Кіріспе
Нектокарис (Nectocaris) – кембрий кезеңінен белгілі, туыстығы күмәнді, шаян тәрізді жануарлар туысы. Алғашқы қазбалары Канаданың Бёрджесс тақтасынан сипатталған. Австралияның Эму шығанағындағы және Қытайдың Чэнцзян фаунасынан осыған ұқсас қалдықтар табылған, олар да осы туысқа жатуы мүмкін. Нектокарис еркін жүзіп, жыртқыштықпен немесе қоқыс жеу арқылы тіршілік еткен организм болды. Бұл өмір салты оның екі атауында көрсетілген: Нектокарис «жүзуші шаян» дегенді білдіреді (Ежелгі грек тілінен νηκτόν – «жүзуші» және καρίς – «шаян» сөздерінен алынған; ал pteryx – «қанат» деген мағынаны білдіреді). Екі морфологиялық түр белгілі: шамамен бір дюйм ұзындығындағы кішкентай түр және анатомиялық тұрғыдан бірдей, бірақ төрт есе ұзын үлкен түр. Нектокаридидтердің туыстығы даулы. Кейбір авторлар оларды ең ерте басқұрлы аяқденелілер деп санайды. Дегенмен, олардың морфологиясы нақты расталған ерте басқұрлы аяқденелілерден мүлдем өзгеше, сондықтан көптеген авторлар олардың басқұрлы аяқденелілермен және тіпті моллюскалармен байланысын жоққа шығарады.
Nectocaris is a genus of squid like animal of controversial affinities known from the Cambrian period. The initial fossils were described from the Burgess Shale of Canada. Other similar remains possibly referrable to the genus are known from the Emu Bay Shale of Australia and Chengjiang Biota of China. Nectocaris was a free swimming, predatory or scavenging organism. This lifestyle is reflected in its binomial name: Nectocaris means "swimming shrimp" (from the Ancient Greek νηκτόν, [[:wikt:nekton, meaning "swimmer" and καρίς, karis, "shrimp"; [[:wikt:πτέρυξ, pteryx, means "wing"). Two morphs are known: a small morph, about an inch long, and a large morph, anatomically identical but around four times longer. Nectocaridids have controversial affinities. Some authors have suggested that they represent the earliest known cephalopods. However, their morphology is strongly dissimilar to confirmed early cephalopods, and thus their affinities to cephalopods and even to molluscs more broadly are rejected by most authors.
Анатомия
Нектокаристің денесі жалпақ, ұшқыш түрінде болған, әр жағының бойымен ет тәрізді қанат жүзіп өткен.
Зерттеу тарихы
Нектокарис зерттеуінің ұзақ және қиын тарихы бар. Берджесс тақтасының ашқан адамы Чарльз Дулиттл Уолкотт 1910 жылдары жинаған бір данасын фотоға түсірген, бірақ оны одан әрі зерттеуге уақыт таба алмады. Сондықтан, Нектокарис 1976 жылы Саймон Конвей Моррис тарапынан ресми түрде сипатталды. Тұқым бастапқыда бір ғана, толық емес үлгі бойынша белгілі болғандықтан және оған сәйкес келетін нәрсе болмағандықтан, Конвей Моррис оның туыстығын анықтай алмады. Оның кейбір ерекшеліктері буынтық аяқтыларды еске түсірді, бірақ олар конвергенттік эволюцияның нәтижесі болуы мүмкін. Оның қанаттары буынтық аяқтылардың қанаттарынан мүлдем өзгеше болды. Ол негізінен құйрық пен қанат морфологиясына назар аударды, Конвей Морристің «ішегін» – хордалыларға тән нотохорда ретінде түсіндірді. Бұл қазіргі баспаяқтылардың жылдам қозғалуы үшін қолданатын жұмсақ түтікке ұқсас болды. Бұл түсіндіру кефалоподтардың пайда болуын кем дегенде 30 миллион жылға ертерекке ықпалдайды, кембрийлік жарылыста күрделі жануарлардың алғашқы пайда болуына жақындатады және кефалоподтар минералданбаған ата-тектерден пайда болды деген кең таралған пікірге қарсы келеді. Кейінгі тәуелсіз талдаулар кефалоподтар туралы түсіндіруге күмән келтірді, оның кефалоподтар эволюциясының орнықты теориясына сәйкес келмейтінін және нектокаридидтерді билатериялар ішінде анықталмаған (incertae sedis) деп қарастыру қажеттігін мәлімдеді. Бұл Оңтүстік Австралияның Эму шығанағындағы тақтадан табылған жалғыз қазба үлгісінен белгілі, жұмсақ денелі орта кембрийлік жануар. Ол Нектокарис птерикстің кіші аталысы болуы мүмкін. 2010 жылы Смит пен Карон Petalilium Vetustovermis-тің кем дегенде жақын туысы екеніне келісті (бірақ Vetustovermis түрінің нашар сақталғанын ескере отырып, оны синоним ретінде қарастыру әлі ерте), оны Nectocaris-пен бірге Nectocarididae кладына жатқызды. "Кенгян" – Хайкоу аймағынан, Чэнцзян биотасының Маотианшан сазды тастарынан белгілі кембрийлік организмдердің жұмбақ туысы. Таксон – Нектокарис птерикстің кіші аталысы. Ешқандай нақты дәлелдердің бірі де бұл түсіндіруді қолдамайды. Чен және авторлардың (2005) зерттеуінде байқалған кейбір белгілер Petalilium-нің Nectocaris-ке жақын болуы мүмкін екенін көрсетеді.