Кіріспе

Демократиялық тапшылық (немесе демократиялық дефицит) демократиялық түрде құрылған ұйымдар мен институттар (әсіресе үкіметтер) өзінің ішкі және сыртқы билігін халыққа тиісінше жеткізе алмағанда туындайды. Өкілдік және парламенттік тұтастық мәселелері кеңінен талқыланып жүр. Демократиялық дефициттің сапалық өлшемі – елдің демократия көрсеткіштерінің ең жоғары мүмкін мәндерден айырмашылығы. "Демократиялық дефицит" терминін алғаш рет 1977 жылы Ричард Корбет жазған манифестінде "Жас еуропалық федералистер" қолданған. Бұл терминді 1979 жылы Дэвид Маркуанд Еуропалық одақтың алдағысы – Еуропалық экономикалық қауымдастығына қатысты да пайдаланған.

Дауыс беру құқығы

"Демократиялық тапшылық" термині көбінесе егемен мемлекеттің құзыретіндегі аумақтардың олар үшін заң шығаратын өкілдерді сайлауға теңдей қатысу мүмкіндігі болмаған жағдайларды білдіру үшін қолданылады. Мысалдар: Австралияның үш сыртқы аумағы (Кристмас аралы, Кокос (Килинг) аралдары және Норфолк аралы) Батыс Австралия немесе Жаңа Оңтүстік Уэльс штаттарының заңдарымен басқарылады, бірақ олар сол штаттардың сайлауларында дауыс бере алмайды. Нидерланд Корольдігінің үш құрамына кіретін ел (Аруба, Кюрасао және Синт-Мартен) Нидерландтың Штаттар Генералдық кеңесінде өкілдік етпейді. 11 Британдық теңіз арты аумағы және үш Корольдік тәуелділігі (Гернси, Джерси және Мэн аралы) Ұлыбритания Парламентінде өкілдік етпейді. Колумбия округі және АҚШ-тың бес елді мекені (Пуэрто-Рико, Гуам, Солтүстік Мариан аралдары, Америка Самоасы және АҚШ Виргин аралдары) АҚШ Өкілдер палатасында дауыс беру құқығы жоқ, ал АҚШ Сенатында өкілдері мүлдем жоқ. Жаңа Зеландия Парламентінде өкілдігі жоқ Жаңа Зеландияның тәуелді аумағы Токелау да осындай жағдайда деуге болады. Дегенмен, іс жүзінде Жаңа Зеландияның ешбір заңнамасы Токелаудың келісімінсіз оған қолданылмайды.

Көпұлттық ұйымдар

Кейбір ғалымдар Еуропалық одақ шарттарын қайта-қайта референдум арқылы ратификациялау, мысалы, Ирландияда Ницца және Лиссабон шарттары бойынша өткізілген референдумдар, демократиялық кемшілікпен байланысты екенін айтады. Ұлттық парламенттер билікті орталықтандырылған Еуропалық Парламентке берді. Еуропалық Одақтың азаматтары Кеңеске мүшелер сайлайды, ал Кеңес Комиссарларды тағайындайды, бұл көптеген азаматтар үшін тым алыс екеніне қатысты алаңдаушылық тудырады. ЕО сайлаулары көбінесе екінші деңгейдегі сайлау ретінде қарастырылады; ұлттық және жергілікті сайлауларда наразылық дауыстары жиі кездеседі, мысалы, «Еуропа еркіндігі және тікелей демократия» сияқты иммиграцияға қарсы партиялардың сәттілігі осының дәлелі. Еуропалық одақтағы тағы бір мәселе – сайлаушылар Еуропалық Парламент сайлауларында ұлттық мәселелерге көбірек назар аударады және сайлауды үкіметтерін мерзімі ішінде жазалау үшін пайдаланады. Сондай-ақ, еуропалық саясаткерлерді бағалайтын немесе сынауға құқылы еуропалық қоғамдық пікір мен қоғамдық кеңістік жеткіліксіз деуге болады. Тағы бір мәселе – лоббилік топтардың Еуропалық институттарға күшті ықпалы. Еуропалық Парламент ЕО-ға демократиялық заңдылық беру мақсатымен құрылды, бірақ заң шығару өкілеттігін Еуропалық Одақ Кеңесімен бөліседі, онда әр елдің бір дауысы бар. Біріккен Ұлттар Ұйымы Парламенттік Ассамблеясы БҰҰ-дағы демократиялық кемшілікті азайту жолы ретінде ұсынылған.

Басқа мысалдар

Колумбия университетінің зерттеуі АҚШ штаттарындағы саясаттың көпшілік пікірмен шамамен жартылай ғана сәйкес келетінін көрсетті. Ең басты ықпал ететін факторлар – заң шығару процесінің кәсіби деңгейге жеткені, лауазым мерзімінің шектелуі және мәселенің өзектілігі болды. Партиялық бағыттылық және мүдделі топтар, жалпы идеологиялық айырмашылық деңгейінен гөрі, идеологиялық тепе-теңдікке көбірек әсер етеді. Саясаттың идеология мен партияға артық сезімталдығы анықталды, бұл штаттардағы сайлаушылар арасында поляризацияға алып келеді. АҚШ-тағы сайлауларда әртүрлі табыс деңгейлеріндегі сайлаушылардың қатысуындағы үлкен айырмашылық демократияның тиімді жұмыс істеуіне кедерес келтіретін мәселе ретінде қарастырылады. Санфорд Левинсонның пікірінше, сайлау кампанияларын қаржыландыру және округтерді қайта бөлу демократия үшін елеулі проблемалар болып табылады, бірақ Американың демократиялық кемшілігінің тағы бір түбірлі себебі – АҚШ Конституциясының өзінде жатыр. Мысалы, Калифорния сияқты халық саны көп штаттар АҚШ Сенатында жеткілікті өкілдікке ие емес.