ-тың 10-шы бронетанкті дивизиясы өз танктерін Хасенхольц орманның солтүстік-батысына қарай Кирххайм-унтер-Текке қарай айдап әкелді. Келесі күні олар автобанды кесіп өтіп, тікелей Natter операциялық аймағына бет алды. Natter тобы кейіннен Валдзеге шегінді.

Тірі қалған ұшақтар мен олардың көшірмелері

Тек бір түпнұсқа A1 Natter сақталған; ол АҚШ-тың Мэриленд штатындағы Сутлендтегі Пол Э. Гарбердің сақтау, қалпына келтіру және қоймалау орталығында сақталған. Ол нашар күйде және жалпы жұртшылыққа қолжетімді емес. Дәлелдер бұл машинаның 1945 жылдың мамыр айында Австрияның Санкт-Леонард-им-Питцталь қаласында АҚШ әскерлерімен тұтқынға алынғанын көрсетеді. Бұл машина болат мұнарадан ұшырылатын экспериментальді типке жатады және M17 сияқты боялған. Әлемде Наттердің бірнеше статикалық көшірмелері бар, мысалы, Калифорния штаты Чино қаласындағы Planes of Fame әуе мұражайында және Флорида штаты Полк-Сити қаласындағы Fantasy of Flight мұражайында, АҚШ-та.

Фильм

2010 жылы Оливер Гортат пен Филип Шнайдер Бахем Ба 349 туралы деректі фильм жасады.